Maandag 03/10/2022

Braziliaanse Akuntsuvolk telt nog vijf leden

De gestage kolonisering van het regenwoud heeft het lot van de Akuntsu bezegeld. In totaal worden 66 Amazonevolkeren met uitsterven bedreigd.

Wie via officiële kanalen meer over de Akuntsu te weten wil komen, stuit zowel in Brasília als in de westelijke deelstaat Rondônia, waar de etnie al eeuwen lang woont, op vragen. “Nooit van gehoord”, klinkt het bij de Nationale Stichting voor Indianen (Funai), die onder het ministerie van Justitie ressorteert. Ook in Vilhena, Pôrto Velho, Ji-Paraná of andere regionale vertegenwoordigingen lijkt het volk een nobele onbekende. Zelfs enkele gespecialiseerde antropologen of specialisten inheemse demografie zijn niet vertrouwd met het lot van de bewuste groep. Op de valreep geregistreerd, finaal de uitsterving nabij, alsof ze amper bestaan hebben: zo leven de laatste vijf Akuntsu, verdeeld over twee malocas (‘hutten’) op de oevers van de Igarapé Omerê, een zijrivier van de Corumbiara, pal in het Amazonebassin. Uiteindelijk schijnt alleen Funaimedewerker Moacir Góes, die in de buurt woonachtig is, meteen te weten over wie het gaat. Góes kende Ururu, die 75 was; de man Kunibo ook, die 65 moet zijn; de 35-jarige man Popak voorts, en drie jongere vrouwen. Het Funai doet dan wel forse inspanningen voor de Braziliaanse inheemsen, dat ze in 2002 alsnog een reservaat van meerdere honderden km2 voor elkaar kreeg voor de Akuntsu, mag een wonder heten (of, van de pessimistische kant gezien, een slag in het water, want too little too late).“Niemand spreekt de taal van de Akantsu”, zegt Sophie Baillon van Survival International, dat voor de rechten van inheemse volkeren wereldwijd opkomt. “Ururu was de laatste die de geschiedenis en rituelen van haar voorouders nog beheerste. Ze nam haar geheimen mee in het graf. Een van haar vijf overlevende volksgenoten is ziek, zodat zij straks nog met zijn vieren dreigen te zijn.”

Geweld

De Akuntsu behoren tot de zogenaamde ‘niet-gecontacteerde’ volkeren, mensen die in hun natuurlijke, culturele en rituele habitat zijn blijven wonen en niet blootgesteld werden aan invloeden van buiten af. Maar juist daardoor is hun weerbaarheid gering en hun kans op overleven klein. Op een agrarische grens als ze liggen, bedreigd als ze worden door houtkap, extensieve veeteelt, oprukkende boeren en alle geweld dat daarmee gepaard gaat, zijn ze gedoemd om de tweede helft van de 21ste eeuw niet meer te halen. “De Akuntsu leven van jacht- en visvangst. Maak het leefmilieu van die mensen kapot en ook zijzelf sterven”, klinkt het bij Survival. “Soms gebeurt zulks zelfs letterlijk: in 2000 kwam een Akuntsu-meisje om toen ze in een storm een half afgezaagde boom over zich heen kreeg.” Moeder des volks Ururu kon amper met de buitenwereld communiceren, het weinige dat ze wel vertelde ging over slachtpartijen en geweld, over hoe de Akuntsu in de jaren tachtig, toen ze nog tientallen leden telden, bijna helemaal afgeslacht werden door blanke kolonisten. Zijzelf en Kunibu behoorden tot de enkelingen die het strijdgewoel overleefden. Kunibu en Pupak, toen nog een kleine jongen, hielden er zelfs littekens aan over. Veek kolonisten wisten maar al te goed dat zich diep in het woud onbekende stammen bevonden, informatie over hun aanwezigheid sijpelde echter maar zelden naar buiten, aangezien die de economische belangen op de helling dreigde te zetten waar de nieuwe, trans-Braziliaanse BR-364-weg aanleiding toe gaf. Geen wonder dat het eerste reële contact tussen overheid en Akuntsu, 19 jaar geleden, uiterst moeizaam verliep. De Akuntsu trilden van de angst. Meer nog, onderzoek wees inmiddels uit dat angst een permanent onderdeel van hun cultuur geworden is, in zoverre dat iedere aanraking met het vreemde en het andere een sjamanistisch ritueel tot gevolg heeft.

66 volkeren bedreigd

Het lot van de Akuntsu is niet het enige wat voor beroering zorgt. Wereldwijd worden ruim honderd inheemse groepen bedreigd, in het Amazonegebied gaat het liefst om 66 volkeren. “Door de recente inheemse revival en groeiende bewustwording hebben veel grotere volkeren vandaag flink wat weerbaarheid ontwikkeld”, zegt Baillon. “Erger is het gesteld met kleinere groepen. In Brazilië hebben we zelfs één man, de ‘man in het gat’ omdat hij gaten graaft waarin hij woont, die de enige overlever van een onbekende etnie is. Zijn volk redden gaat niet meer, maar veel andere situaties bewijzen ons dat uitsterving geen fataliteit hoeft te zijn.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234