Woensdag 05/10/2022

Berlijn roept hulp in van volgende EU-voorzitters

Tijdens de jongste Europese top twee weken geleden heeft bondskanselier Angela Merkel het zelf gezegd: ze wil dat het grondwettelijk verdrag uit zijn coma wordt gehaald. Maar dat zal ze niet op haar eentje doen.

Door Frank Schlömer

BERLIJN l Duitsland zal de hulp inroepen van zijn opvolgers als voorzitter, Portugal en Slovenië. Er is al voorafgaand druk overleg gepleegd tussen de drie EU-leden.

Men gebruikt in de Duitse hoofdstad graag de term 'triovoorzitterschap' omdat men vindt dat een ambtstermijn van zes maanden veel te kort is om tot een dragend beleid te komen en omdat zes handen beter aan de Europese kar kunnen duwen dan twee. Berlijn wil dat samen met Lissabon en Ljubljana gedurende anderhalf jaar één Europese politiek wordt gevoerd. Een trio als EU-voorzitter, het is een primeurtje.

Duitsland wordt bij het begin van het nieuwe jaar nog machtiger dan het eigenlijk al is. Behalve EU-voorzitter wordt het ook een jaar voorzitter van de G8 (de groep van de zeven rijkste industrielanden plus Rusland) en de Duitser Hans-Gert Pöttering wordt ook nog eens voorzitter van het Europees Parlement. Toch valt het hier in Berlijn op hoe men over eieren loopt en men vooral wil vermijden dat de anderen te veel zouden verwachten van de Duitse voorzitter. 'Het Finse voorzitterschap is nog niet achter de rug' was een vaak gehoord voorwendsel om toch maar geen al te krasse verklaringen af te leggen.

Er zal heel wat bewegen tijdens dit eerste halfjaar 2007: Roemenië en Bulgarije komen binnen als nieuwe leden, Slovenië neemt de euro aan als nationale munt, in de grote lidstaat Frankrijk hebben presidentsverkiezingen plaats en bij andere leden parlementsverkiezingen. Er zijn slepende dossiers zoals energie, defensie, Cyprus en Turkije. De EU zal ook zeker haar stem moeten laten horen inzake Kosovo, dat tijdens het Duitse voorzitterschap wellicht een definitieve status krijgt. Kosovo kan ontaarden in een nieuwe brandhaard en dat ziet de EU liever niet nog eens aan haar achterdeur gebeuren.

En er is uiteraard de Europese grondwet, die door Frankrijk en Nederland werd verworpen en die men in dezelfde vorm niet nog eens kan voorleggen. Angela Merkel zal haar verbeelding moeten gebruiken om de zaak in een nieuw kleedje te steken en dat is ze ook van plan. Duitsland is in 1999 de laatste keer EU-president geweest en de Unie is sindsdien veel veranderd.

Er is niet alleen de uitbreiding naar oost en zuid, maar er is vooral de invoering van de euro, die door de Duitse minister van Financiën Peer Steinbrück, "de grootste successtory van de EU" wordt genoemd. De euro is zeker een succes en Cyprus en Malta zullen wellicht de volgende kandidaten zijn, al bestaat het latente gevaar dat de eurogroep een soort 'kern-Europa' wordt waarbij de niet-eurolanden zich een beetje uitgesloten voelen. Het Europa van twee snelheden - het ene met, het andere zonder euro - vindt men in Berlijn niet echt wenselijk.

Men ziet dat 'na Frankrijk en Nederland' enig euroscepticisme weer de kop heeft opgestoken, maar van een algemene stagnering in de EU wil men niet horen. De centrale slogan van het Duitse voorzitterschap is 'Europa lukt samen', maar in politieke kringen in de hoofdstad liggen sommigen er toch wakker van dat EU-voorzitter Duitsland minder succesrijk zal zijn dan de WK-voetbalorganisator Duitsland. Staatsecretaris voor Europese Aangelegenheden Reinhard Silberberg onderstreept graag dat het erop aankomt continuïteit te hebben en niet om de zes maanden nieuwe prioriteiten te stellen.

Silberberg is een grijze eminentie inzake Europa, die tijdens zeventig Europese tops ministers en kanseliers heeft geadviseerd en die vaststelt dat de EU in het niet-Europese buitenland in hoog aanzien staat en dat de vrede en welvaart in de EU indruk op anderen in de wereld maken. Hij vindt dat de Duitse voorzitter het vertrouwen binnen de EU moet proberen te herstellen en dat Berlijn een initiatief rond het grondwettelijk verdrag moet nemen.

Dat heeft kanselier Merkel twee weken geleden in Brussel duidelijk aangekondigd. Zij had het over de grondwet als "een zwaartepunt in de Duitse ambtsperiode" en over het "nieuwe elan" dat ze wil meegeven. "De bondsregering zal al het mogelijke doen om het grondwettelijke proces met succes voort te zetten", zei Merkel. Maar ze liet ook wel doorschemeren dat uit tactische overwegingen tot juni zal worden gewacht om concrete voorstellen te formuleren, na de Franse presidentsverkiezingen dus.

Verdere prioriteiten op de Duitse EU-agenda zijn investeringen in onderwijs en wetenschappelijk onderzoek om tot een 'Europa van de kennis' te komen, versterkte samenwerking in de strijd tegen het terrorisme, een vermindering van de Europese bureaucratie en een verbetering van de betrekkingen met Afrika en het Midden-Oosten. Bij Buitenlandse Zaken in Berlijn wordt gefluisterd dat "Merkel als Euro-Angie wel wat meer aan buitenlandse politiek zou willen doen".

Half maart 2007 komt er alvast een eerste hoogtepunt in het Duitse voorzitterschap met wat nu al de 'Verklaring van Berlijn' wordt genoemd. Dan zal het Verdrag van Rome, waarmee de grondvesten van de huidige EU werden gelegd, zijn vijftigste verjaardag vieren. De Verklaring van Berlijn wil nieuwe impulsen geven, ook in de sociale dimensies, en zal nog eens onderstrepen wat de EU-staten verbindt.

Berlijn zal in het voorjaar antwoorden proberen te geven op vragen over wat de Europese idee anno 2007 nog is en wat ons verbindt. Het gemeenschappelijke belang van alle EU-leden zal weer naar het centrum worden geduwd en daar zal zeker relatief optimisme mee gepaard gaan.

Andreas Maurer is chef van een onderzoeksteam bij de belangrijkste denktank in Duitsland, Stiftung Wissenschaft und Politik, en hij kan minder omzwachteld taalgebruik in de mond nemen dan ministers en staatssecretarissen. "De klad zit er op vele vlakken in", aldus Maurer. "Iedereen kan zien dat de Europese Commissie in vrije val is en dat de ministers uit al die lidstaten elkaar niet eens meer kennen. Het woord grondwet zou men beter vervangen door iets als 'Single European Act'. Duitsland zal bij de 26 andere EU-leden poolshoogte nemen over de gewenste inhoud van het grondwettelijke verdrag en men zal zeer duidelijk maken dat een Frans neen niet belangrijker is dan een Deens. Dat is wat Berlijn moet doen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234