Zondag 02/10/2022

ReportageStikstofdossier

Boeren hekelen ‘twee maten en twee gewichten’: ‘Industrie mag gewoon voortdoen’

Met tractoren en een symbolisch bad trokken de jonge boeren naar chemiebedrijf Ineos in de Antwerpse haven. 
 Beeld © Eric de Mildt
Met tractoren en een symbolisch bad trokken de jonge boeren naar chemiebedrijf Ineos in de Antwerpse haven.Beeld © Eric de Mildt

Jonge boeren protesteren bij chemiebedrijf Ineos tegen de ongelijke behandeling van landbouw en industrie in het stikstofdossier. Een opvallend vredelievend protest in vergelijking met de chaos in Nederland, maar toch: ‘We willen dat er naar ons wordt geluisterd.’

Dieter De Cleene

“De industrie mag het stikstofbad blijven vullen, terwijl wij boeren het moeten leegscheppen”, zegt Phille Renders (19), voorzitter van de Antwerpse afdeling van de Groene Kring, de vereniging voor jonge landbouwers. Renders is met enkele collega’s en een symbolisch bad afgezakt naar de vestiging van chemiebedrijf Ineos in de Antwerpse haven, om hun ongenoegen te uiten over de volgens hen ongelijke behandeling door de Vlaamse regering in het stikstofdossier.

“De nieuwe Ineos-fabriek die er binnenkort komt, zal even veel stikstof uitstoten als 100 gemiddelde melkveebedrijven”, zegt Renders. “Wij snappen niet dat de industrie mag voortdoen, terwijl de landbouw wordt opgeofferd. De Vlaamse regering stelt plastic boven voedsel.”

Het klopt dat landbouw en industrie in het stikstofdossier niet gelijk worden behandeld. Een landbouwbedrijf mag niet meer dan 0,025 procent bijdragen tot de zogenoemde kritische last, de hoeveelheid stikstof die op nabijgelegen natuur mag neerslaan zonder nadelige effecten. Voor de industrie ligt de lat op 1 procent.

Dat onderscheid heeft volgens stikstofexpert David De Pue (Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek) te maken met het grotere risico op een cumulatieve impact van de landbouw: “Er liggen vaak meerdere landbouwbedrijven rond natuur.”

Het verschil houdt ook rekening met uitstootreductie uit het verleden. “Boeren voelen zich vandaag geviseerd”, zegt bioloog Tobias Ceulemans (KU Leuven). “Maar men vergeet erbij te zeggen dat de uitstoot door de industrie de voorbije decennia fors is afgenomen, terwijl die van de landbouw veel minder is gedaald. Dat is een gevolg van jarenlang laks beleid. Dat hield boeren voor dat het allemaal wel in orde zou komen. Vandaag worden de landbouwers zwaarder aangepakt, maar hun aandeel in het probleem is ook disproportioneel hoog.”

Uitgestelde rekening

Volgens de cijfers van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) komt een kleine helft van de stikstof die in Vlaanderen neerslaat uit het buitenland overgewaaid. De stikstofdepositie die uit Vlaanderen zelf afkomstig is, komt voor 78 procent op het conto van de landbouw. De industrie is goed voor zo’n 3 procent. Dat komt onder meer doordat de landbouw vooral ammoniak uitstoot, dat snel lokaal neerslaat, en de industrie vooral stikstofoxiden, die zich verder verspreiden.

“Alle begrip voor de moeilijke situatie van de boeren, maar ze vergelijken appelen met peren”, zegt Ineos-woordvoerster Nathalie Meert. “Bovendien blijkt uit het milieueffectenrapport dat onze nieuwe vestiging geen significante impact zal hebben op de omliggende natuur. De boeren zijn hier aan het verkeerde adres.”

“Om bij de analogie met het vollopende bad te blijven: het is vooral aan de kant van de landbouw dat de kraan wagenwijd openstaat”, zegt Ceulemans. “Al voelt het voor jonge boeren ongetwijfeld wrang om nu een uitgestelde rekening voor het verleden gepresenteerd te krijgen. Ook omdat het makkelijker is om de uitstoot van een fabriek aan te pakken dan die van dieren.”

Lies Bernaert (28), die ook naar de Antwerpse haven is afgezakt, kan ervan meespreken: “Door de stikstofregels zoals ze nu voorliggen, zouden we het aantal varkens op ons bedrijf moeten halveren, of een paar miljoen investeren om onze oude stallen door nieuwe te vervangen. Dat legt een zware hypotheek op onze toekomst.”

Zou een strengere aanpak van de industrie veel zoden aan de dijk zetten? De Pue vreest van niet. “Als je vasthoudt aan de doelstelling om tegen 2030 de overschrijding van de kritische last te halveren, geeft strenger zijn voor de industrie weinig speling om soepeler te zijn voor de landbouw.”

Anders dan in Nederland

Af en toe toetert een in de haven voorbijrijdende vrachtwagen als steunbetuiging. “Ook toen we met onze tractoren op viaducten gingen staan, kregen we veel positieve reacties van chauffeurs”, zegt Thijs Floren (19), zoon van melkveehouders uit Brecht. “De bevolking is mee, maar de politiek nog niet.”

Een vijftal tractoren, een colaatje en koffiekoek voor de aanwezige pers. “De Vlaamse boeren zijn vredelievender dan de Nederlandse”, constateert een overbodige agent die vandaag meer te vrezen heeft van een zonneslag dan van fysiek geweld. Dat is in Nederland wel even anders, waar boeren op politiecombi’s inbeuken en niet op een blikje prik maar op mesthopen op de snelweg trakteren. “We willen de mensen graag aan onze kant houden”, zegt Renders. “Maar we willen als jonge boeren ook dat er naar ons wordt geluisterd.”

Op de watertank die het bad doet overlopen hebben de jonge boeren ‘industrie’ gekleefd, in een lettertype en kleur die aan het logo van een bepaalde politieke partij doen denken. Renders is blij dat het ons niet is ontgaan. “Wij voelen ons door N-VA niet gehoord en erkend als partner.”

Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) voelt zich niet aangesproken. “De minister is in elke provincie met de landbouwers in dialoog gegaan”, zegt haar woordvoerder. “Dat betekent niet dat we landbouworganisaties zomaar hun zin kunnen geven. De bedoeling van het stikstofbeleid is om de sector wél een toekomstperspectief te bieden. Maar helaas moeten we daarvoor eerst door deze zure appel heen bijten.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234