Dinsdag 05/07/2022
Samira Atillah.
 Beeld DM
Samira Atillah.Beeld DM

Blik op BelgiëBreendonk

Breendonk, waar de pijn nog altijd rondwaart in het voormalige nazifolterkamp

Aan het fort van Breendonk herdachten zondag honderden mensen het einde van de Tweede Wereldoorlog. Een brede coalitie wil van 8 mei opnieuw een officiële feestdag maken.

Samira Atillah

Breendonk, zondagvoormiddag, om elf uur. Een mensenstroom zakt van heinde en ver af naar het voormalige nazifolterkamp. Bussen met gegadigden uit Henegouwen, Genk, Brussel en Leuven strijken met vlag en wimpel neer op een grasveld, vlak langs de omheining van het fort. De plek waar tijdens de Tweede Wereldoorlog honderden mensen hun leven verloren. Ellen De Soete, bezielster van het evenement en kind van het verzet, en de aanwezigen willen allemaal hetzelfde: van 8 mei opnieuw een officiële feestdag maken. Van V-dag, de overwinningsdag waarop nazi-Duitsland op 8 mei 1945 officieel capituleerde.

Ooit was het een herdenkingsdag, maar die werd in 1974 afgeschaft. Maar de triomfdag van jaren geleden, en vooral de pijn van wat er zich afspeelde tijdens het naziregime, laat nog steeds zijn sporen na bij de vele aanhoorders, die het zondag specifiek hadden over de oprukkende dreiging van extreemrechts.

Haatzaaierij

Tussen het gemeenschappelijk vakbondsfront, Hart Boven Hard, politici zoals Meyrem Almaci (Groen) en Raoul Hedebouw (PVDA) en academici, staat ook magistraat op rust, Henri Heimans. Zijn vader verbleef in Breendonk en werd er gemarteld alvorens hij gedeporteerd werd naar Auschwitz. “Mijn vader verbleef zes maanden in dit folterkamp”, vertelt Heimans. “Mijn ouders zaten midden in de genocide die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog voltrok. Ik ben ook vandaag heel gevoelig voor de extreemrechtse haatzaaierij die momenteel door onze samenleving waait”, zegt hij.

Voor Heimans is 8 mei een symbolische datum: enerzijds wordt het einde van de Tweede Wereldoorlog herdacht, maar miljoenen mensen in de vele Europese concentratiekampen, waren op 8 mei 1945, nog niet bevrijd.

Ook aanwezig: Rik Vanmolkot (69). “Ook mijn vader zat drie maanden in dit kamp, en werd vervolgens afgevoerd naar het concentratiekamp in Buchenwald. Hij was toen amper 21 jaar, geneeskundestudent in Leuven en voorzitter van een grote studentengroep. Hij werd op een gegeven moment opgepakt. De rest is vooral een herinnering. Stilte ook.” Iedereen hier heeft wel een verhaal: vrienden, oude buren, ouders of grootouders die in Europese nazikampen werden gestopt. Sommigen keerden gehavend en gebroken terug, anderen niet meer.

‘Bella ciao’

ACV-topman Marc Leemans, een van de sprekers, waarschuwt de menigte voor het heden en houdt de huidige democratie een spiegel voor. Die kan volgens Leemans ‘stelselmatig’ worden afgebroken. Ook zijn collega van het ABVV, Thierry Bodson, is duidelijk: “Vrede wordt nooit automatisch verkregen”, waarna hij naar de oorlog in Oekraïne verwijst.

Tussen de speeches door worden er enkele liederen gezongen. Sommigen neuriën zachtjes mee. Anderen wenen, waarna ze toch verder zingen op de tonen van een a-capellaversie van het strijdliedje: ‘Bella ciao’.

De opvallendste speech komt van Simon Gronowski (90) die als jonge knaap uit een konvooi sprong, omdat zijn moeder hem dat vroeg. “Mijn vader werd vermoord door de nazi’s,” zegt Gronowski, “mijn moeder ook.” De man – die fragiel oogt, moeilijk te been is en naar het podium wordt geassisteerd – krijgt het publiek muisstil.

null Beeld  Samira Atillah
Beeld Samira Atillah

Terwijl hij zijn armen op zijn rug houdt, spreekt hij expliciet de aanwezige jongeren toe. “Het leven is mooi, maar het is een constante strijd.” Terwijl hij dat zegt, balt hij even zijn handen, achter zijn rug. De man krijgt zonder uitzondering een staande ovatie van alle aanwezigen.

Laky Tzamouranis (52) is een toeschouwer uit Genk. “Mijn vader zat ook in het verzet,” zegt hij, “maar dan in Griekenland. Hij heeft het fascisme van dichtbij meegemaakt. Hij was een politieke gevangene. Ik word er emotioneel van om hier te zijn. Maar ook kwaad, want het fascisme, in al zijn vormen, bestaat nog altijd. We mogen nooit vergeten wat er is gebeurd.”

Daarover was elke aanwezige in Breendonk – omringd door de grijze prikkeldraden van weleer – het opvallend eens. Dat was ook het doel van Ellen De Soete. “Elk jaar een 8 mei. Zodat we nooit vergeten wat er gebeurde. Nooit.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234