Zondag 03/07/2022

Bellen metBart Eeckhout

Bellen met Bart Eeckhout over de Franse presidentsverkiezingen: ‘Winst voor Le Pen zou niet minder dan een schok zijn’

Presidentskandidate Marine Le Pen gaat stemmen in haar thuisbasis  Hénin-Beaumont.  Beeld Eric de Mildt
Presidentskandidate Marine Le Pen gaat stemmen in haar thuisbasis Hénin-Beaumont.Beeld Eric de Mildt

Nog tot 20 uur mogen ruim 48 miljoen Fransen in het stemhokje beslissen over hun volgende staatshoofd. Wordt het uittredend president Emmanuel Macron of zijn uiterst rechtse uitdager Marine Le Pen? Het is een verkiezing waar heel Europa met argusogen naar kijkt. Commentator Bart Eeckhout analyseert wat er op het spel staat.

Redactie

Wat weten we al over de opkomst?

“Voor de middag lag de opkomst een tikje lager dan bij de vorige verkiezingen, vijf jaar geleden. In stedelijk gebied had om 17 uur zowat 63 procent van de kiesgerechtigden zijn stem uitgebracht, wat bijna 2 procentpunten minder is dan op het middaguur van de tweede ronde in 2017 (28,23 procent). Ook toen namen Emmanuel Macron en Marine Le Pen het tegen elkaar op. Die lagere opkomst was ook verwacht, en ligt in lijn met de opkomst bij de eerste ronde, die ook al een dieptepunt vertoonde.

“Je zou kunnen zeggen dat de lage opkomst een politiek feit op zich is. Een groot deel van de Fransen heeft zich afgekeerd van de politiek. Onder het presidentschap van Macron is die trend nog versterkt. Dat uit zich in een ruimere stem voor radicale kandidaten, zoals Le Pen, maar in de eerste ronde ook voor de linkse populist Jean-Luc Mélenchon, die maar nipt achter Le Pen eindigde. Maar het uit zich dus ook in grotere afwezigheid. Le Monde berekende dat in sommige Franse departementen 75 tot zelfs 80 procent van de kiezers zich op een of andere manier afkeerde van de ‘klassieke’ politiek. Wie ook wint, moet er rekening mee houden dat hij of zij slechts een mandaat zal hebben van pakweg een derde van de Franse kiezers.”

Hoe staan de twee kandidaten er voor bij het begin van de verkiezingsdag?

“Uittredend president Macron ging de cruciale dag in met een kleine maar significante voorsprong in de peilingen: 56 tegenover 44 procent. Die voorsprong was de jongste week wat aan het groeien, ook nog na het veelbesproken tv-debat tussen de twee kandidaten. De kloof lijkt geruststellend, maar toch houden we maar beter een slag om de arm. De vergelijking met de Amerikaanse presidentsrace tussen Hillary Clinton en Donald Trump doemt op. Ook Clinton ging de verkiezingsdag in met hoopgevende peilingen en waardering voor haar goede prestatie in de tv-debatten. Toch ging het voor haar nog mis. Ook in Frankrijk zijn er nog wel wat onbekende factoren. Hoe zwaar weegt de afkeer voor de zittende president? Is de afkeer of angst voor het radicaal-rechtse alternatief groter of kleiner? Wat doen de kiezers van Mélenchon?

“Le Pen is dus de outsider, maar toch kijkt ze met enige gemoedsrust naar de stembusresultaten. Zoals het zich nu laat aanzien, zal ze haar score van 2017 flink verbeteren. In 2002 was de verhouding tussen winnaar Jacques Chirac en uitdager Jean-Marie Le Pen (vader van Marine) nog 82-18, in 2017 won Macron met 66 tegen 34 voor Marine Le Pen. Die uitslag zal ze dus verbeteren. Ook als ze vanavond verliest, zal Le Pen van haar partij zo een belangrijke, blijvende factor maken in de Franse politiek. Dat kan ook van belang zijn voor de parlementsverkiezingen die op 12 juni volgen. Die ‘troisième tour’ bepaalt of Macron ook in de Kamer een meerderheid achter zich krijgt, of in ‘cohabitation’ moet samenwerken met een concurrent. Alvast Mélenchon heeft gezegd dat hij gaat voor het premierschap.”

Wanneer weten we meer?

“Pas tegen 20 uur, als de laatste stembussen in de grote steden sluiten, komen er exit-polls. Vroeger mag wettelijk niet in Frankrijk. Franstalige media in België zijn niet verplicht zich aan die code te houden. Zij zullen al eerder schattingen bekendmaken. Toch opletten: in de eerste ronde voorspelden die eerste ‘Belgische’ polls een nek-aan-nek-race tussen Macron en Le Pen, terwijl er uiteindelijk nog wel een kloofje tussen hen beiden zat.

“Er zijn ook al eerste resultaten, uit de overzeese Franse gebieden en van Fransen in het buitenland. Daar valt nog weinig staat op te maken. Wel opmerkelijk is dat Le Pen het in die overzeese gebieden zeer veel beter schijnt gedaan te hebben dan vijf jaar geleden, althans volgens eerste, onvolledige uitslagen. Let wel, in het eindtotaal stellen deze stemmen weinig voor. Bij de expats won Macron dan weer overtuigend, wat niet zo verrassend is gezien hun profiel.”

Wat als Marine Le Pen wint?

“Dat zou een schok zijn, we moeten het zeggen zoals het is. Niet zozeer omdat niemand het verwacht, maar wel omdat de beleidskeuzes die ze propageert totaal haaks staan op de Franse en Europese politiek zoals we die vandaag kennen. Uiteindelijk krijg je dan toch een tweede Trump-type in het centrum van de wereldpolitiek, en ditmaal dus ook in het hart van de Europese politiek. Voor Frankrijk zelf zou de impact immens zijn. Le Pen pleit onder meer voor een voorrangsbeleid voor Fransen op de arbeidsmarkt, een uitstap uit de Europese energiemarkt, een patriotisch economisch beleid dat in eerste instantie de binnenlandse markt bevoorraadt en een verbod op de hoofddoek in de openbare ruimte.

“Maar ook voor de Europese politiek zou de schok groot zijn. De klassieke as Frankrijk-Duitsland zou stilvallen. Integendeel zou er in de Europese cockpit een eurosceptische stem plaats nemen, die wellicht zoveel mogelijk beleid zal afblokken. Zo zou er een sceptische as Frankrijk-Hongarije kunnen ontstaan, die alles blokkeert. Dat zou snel invloed kunnen hebben op het Rusland-beleid van de EU. Le Pen heeft dan wel haar sympathie betuigd voor de belegerde Oekraïners, tot voor de oorlog was ze een zeer uitgesproken bondgenote van Vladimir Poetin, die onder meer het Franse leger vanonder het centrale commando van de Navo wil weghalen. Je kan verwachten dat Le Pen haar veto zal stellen tegen elke mogelijke extra sanctie tegen Rusland.

Hebben de verkiezingen impact op ons land?

“Als Le Pen wint, zal ook de verhouding tussen Frankrijk en België veel lastiger gaan liggen. Voor een partij als het VB zou dat een opsteker kunnen zijn, als Le Pen bewijst dat radicaal-rechts aan de macht mogelijk is. Maar zo ver zijn we dus niet. Als Macron wint, zal de impact op ons land beperkt blijven.

“Wel zie je wat schermutselingen tussen de Franstalige partijen. MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez wordt door zijn tegenstrevers aangewreven dat hij op Terzake in debat ging met VB-partijleider Tom Van Grieken, wat in tegenspraak is met het ‘cordon médiatique’ tegen uiterst rechts dat in Franstalig België scrupuleus wordt gevolgd. Ook PTB-voorman Raoul Hedebouw kreeg kritiek, omdat hij weigerde te zeggen dat de Fransen in de tweede ronde voor Macron zouden moeten stemmen. Die Franstalige gevoeligheid voor wat gebeurt in Parijs is een bijzonder cultureel fenomeen. Wallonië is cultureel erg georiënteerd op de zuiderburen. Dat een programma van TF1 bovenaan staat in de kijkcijfer-top is niet ongewoon in Franstalig België. In Vlaanderen kennen we die gehechtheid aan bijvoorbeeld Nederland helemaal niet.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234