Woensdag 29/06/2022

Berlusconi hoopt geschiedenis in te gaan als de man die eindelijk werk maakte van de brug tussen Sicilië en het Italiaanse vasteland

'Zie je dat gele huis? Daar gaan ze de toren bouwen. Maar het zal niet snel gebeuren. Ik denk dat het nog zestig jaar duurt. Waar gaan ze het geld vandaan halen?'

Messina lag altijd een brug te ver

Premier Silvio Berlusconi is van plan de Italiaanse laars met het eiland Sicilië te verbinden. Kan dit grootse project de Straat van Messina temmen, een zee-engte geregeerd door mythische monsters en notoire gangsters? Kan de brug het verpauperde eiland uit zijn isolement halen? Of is dit louter een buitenkansje voor de beruchte Siciliaanse maffia om eindelijk vaste voet te krijgen op het Italiaanse vasteland?

Rome

The Independent

Peter Popham

De zeestraat is het onderwerp van vele legendes. In de teen van de Italiaanse laars werpt Calabrië zich langs steile groene aardplooien naar beneden. Drie kilometer verder, over de zee die naar verluidt beheerst wordt door monsters en gangsters, duikelt de oude Siciliaanse stad Messina als een waterval langs de steile helling de haven in.

En nu moet de Straat van Messina veroverd worden door de machtigste brug ter wereld. Dit is het meest hooghartige gebaar dat ooit werd gemaakt door een politicus die zichzelf bestempelt als doortastend. Maar Silvio Berlusconi zit in moeilijke papieren. Hij wordt overspoeld door negatieve opiniepeilingen, gekweld door Irak, waar al een twintigtal Italianen, burgers en militairen, omkwam, en de laatste twee jaar wordt hij gedwarsboomd door een flauwe economie. Hij hoopt met de brug van Messina nog een troef achter de hand te hebben.

Politici en ingenieurs dromen al duizenden jaren van een brug over de drie kilometer lange zeestraat tussen Italië en Sicilië, maar Berlusconi is de eerste premier die het aankan. Hij beschikt over een parlementaire meerderheid die groot genoeg is, een voldoende stabiele regering en de nodige technologie.

De spanwijdte tussen de twee hoofdtorens zal groter zijn dan die van eender welke hangbrug. De langste ter wereld, de Akashi Kaikyo-brug in Japan, strekt zich wel verder uit, maar met 1.991 meter is de spanwijdte korter dan de 3.300 meter waarmee Berlusconi wil werken. Bovendien zou de Italiaanse kolos met twaalf trein- en verkeersstroken dubbel zo breed worden. De vier steunpilaren van de brug worden 382,6 meter hoog, 85 meter hoger dan die van de Japanse brug, hoger dan de Eiffeltoren, en elk 56.000 ton zwaar.

Ingenieurs hebben een vorm ontworpen die gebaseerd is op een trimaran-scheepsromp. Giorgio Diana, directeur van de windtunnel van de Milanese Technische Hogeschool, waar tests uitgevoerd werden, zegt: "Onze taak was een structuur te bedenken die in staat is om de windkrachten te bedwingen en ze om te vormen tot een stabiliserend element. We zijn daarin geslaagd door lege ruimten te creëren tussen de autostroken aan de buitenkant en de treinsporen die door het midden lopen. We zagen dat het weerstandsvermogen van een enkelvoudige structuur, zoals bij bruggen in het buitenland, gevaarlijke reacties zou veroorzaken." De structuur is ontworpen om windsnelheden tot 325 kilometer per uur te absorberen, het dubbel van het maximum dat in de zeestraat kan worden verwacht.

Niet iedereen is onder de indruk. De meest invloedrijke milieudeskundigen, onder wie leden van het Wereldnatuurfonds, voeren campagne tegen de brug en bestempelen haar als "schadelijk, nutteloos en gevaarlijk". Het Europees Parlement heeft zijn steun toegezegd, maar de Europese Commissie is verontrust door het groeiende Italiaanse begrotingstekort en niet onder de indruk van de belastingverlaging van Berlusconi voor de Europese verkiezingen.

Hoe dan ook, de miljardair en mediamagnaat gaat gewoon door. Vorige maand vroeg zijn regering naar prijsoffertes om de brug te bouwen, de deadline is midden juli. Het winnende aannemersbedrijf begint eind volgend jaar met de bouw. Wanneer Berlusconi opkomt voor zijn herverkiezing in mei 2006, gesteld dat hij tot dan aanblijft, zouden de enorme steunpilaren al moeten oprijzen voor de kust. De zeestraat is een prachtig stukje water. Aan beide zijden eindigt abrupt het vasteland, aan de ene kant Calabrië, aan de andere de Siciliaanse stad Messina. Heuvels omringd door mistsluiers lossen op in de blauwe nevel achter de twee landtongen. Over de zachtjes kabbelende zeestraat pruttelen onophoudelijk ferry's heen en weer. Ze maken de oversteek in twaalf minuten.

Voeg aan dit oude landschap nu het bouwwerk van Berlusconi's dromen toe. Het krijgt een kolossale schoonheid, zo volmaakt neergelegd over de drie kilometer brede waterpartij, dat het gezien van op een afstand, nauwelijks zal lijken te bestaan, als een dunne lijn die in de lucht wordt getekend. Dichterbij bekeken wordt het een ander verhaal. Het dorp Torre Faro ('vuurtoren') is de laatste nederzetting op de puntige landtong waar Noordoost-Sicilië eindigt; te midden van deze bescheiden straten met visserhuisjes zullen de pijlers oprijzen.

De dorpsbewoners waarmee ik sprak, verenigen zich als een blok tegen de brug die al decennialang als een zwaard van Damocles boven hun hoofden hangt. "We zijn er allemaal volledig tegen", zegt een jongeman in trainingspak in de smalle hoofdstraat. "Zie je dat gele huis? Daar gaan ze de toren bouwen. Maar het zal niet snel gebeuren. Ik denk dat het nog zestig jaar duurt voor er gebouwd wordt. Waar gaan ze het geld vinden?"

Een groepje oudere mannen bij een kleine scheepswerf aan de kust, is al even onenthousiast. "Het zal het dorp en het platteland hier vernietigen", zegt er een. "Mijn huis zal er pal onder staan, afgeschermd van de zon, geen frisse lucht meer, enkel de uitlaatgassen van de auto's." Een andere zegt: "Het is niet nodig. De ferry's volstaan voor het verkeer. Ze zetten de brug midden in een aardschokgevoelig gebied. Messina werd vernield door een aardschok in 1908. Het zal ook jobs kosten, de bouw zal maar een paar jaar duren."

Het ministerie van Infrastructuur en Transport maakt zich sterk dat de brug een aardbeving van 7.1 op de schaal van Richter gedurende 30 seconden kan weerstaan, dat is vergelijkbaar met de schok die Messina platlegde. Milieudeskundigen zeggen dat sindsdien op andere plaatsen aardschokken van 8.9 geregistreerd werden en dat in Italië bevingen van langer dan 30 seconden voorkomen.

Volgens een rapport dat vorig jaar gepubliceerd werd door het Italiaanse nationaal agentschap voor nieuwe technologieën, energie en milieu loopt er een geologische breuklijn door de zeestraat. Dat betekent dat de twee brugpijlers voortdurend in tegengestelde richtingen worden getrokken. Calabrië komt volgens het rapport elk jaar twee millimeter hoger te liggen door de beweging van de tektonische platen waarop het zich bevindt; Sicilië stijgt jaarlijks slechts een halve millimeter. Er wordt beweerd dat bij een aardbeving de tegenoverliggende zijden van de brug aan elkaar zouden rukken zodat de spanwijdte vergroot wordt met 50 centimeter.

Pietro Ciucci, de projectmanager van de brug, veegt al deze mogelijke gevaren van tafel. Hij zegt dat rekening gehouden werd met alle factoren gedurende de dertig jaar waarin het brugproject bestudeerd wordt. De 'technische levensduur' van de brug, zegt hij, "zal 200 jaar zijn. Daarna wordt ze opnieuw bekeken."

De Straat van Messina heeft schrijvers uit alle tijden geïnspireerd, ook Homerus. Wie de Ilias kent, herinnert zich dat Odysseus tijdens zijn zwerftochten door een smalle zeestraat tussen twee angstaanjagende gevaren door moest varen: het mensenetende zeemonster Scylla, een reusachtig wezen met zes koppen met elk drie rijen tanden; en aan de andere kust, de dodelijke draaikolk van Charybdis. Om zijn schip te vrijwaren vaarde Odysseus langs Scylla en verloor zes van zijn bemanningsleden aan het monster.

Die zeestraat was de Straat van Messina, en hoewel er vandaag geen monster noch een draaikolk te bekennen is, wordt gezegd dat de mythe van Charybdis haar oorsprong vindt in het unieke gedrag van de wateren. Volgens de legende zoog Charybdis drie keer per dag zeewater op, en braakte het drie keer per dag opnieuw uit, precies de manier waarop de cyclische stromen van de zeestraat zich nog steeds gedragen. En ook dat is een van de redenen waarom de milieulobby zo vijandig tegenover de brug staat. Het gebied heeft een uniek ecosysteem en herbergt zeeleven dat elders niet bekend is. Tegenstanders schreven enkele jaren geleden in een oproep aan Unesco: "Door oude legendes, mythes, recente literatuur en poëzie heeft dit gebied een betekenis gekregen die ingebed is in de cultuur."

Het blijft echter een pleidooi dat niet veel indruk maakt op een regering die een handje weg heeft van grootse projecten. Grote infrastructuurplannen vormden een rode draad voor Berlusconi voor zijn verpletterende verkiezingsoverwinning in 2001. In december van dat jaar verbond de regering zich tot een tienjarenprogramma van 220 projecten van openbare werken, goed voor een totale investering van 26 miljard euro. Daarvan is de brug van Messina het meest grandioze project.

Infrastructuur is voor Berlusconi niet enkel belangrijk omdat het een ouderwetse manier is om de economie aan te zwengelen, geld over de balk te smijten en banen te scheppen, maar ook omdat het een essentiële maatstaf is om aan te tonen hoezeer zijn overheidsdiensten verschillen van de zwakke en vluchtige regeringen uit het verleden. De start vorig jaar van de werken aan de sluisdeuren van de lagune van Venetië, na decennialang kibbelen, was daar een duidelijk voorbeeld van. De Messina-brug wordt nog opzichtiger en theatraler. In het visioen van Berlusconi zal de brug het onderontwikkelde en door gangsters bewoonde Sicilië aan het 'continent' rijgen, de Siciliaanse term voor het vasteland. Via de treinen die door het midden van de brug rijden, zullen de Siciliaanse hoofdstad Palermo en Berlijn op vijf uren van elkaar liggen, zo wordt beweerd.

Het zou inderdaad het isolement van Sicilië helpen verkleinen, hoewel tegenstanders beweren dat de voorspelde verkeersstroom overdreven wordt. Zoals een dorpsbewoner van Torre Faro het stelde, zal de Siciliaanse maffia nog het meest voordeel halen uit de brug. De Cosa Nostra is nooit zo alomtegenwoordig geweest in Sicilië, heeft overal een vinger in de pap, puurt protectiegeld uit elke business en is voortdurend op zoek naar veelbelovende nieuwe opportuniteiten.

De Messina-brug zal minstens 4,6 miljard euro en zes bouwjaren kosten. Voor de maffia een zakelijk buitenkansje. Sinds haar opkomst in de 19de eeuw kon de Cosa Nostra nog niet echt vaste voet krijgen op het Italiaanse vasteland. Het zou ironisch zijn mocht de brug, die bedoeld is om Sicilië uit zijn onderontwikkeling te halen, de maffia in staat stellen zich eindelijk uit te breiden naar het 'continent'.

Het reuzenproject zal minstens 4,6 miljard euro kosten. Voor de Siciliaanse maffia een zakelijk buitenkansje

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234