Woensdag 19/01/2022

Binnenkijken in Brusselse lofts

Hoewel het loftfenomeen al meer dan een halve eeuw oud is, is de woonvorm in Brussel pas de jongste tien jaar aan een opmars bezig. Het alomtegenwoordige rijhuis en het gebrek aan beleid zorgden ervoor dat de woonformule pas midden jaren negentig ingang vond. Het boek Lofts in Brussels opent de deuren van tientallen hoofdstedelijke woonparadijzen.

Brussel

Eigen berichtgeving

Kris Hendrickx

Lofts of Brussels is in de eerste plaats een luxueus fotoalbum, dat de kijker meetroont naar enkele tientallen woonoases in de hoofdstad. De achtereenvolgende hoofdstukken focussen op licht in lofts, op kunst of tuin en buitenruimte. We zien lofts als een blokkendoos, waarvan de glasfaçade uitgeeft op een ogenschijnlijke jungle. Waar de woning zich precies bevindt, blijft voor de lezer een raadsel, net zoals bij de meeste gefotografeerde lofts. Loftbewoners houden van privacy en je weet maar nooit wie zijn oog op al dat moois laat vallen. Er is een sectie die aan bohémienlofts is gewijd en eentje die naar de naam 'alle ogen op de stad gericht' luistert. We maken er kennis met lofts die een open venster zijn op de stad, zoals de woning van architect Jaspers in de Marollen, boven op koffiebranderij Jacqmotte. De luxe-loft biedt een gevelbreed uitzicht op het architecturale geweld van het Justitiepaleis en de Zuidertoren. Uit een extra uitkijkpost boven op de eigenlijke woning hebben de loftbewoner en zijn bezoekers zelfs 360° uitzicht op de hoofdstad.

Lofts zijn in, maar allesbehalve nieuw. Het fenomeen ontstond in de jaren vijftig in New York, toen kunstenaars in Manhattan leegstaande opslagplaatsen in gebruik namen als woon- en werkruimte. De massale leegstand in de buurt was ontstaan nadat tal van kleine bedrijven er hun deuren hadden gesloten. De voordelen van de loftformule waren talrijk. De ruimte konden met een klein budget gekraakt, gehuurd of zelfs gekocht worden, ze boden in het algemeen veel plaats en licht én de opslagplaatsen bevonden zich pal tussen de twee rijkste buurten van de stad.

In Brussel begonnen lofts pas midden jaren negentig een trend te worden. Een van de belangrijkste impulsen daarvoor was de toenmalige Afvaardiging voor de ontwikkeling van de Vijfhoek ('Vijfhoek' werd ondertussen door 'Stad' vervangen). De dienst van de stad Brussel ging actief op zoek naar leegstaande ruimtes die tot woonruimte konden worden omgevormd. Ze begeleidde groepen van kopers bij het lange proces van samenkopen en slaagde er zo in enkele jaren in om tienduizenden vierkante meter leegstand in woonruimte om te toveren. Bekende projecten in het centrum zijn Côté Canal of Nimifi, beide in de Hopstraat bij het kanaal.

Het duurde niet lang of ook privé-promotoren ontdekten dat het transformeren van fabriekspanden tot woonruimtes een winstgevende zaak is. De interesse voor lofts in het centrum bleek zo groot dat in een vijftal jaar tijd vrijwel alle beschikbare ruimte in de vijfhoek tot woonruimte werd verbouwd. Samenkopers en promotoren zochten verder van het centrum, waar vooral in Molenbeek en Anderlecht nog betaalbare ruimtes te vinden waren. Vandaag zijn projectontwikkelaars het er over eens dat de Brusselse loftportefeuille bijna leeg is. Op dit moment worden nog heel wat grootscheepse projecten gerealiseerd. In de Lakense Trefilerie - een voormalige matrassenfabriek - ontstaan in het kader van een samenkoopproject bijvoorbeeld vijftig lofts, en in de voormalige veeartsenijschool in Kuregem ontstaan een veertigtal luxelofts in een groene omgeving. Het aantal nieuwe onontgonnen locaties is echter schaars in de hoofdstad.

Dat de Brusselse loftmarkt erg snel verzadigd raakte heeft veel te maken met de structuur van de stad. In Brussel is het negentiende-eeuwse rijhuis omnipresent. De stad heeft wel zones met meer industriële activiteit, vooral rond het kanaal, maar die zijn niet zo uitgebreid als in steden als Antwerpen of Londen. Die steden worden door een rivier doorkruist en beschikken daardoor over havenactiviteit en dus beduidend meer pakhuizen langs de oevers. "In Brussel vind je eerder fabriekspanden die een beetje over het hele gewest verspreid zijn", zegt Philippe De Baeck van uitgeverij Tectum. "In Antwerpen zijn de lofts bijna allemaal langs de Schelde te vinden." De Baeck weet waarover hij spreekt. Het eerste boek in de reeks Lofts of... handelt immers over Antwerpen.

Tussen Brussel en Antwerpen zijn nog wel meer verschillen in loftcultuur te ontdekken. "Doordat het fenomeen in Antwerpen eerder begon, zijn de eigenaars er nog vaker mensen met een bescheiden budget", weet De Baeck. "In Brussel liggen de prijzen al een stuk hoger, reken zo'n duizend euro per vierkante meter casco, dus zonder bijvoorbeeld verwarmingsinstallatie, keuken of badkamer. Dat betekent trouwens nog niet dat lofts er enkel voor rijken zijn. Meestal worden lofts in Brussel nog altijd door mensen uit de artistieke sfeer bewoond." In Londen worden lofts door een heel ander publiek bewoond, vertelt De Baeck. "De prijzen zijn er vier à vijf keer hoger per vierkante meter dan in Brussel. Lofts zijn er stukken kleiner en worden vooral bewoond door succesvolle zakenmensen en rijke buitenlanders. Die kiezen voor een loft als prestigewoning."

Lofts en hun bewoners verschillen naargelang de stad waar ze zich bevinden, maar er zijn evengoed musts die overal ter wereld in lofts terugkomen. Het loftboek citeert een Brits magazine uit 1998: "In lofts houdt men van glastegels, toestellen in roestvrij staal, ruwe stedelijke, zinderende en provocerende accenten, metalen balken en zanderige muren; Conran-canapés met gebogen rugleuning, parket in lichtgekleurd hout; het gebruik van de uitdrukking 'afgezwakt modernisme'; hoge cilindervormige radiatoren, vloerverwarming."

Veel dingen uit de lijst komen ook in de Brusselse lofts terug. Ze zijn een van de dingen die de lezer van Lofts of Brussels al snel doen vermoeden dat er in Brussel heel wat welgestelde loftbewoners wonen. De in beeld gebrachte lofts zijn ruim, vaak ingrijpend gerenoveerd en luxueus ingericht. Er zijn lofts met reuzentuinen en zwembad bij, met fitnessruimtes en sauna's.

Na het doorbladeren blijft nog een andere indruk achter: het lijkt wel of het merendeel van de lofts door een interieurarchitect onder handen genomen is. De meeste beelden tonen woonruimtes waar één stijl overheerst, die symmetrisch ingericht zijn en wat doen denken aan de catalogus van een interieurzaak. Het neemt niet weg dat Lofts in Brussels een boek is vol woonideeën, waarin de lezer probleemloos kan wegdromen. Een aankoopbudget van 60 euro volstaat in dit geval.

Lofts of Brussels, Tectum Publishers, 90/76886/15/6, 60 euro.

Info: www.tectum.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234