Maandag 26/09/2022

'Boardwalk Empire' en zijn belachelijke moordenaars

'Je kunt geen halve gangster zijn', luidt het motto van het derde seizoen van Boardwalk Empire. Het publiek van de bejubelde HBO-reeks heeft zijn gangsters dan ook liever in één stuk. Kerels. Moordenaars. Vrouwengekken en patres familias tegelijk. Maar ook: domoren die blindelings de American Dream achternahollen. Ronald Meeus

Vandaag is Atlantic City, een stadje met veertigduizend inwoners aan de Amerikaanse oostkust, een soort Las Vegas voor armelui. Maar in de vroege jaren '20 was het de originele Amerikaanse Sin City. De Drooglegging, die in dat decennium en het begin van de jaren '30 vooral voor een onwaarschijnlijke opmars van de georganiseerde misdaad zorgde, was een tijdperk dat ondertussen in een derde jaargang van Boardwalk Empire wordt neergezet, een kritisch bejubelde en druk bekeken reeks van voormalig The Sopranos-producer Terence Winter en regisseur Martin Scorsese. Het is, ondanks de zware middelen die werden ingezet voor de decors, de kostumering en de opnamen op locatie, een typische HBO-reeks: onbekende acteurs, die vooral hun sporen hebben verdiend in het theater. Behalve eentje dan: Steve Buscemi, een eeuwige cultfiguur sinds zijn rol in Quentin Tarantino's Reservoir Dogs.

Buscemi zet hoofdpersonage Enoch 'Nucky' Thompson neer als een licht schizofrene figuur: iemand met het charisma van een succesvol politicus, nooit te verlegen voor een speech of een dansje, maar evenmin te beroerd om iemand een kogel door de kop te laten jagen. Hij laat in seizoen één van de reeks bijvoorbeeld een van zijn gehorigen van kant maken, en huwt vervolgens diens weduwe. En eind vorig jaar, in een finale die bij heel wat trouwe kijkers nog lang is blijven nazinderen, knalt hij eigenhandig zijn trouwe poulain Jimmy Darmody door de kop, nadat die net iets te deloyaal was geweest. "Heel wat van die gangsters waren toffe gasten, totdat je ze voor de voeten liep", zegt Buscemi in een gesprek met De Morgen. "Ik denk ook niet dat een gangster zichzelf als een slecht mens ziet. Hij is gewoon wie hij is: meestal is het pure overlevingsdrang die zijn duistere kant naar boven haalt."

Rauwe details

Boardwalk Empire is geen serie over halve gangsters. Dat is het thema dat de rode draad door het derde seizoen van de reeks vormt, en ook al aanwezig was in de twee vorige jaargangen. Doortastend zijn de gangsters in Boardwalk Empire alleszins. Er zit een opvallende rauwheid in de reeks, met - zeker voor tv - veel details die on-screen worden getoond. Vorig jaar werden er bijvoorbeeld slachtoffers in close-up de strot afgesneden en gescalpeerd. "En het wordt dit jaar minstens even lelijk", belooft Terence Winter, de medebedenker en showrunner van de serie.

Even belangrijk als het gangsterthema is de historische setting. Dat je met Boardwalk Empire in de jaren '20 zit, zul je geweten hebben: al vanaf de begingeneriek, met duidelijke likjes uit schilderijen van René Magritte, is de keuze voor het tijdperk duidelijk. En dan zijn er de meticuleus opgebouwde en uitgekozen decors en garderobes, die van Boardwalk Empire een peperdure productie maken. De makers lieten bijvoorbeeld Atlantic City's originele houten wandeldijk uit de jaren '20 nabouwen, een van de duurste tv-decors aller tijden.

Winter en Scorsese gebruikten die achtergrond om een aantal historische figuren uit de Amerikaanse gangsterfolklore, zoals Nucky Johnson (de echt bestaande persoon waarop Boardwalk Empire's hoofdpersonage losjes is gebaseerd), Al Capone, Lucky Luciano en Arnold Rothstein, in hun verhaal te parkeren.

De aanpak doet denken aan die van Deadwood, een oudere HBO-reeks waarin de kiem van de normen en waarden die de Amerikaanse samenleving typeren in een klein goudzoekersstadje werd gelegd. Boardwalk Empire exploreert op eenzelfde manier die kernwaarden van de Verenigde Staten. "Dit tijdperk was nog zo goed als onontgonnen op televisie", zegt Winter. "We wisten bovendien dat heel wat van die historische figuren elkaar minstens moeten hebben gekend. Zolang je binnen het kader van hun historische realiteit blijft, kun je ze gerust doen interageren met fictieve personages."

Tegelijkertijd is Boardwalk Empire, ondanks zijn respect voor historische waarheden, ook een doodgewone gangsterreeks, die vrolijk canonieke elementen uit andere misdaadfictie haalt. Dat is bijvoorbeeld te merken in het nieuwe personage Gyp Rosetti (Bobby Cannavale), een Italiaanse gangster wiens boerenverstand ruimschoots zijn geletterdheid overschrijdt, en geplaagd wordt door een kort lontje - het soort figuur dat we eerder al leerden kennen met Sonny Corleone uit The Godfather, of Joe Pesci's personage in Scorsese's klassieker Goodfellas.

"Sommige van die gasten zijn zo belachelijk", zegt Winter. "Dat was ook vaak het effect in The Sopranos: ze gedragen zich zo absurd dat je niet anders kunt dan erom lachen. Kijkers zijn ook geïnteresseerd in hen omdat ze buiten de wet leven, en problemen op een compleet andere manier oplossen dan we zelf zouden doen. Je kunt die schaduwwereld exploreren zonder de gevolgen ervan te dragen: aan het einde van de rit word je niet doorzeefd met een machinegeweer.

"Maar als het verhaal van de gangsters tegelijkertijd eerlijk wordt verteld, en je als kijker de tijd kunt nemen om ze te leren kennen, dan ontdek je op een bepaald moment dingen waarmee je meevoelt, of die je op zijn minst begrijpt. Het is een voordeel van televisie: we hebben de luxe dat we het persoonlijke verhaal van onze personages over tientallen uren kunnen uitspreiden. Dezelfde wetten gelden als in het echte leven: hoe langer je iemand kent, hoe beter je iemands gedrag kunt duiden."

Scheutje wroeging

Een streepje menselijkheid blijft ook nooit ver weg in Boardwalk Empire. De meeste personages zijn, ondanks de duistere geheimen die ze met zich meedragen en de uitzinnige misdaden die ze begaan, minstens een half goed mens. De reeks gaat daar zelfs een stap verder in dan zijn geestelijke voorganger The Sopranos, of de gangsterprenten waaraan ze minstens een paar archetypen ontleent. Die geraakten zelden verder dan koud naturalisme: de personages kwamen gewelddadig aan hun einde, belandden in de cel of werden mentaal uitgehold als gevolg van hun daden en keuzes. In Boardwalk Empire zoeken de personages, ondanks de morele erfenis waarmee ze zichzelf hebben opgezadeld, tenminste nog naar redding.

Die reddingsgedachte is vooral te merken bij het personage Nelson Van Alden, de fanatiek religieuze flik die tijdens de twee eerste seizoenen vruchteloos op jacht ging naar Nucky Thompson en zijn bende, en dat moest bekopen met een complete mentale burn-out en het verlies van zijn job. Men zou kunnen denken dat de functie van het personage nu is uitgespeeld, maar in seizoen drie keert hij terug als handelsreiziger in strijkijzers. "Aanvankelijk was Van Alden ge-creëerd rond een narratief effect: breng de meest religieuze, rechtschapen, do-goody-goody mens naar Atlantic City, en kijk hoe hij automatisch verandert in een cynicus", zegt Michael Shannon, de acteur die Van Alden vertolkt. "Maar vanaf nu gaat het over zijn verlossing."

Ook Buscemi ziet hier en daar een scheutje humanisme opborrelen in zijn personage. Stilaan komt de mens achter het beest, goed verscholen achter het brute aplomb van de gangsterbaas en het flierefluiterige imago van de publieke figuur, naar boven. "Er is één aflevering dit seizoen waarin Nucky dingen doet die na de draaidag eventjes bij me bleven hangen", zegt Buscemi. "Maar tegelijkertijd heeft hij wroeging. Over de moord op zijn leerling Jimmy Darmody aan het einde van vorig seizoen bijvoorbeeld. Hij zei toen tegen zijn slachtoffer dat hij er niet van zou wakker liggen. Maar ik denk van wel."

Het derde seizoen van Boardwalk Empirestartvanavond om 22u30 op Prime Series.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234