Dinsdag 18/01/2022

Bittere nasmaak rond exit Vandenbroucke

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

De verdwijning van Frank Vandenbroucke uit de regering heeft voor veel partijleden een bittere nasmaak. Enkelingen pleiten er zelfs voor om de partijstatuten te herschrijven zodat een socialistisch voorzitter niet meer in zijn of haar eentje ministers kan maken of kraken. 'De defenestratie van Frank is zorgvuldig in scène gezet', klinkt het bij een partijgenoot.

'Frank was fantastisch', zegt kersvers minister Freya Van den Bossche (sp.a). 'Maar nu was het tijd voor iets anders.'

Het einde van de ministeriële loopbaan van Frank Vandenbroucke stond in de sterren geschreven. Of beter: het werd deze week in de kranten beschreven. Vandenbroucke had zich tijdens de laatste onderhandelingen uit de markt geprijsd als minister, hij had het gezag van zijn voorzitter ondermijnd, hij joeg N-VA en CD&V meermaals in de gordijnen door verse akkoorden weer door de mangel te halen. Dat waren de signalen die de andere socialisten uitstuurden van aan de onderhandelingstafel.

Lastig
Vandenbroucke deed ook effectief lastig. Woensdagavond maakte hij het zo bont dat de N-VA er zelfs mee dreigde, gemeend of niet, om de poort van het Errerahuis dicht te gooien. Op het moment dat de champagne klaar stond om het einde van de onderhandelingen te vieren, begon Vandenbroucke alle broze afspraken af te breken. "Hij zag problemen die er geen waren, hij weerde zich als een duivel in een wijwatervat", zegt een prominent partijgenoot en medeonderhandelaar. "We mogen van geluk spreken dat er toen zoveel vertrouwen heerste aan de onderhandelingstafel. Anders had het echt tot een breuk kunnen komen met de andere partijen. Hij heeft het zichzelf aangedaan. Er is geen anti-Frank-complot."

Andere partijgenoten geloven wel in een samenzwering van de jonge garde die, met stilzwijgende instemming van de anciens, Vandenbroucke aan de kant zette. "De defenestratie van Frank is zorgvuldig in scène gezet", zegt een partijgenoot. De tongen kwamen vorige week inderdaad gemakkelijk los over het onbetamelijke gedrag van Vandenbroucke, de kritiek werd elke dag bitser, harder, definitiever. Hier en daar werd Vandenbroucke zelfs vergeleken met Karel De Gucht, en dat was niet bedoeld als compliment.

Sabotage
Misschien werd Vandenbroucke dus wel gedwongen in zijn rol van eenzame fietser. Werd hij er eerder afgereden door zijn ploegmakkers dan dat hij er alleen opuit trok. "Frank werd gesaboteerd", zegt een socialistisch onderhandelaar onomwonden. Hij zou bepaalde stukken van de formateur niet ontvangen hebben, kreeg weinig informatie los bij zijn eigen partij en werd geweerd op beslissende vergaderingen.

"Hij had niet alle kaarten in handen", zegt een goedgeplaatste sp.a' er. "Hij kreeg niet de kans om volwaardig mee te onderhandelen, maar werd er wel voor verantwoordelijk gesteld als hij ongelukkig tussenkwam omdat hij niet goed gebriefd was. Dit was een moord met voorbedachten rade. Een karaktermoord, door de partij gepleegd in de media." Natuurlijk spraken CD&V en N-VA de negatieve commentaren van de socialistische onderhandelaars niet tegen. "Zij hadden alle baat bij een tweespalt in de sp.a. In een regering zonder Frank krijg je ook gemakkelijker dingen gedaan dan in een regering met Frank."

Onbegrip
In de socialistische fractie van het Vlaams Parlement, waar ze de kwaliteiten en kleine kanten van Vandenbroucke de afgelopen vijf jaar door en door leerden kennen, heerst veel onbegrip over de onttroning van de voormalig viceminister-president. "Velen kregen het koud in hun hart", klinkt het.

"Wij kunnen dit nauwelijks vatten", vervolgt Ludo Sannen, die als opvolger van Peter Vanvelthoven niet naar het parlement kan. "Dit is een heel pijnlijke zaak. Kon het niet wat menselijker en eleganter?"

De parlementsleden snappen ook niet waarom het boegbeeld van de socialistische campagne, die het ook verrassend goed deed bij de verkiezingen, nu op de reservebank moet. "Hij haalde de hoogste penetratiegraad van alle socialistische lijsttrekkers", luidt het. "In de verkiezingsuitslag kon men dus geen argumenten vinden om hem af te serveren."

Boegbeeld werd baksteen

Vandenbroucke kreeg dit weekend massaal veel steunbetuigingen, de mailboxen van de partij zouden op barsten staan. "Dit is een afrekening", zegt Eric De Bruyn, nooit de beste vriend van Gennez. "Frank scoorde goed op bekwaamheid en goed op loyauteit aan de ideologie van de partij. Die heeft hij trouwens zelf mee vorm gegeven. Maar zijn loyauteit aan de voorzitter, of het gebrek eraan, heeft hem gefnuikt. Gennez wou gewoon tonen wie de baas is. Heel veel mensen zijn ontgoocheld in de sp.a dat zo'n overwegingen de doorslag geven bij de ministerkeuze. De partij moet consequent zijn: je kunt niet iemand voor de verkiezingen bewierroken als boegbeeld en hem daarna laten vallen als een baksteen."

Maar voor 7 juni maakte Vandenbroucke zich naar verluidt even onmogelijk als erna. "Het was trekken en sleuren om hem binnen de lijnen van de campagne te krijgen", zegt een hooggeplaatste bron. "Het stop-and-go-beleid van Frank moest eindigen."

Er zat trouwens al veel langer een haar in de boter tussen Vandenbroucke en Gennez, om eens een understatement te gebruiken. In 2008 eiste hij garanties dat zijn partij zou meepraten over het communautaire, Gennez zag dat niet zitten. Vandenbroucke dreigde daarop met zijn ontslag, waarop Gennez antwoordde dat ze hem niet zou tegenhouden. Toen de lijsten voor 7 juni moesten worden opgevuld, liep het weer fout. De sp.a wou Vandenbroucke wegpromoveren naar Europa, die weigerde. Kathleen Van Brempt mag nu de honneurs waarnemen in het Europees Parlement.

Terwijl de dertigers - Kathleen Van Brempt, Freya Van den Bossche, John Crombez, Bruno Tobback - de voorzitter steunen in haar keuze, rommelt het elders. Er gaan zelfs stemmen op om de partijstatuten te herschrijven zodat de voorzitter niet langer het alleenrecht behoudt over de aanduiding van de ministers. "In andere partijen worden de ministers op het partijcongres geconsacreerd. Waarom kan dat bij ons niet?", zegt een parlementslid. Veel zin heeft de partijleiding daar niet in. "Wij hebben zeer goede statuten", klinkt het. "Daar hoeft niks aan veranderd te worden."

Het spook van Steve
Gennez beleefde vrijdagavond, zo zegt ze zelf, "de moeilijkste uren uit haar politieke loopbaan". Tot diep in de nacht ontving ze alle voormalige ministers, kandidaten en uitverkorenen op het partijhoofdkwartier aan de Grasmarkt. Alles was netjes gepland, de verliezers en winnaars kruisten elkaar niet in de gangen, er waren geen ongewenste toeschouwers. "Ik heb een positieve keuze gemaakt", verantwoordt ze haar beslissing. "Deze mix aan bekwaamheid en teamgeest is uiterst geschikt om de kleuren van de sp.a in de nieuwe regering te verdedigen. Dit is een nieuwe start voor de partij."

Het gesprek met Vandenbroucke verliep sereen. "Hij gedroeg zich als een grote meneer", vertelt de voorzitter. "Ik heb mijn beweegredenen toegelicht, hij heeft gezegd dat hij parlementslid zal worden." Vandenbroucke verstuurde daarna nog een persbericht waarin hij de nieuwe ploeg veel succes wenste en zond een sms naar zijn opvolger Pascal Smet met de mededeling dat hij hem graag wou helpen op onderwijs.

Twee weken geleden kreeg Gennez van de oude krokodillen de vrijgeleide dat zij, en niemand anders, de leiding had over de partij en volkomen autonoom mocht beslissen over de ministerposten. Binnen haar partij worden echter vraagtekens geplaatst bij die onafhankelijkheid. Velen zien in de keuze voor Ingrid Lieten, Pascal Smet en Freya Van den Bossche de hand van Steve Stevaert. De voormalige voorzitter van sp.a, die op 7 juni de gouverneurswoning van Limburg verliet, wordt weer opvallend vaak gespot op en rond de Grasmarkt. "Dit is een Steve-kabinet," klinkt het. "Hij heeft zijn poulains en getrouwen de regering binnen geloodst."

De dertigers ontkennen zijn invloed niet, maar herleiden die tot minimale proporties. "Steve vindt dit een heel sterke equipe", zegt Gennez. "Maar ik heb de gewoonte om in eer en geweten mijn eigen keuzes te maken."

Koelen zonder blazen

De partij doet er alles aan om een interne revolte tegen de defenestratie van Vandenbroucke te vermijden. "De leden waren heel erg onder de indruk van Frank", zegt een voormalig minister. "Maar wij hebben geen traditie van individualisten. Socialisten nemen het niet als individuen het geheel in gevaar brengen. En dat heeft hij gedaan." Aan het gezag van Gennez wordt niet meer getwijfeld. "Caroline denkt met Stevekronkels", zegt een lijsttrekker. "Ze komt heel onverwacht uit de hoek, maar ze kan dat ook heel aannemelijk laten klinken."

Frank is slim genoeg, denken zijn partijgenoten, om deze beslissing te slikken. "In elke partij is het gewoon gezond dat mensen eens geen minister meer zijn", besluit federaal parlementslid Maya Détiege. "Het kan geen kwaad om nieuwe mensen ruimte te geven. Frank zal dat wel begrijpen." (Tine Peeters)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234