Woensdag 29/06/2022

AnalyseMigratie

Britse Rwanda-deal schept ‘gevaarlijk precedent’ om vluchtelingen uit Europa te weren

Migranten arriveren eind 2021 per rubberboot in Groot-Brittannië, op een strand in het graafschap Kent. 
 Beeld Gareth Fuller / AP
Migranten arriveren eind 2021 per rubberboot in Groot-Brittannië, op een strand in het graafschap Kent.Beeld Gareth Fuller / AP

Het Verenigd Koninkrijk is niet het eerste land dat migranten liever elders onderbrengt en daartoe ‘een deal’ sluit. Vooral sinds de vluchtelingenstroom uit Syrië is het tij voor migranten gekeerd. Rwanda is in trek.

Carlijne Vos

De plannen van de Britse regering om asielzoekers naar Rwanda over te brengen past in een bredere trend om vluchtelingen zoveel mogelijk te weren, stellen mensenrechtenorganisaties bezorgd. “Met het uitbesteden van de asielprocedure ontlopen de Britten de wettelijke verantwoordelijkheden uit het Vluchtelingenverdrag”, zegt Jan Kooy van Human Rights Watch (HRW).

Mensenrechtenorganisaties als Amnesty International en HRW hebben geen goed woord over voor het voorstel dat de Britse minister van Binnenlandse Zaken, Priti Patel, donderdag in de Rwandese hoofdstad Kigali bezegelde. “Sinds de Turkije-deal lijkt alles geoorloofd: pushbacks, deals met omstreden regimes en zelfs het uitbesteden van het fundamentele recht om bescherming in een land aan te vragen”, zegt Amnesty-woordvoerder Emile Affolter. “Na de Syrische vluchtelingencrisis in 2015 lijkt Europa zijn universele waarden en normen te hebben laten varen.”

Volgens Jorrit Rijpma, hoogleraar Europees Recht aan de Universiteit Leiden, wordt met de Rwanda-deal ‘een gevaarlijk precedent’ geschapen. “Hiermee dreigen pushbacks nog meer te worden genormaliseerd.” Dat is een omstreden praktijk, waarbij migranten door grensbewakers terug de grens over worden geduwd. Ook Rijpma spreekt van een glijdende morele schaal die is ingezet nadat in 2015 een miljoen Syrische vluchtelingen naar Griekenland vluchtten met in hun kielzog tienduizenden ‘economische migranten’ uit veiliger landen die in Europa werk hoopten te vinden.

Afschrikking

Een omstreden EU-deal met Turkije maakte in 2016 een eind aan de grote instroom van asielzoekers. Daarna kwamen vergelijkbare afspraken met landen als Libië en Soedan, waar het nog slechter is gesteld met de rechtsstaat. Migranten en vluchtelingen die het de afgelopen jaren toch nog lukte om de grenzen van fort Europa te bereiken, krijgen in toenemende mate te maken met pushbacks. Daardoor zijn de afgelopen jaren talloze migranten verdronken in de Middellandse Zee, of doodgevroren, zoals in Wit-Rusland aan de grens met Polen.

Boten die migranten hebben gebruikt voor de oversteek over Het Kanaal liggen opgeslagen bij het Britse havenbedrijf. Beeld Ben Stansall / AFP
Boten die migranten hebben gebruikt voor de oversteek over Het Kanaal liggen opgeslagen bij het Britse havenbedrijf.Beeld Ben Stansall / AFP

Door de brexit kan Groot-Brittannië asielzoekers niet meer terugsturen naar Frankrijk en dus grijpt het land nu naar het fel bekritiseerde Australische model. Dat heeft de asielprocedure al jaren geleden uitbesteed naar afgelegen eilanden in de Stille Oceaan zoals Nauru, waar migranten in mensonterende opvangcentra wegkwijnen. “Doel is pure afschrikking en in dat opzicht is het succesvol”, zegt Leo Lucassen, hoogleraar aan de Universiteit Leiden en directeur van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis.

Volgens Lucassen beweegt niet alleen Groot-Brittannië zich richting het afschrikkingsmodel, maar heel Europa. Denemarken stelde vorig jaar al een vergelijkbare deal met Rwanda voor. Ook wil het asiel­zoe­kers met een voor­lo­pi­ge of voor­waar­de­lij­ke ver­blijfs­ver­gun­ning terugsturen naar landen als Syrië en Irak.

Rwanda

Rwanda wierp zich in 2017 op als ‘veilige haven’ voor vluchtelingen nadat de Amerikaanse zender CNN schokkende beelden de wereld in had gestuurd vanuit Libië, waar Afrikaanse migranten voor een paar honderd euro werden ‘verkocht’ als arbeider. Rwanda bood aan 30.000 Afrikaanse vluchtelingen, die in het door burgeroorlog verwoeste en rechteloze Libië waren gestrand, op te nemen.

Ook de Europese lidstaten beloofden vluchtelingen op te nemen. Die zouden door de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR uit Libië worden geëvacueerd, maar in de praktijk kwam daar weinig van terecht. Na de wereldwijde uitbraak van corona kwam de luchtbrug helemaal stil te liggen. Uiteindelijk werden slechts enkele duizenden Afrikanen uit Libië gered, waarvan er hooguit enkele honderden in Rwanda terechtkwamen.

Migranten die net Het Kanaal naar Groot-Brittannië zijn overgestoken.  Beeld Henry Nicholls / Reuters
Migranten die net Het Kanaal naar Groot-Brittannië zijn overgestoken.Beeld Henry Nicholls / Reuters

Rwanda kwam ook in beeld toen de Israëlische oud-premier Netanyahu in 2018 dreigde enkele tienduizenden illegale Afrikaanse migranten uit te zetten om de “Joodse staat te zuiveren van infiltranten”. Die migranten, vooral vluchtelingen uit Soedan en Eritrea, zouden een oprotpremie van 3.500 euro meekrijgen als ze vrijwillig vertrokken. Ook hiervoor stak Rwanda zijn hand op, maar ook van dit plan kwam in de praktijk niets terecht.

Verdienmodel

In de Britse plannen ziet Rwanda schijnbaar opnieuw een verdienmodel, maar volgens migratiedeskundigen zijn de slaagkansen wederom klein. “Het lijkt vooral symboolpolitiek”, zegt Lucassen. “Na de brexit, waarmee de Britse regering migratie juist onder controle wilde krijgen, wil die nu een sterk signaal afgeven.” Het uitbesteden van de asielprocedure naar een land met bovendien een zeer bedenkelijke reputatie op het gebied van mensenrechten is volgens deskundigen in strijd met zowel het Vluchtelingenverdrag als het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Rwanda wil naar investeerders graag uitstralen dat het een veilig en democratisch land is, maar volgens Human Rights Watch zijn er talloze bewijzen dat de rechtsstaat en mensenrechten er niet worden gerespecteerd. “Elke criticus van de regering loopt gevaar, willekeurige detentie en marteling zijn schering en inslag, en vluchtelingen hebben geen rechten”, zegt directeur Oost-Afrika Lewis Mudge van HRW. Het is daarom twijfelachtig of asielzoekers in Rwanda een asielprocedure te wachten staat die aan alle mensenrechtelijke voorwaarden voldoet, zegt ook Jorrit Rijpma. “Nog los van de vraag of Rwanda daarvoor überhaupt de juridische capaciteit heeft.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234