Maandag 26/09/2022

Belgische ruzie op de Zuidpool

De ministerraad moet vandaag een netelig conflict over het Poolstation Prinses Elisabeth beslechten. De Belgische staat betaalt voor de basis, maar vermoedt 'illegale belangenvermenging'. De beheerder, een privéstichting met Alain Hubert als voorzitter, acht de staat een slechte betaler en claimt daarom het eigenaarschap van het poolstation.

De trots van de natie op de Zuidpool is twistappel in een pittig gevecht. Op een ijzige oostelijke flank van Antarctica pronkt sinds 2007 de Prinses Elisabethbasis, een CO2-neutraal Belgisch poolstation waar het effect van de klimaatverandering bestudeerd wordt. Expeditieleider is onderzoeker en poolreiziger Alain Hubert. Door de ligging en de faciliteiten is het een erg gegeerde onderzoeksbasis voor buitenlandse experts die er komen werken. Bovendien herinnert het poolstation aan de roemrijke zuidpoolexpedities van de Belg Adrien de Gerlache.

Maar het prestigeproject is in zodanig woelige wateren beland dat de ministerraad vandaag één en ander moet recht trekken. Inzet zijn geld en macht, in een conflict dat al jaren aansleept. De International Polar Foundation (IPF), een privéstichting voorgezeten door Hubert, beheert het station waar poolonderzoek wordt gevoerd. De Belgische staat heeft sinds de oprichting al 26,5 miljoen euro op tafel gelegd.

'Te weinig geld'

Dat volstaat volgens het IPF echter niet. In een brief aan voogdijminister voor Wetenschapsbeleid Philippe Courard (PS) klaagt de beheerder over zware financiële problemen omdat de overheid niet voldoende en niet tijdig zou financieren. Zo kost een campagne in het station vier miljoen euro per jaar, terwijl de staat drie miljoen ophoest via het 'poolsecretariaat'. Dat beslist hoe het geld wordt verdeeld over het IPF. Volgens het IPF is er geld tekort. "We kunnen onze leveranciers van materiaal van de campagne vorig jaar en onze medewerkers niet betalen omdat de overheid niet tijdig uitbetaalt", zegt woordvoerder Thierry Touchait. Daarom stelt het IPF in de brief als 'oplossing' voor de band met de overheid door te knippen en het eigenaarsschap van het station op eigen naam te schrijven. Waarop Courard prompt de geldkraan dichtdraait.

"Dat doe je niet, in de hand die je voedt bijten", zegt woordvoerder van de minister Waut Es. "De financiering schiet echt niet tekort. Maar ondertussen is er een groot probleem met de beheersstructuur. Die is niet transparant en voldoet niet aan de regels die wij vooropstellen. Er zijn zelfs vermoedens van belangenvermenging."

Daarbij gaat het onder andere om het feit dat Hubert voorzitter is van zowel het poolsecretariaat dat de centen verdeelt, als van het IPF dat centen ontvangt voor het wetenschappelijk onderzoek en dat ook verschillende vzw's, waarbij Hubert ook deels zou betrokken zijn, onder de paraplu heeft.

"Het is uiterst onduidelijk hoe die verdeling van het geld gebeurt. Dat concludeert de financiële inspectie. Wij willen er zeker van zijn dat het geld van de overheid ook echt naar wetenschappelijk onderzoek gaat", aldus nog Es.

Daardoor is het bij de organisatie zweten, want de campagne voor november-februari moet worden voorbereid. "Vandaag komen we hopelijk tot een oplossing, want de centen zijn op. Het zou erg zijn dat dit project, waarvan de werking geroemd wordt, door die hele discussie zou gaan haperen", zegt Touchait.

Ondertussen trekt het IPF de brief in waarin het de eigendom van het station opeist en is de staat bereid een deel van de beloofde drie miljoen te betalen. Ook is voorafgaand aan de ministerraad overeenstemming over het feit dat de privaat-publieke structuur eenvoudiger moet. Enkel de financiering voor zaken die transparant zijn, krijgt groen licht. Maar de staat blijft erbij dat er sprake is van 'illegale belangenvermenging'. Beide kampen hebben advocaten ingezet.

Touchait weerlegt de kritiek. "Het IPF heeft acht professionele audits doorstaan. En wat Alain Hubert betreft, als voorzitter van het IPF en van het poolsecretariaat heeft hij in geen van beide entiteiten meer macht dan de andere leden. Daar is niets onwettigs aan en we hebben niets te verbergen. Wij houden de budgetten en de werking strikt in de gaten en die budgetten zijn trouwens ridicuul laag."

Tegen maart 2014 willen beide kampen het over alle twistpunten eens zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234