Vrijdag 30/09/2022

Broedende aalscholvers in het putje van de winter

Het was mooi weer voor het zevende vogeltelweekend van Natuurpunt. Te mooi? Zowel in Dirks tuin als het Antwerpse natuurreservaat De Kuifeend zorgt de warme winter voor ongewone taferelen en gasten.

Door Sofie Vanden Bossche / Foto Jimmy Kets

Dirk kan uren door zijn keukenraam turen. De idylle is er nooit ver weg. In het weelderige stadstuintje in Ekeren scharrelen heggemusjes door het gras, hangen meesjes aan vetbollen en vliegt een roodborstje af en aan. De verrekijker staat op het aanrecht, naast een dikke vogelgids.

Dirk heeft al geteld voor het telweekend. "Het waren er minder dan vorig jaar", zegt hij, en daar zit de zachte winter voor iets tussen. "Met dat warm weer hebben ze het voedsel dat we hier ophangen niet zo hard nodig. Er zijn veel insecten in de lucht. De vogels zijn voorzichtiger en komen niet zo dicht bij huis."

Spijtig voor een vogelliefhebber? "Nee", zegt hij. "Of ik nu twee of vier pimpelmezen zie, dat maakt niet zoveel uit. Het plezier bestaat erin ze bezig te zien."

Dirk weet precies hoe de beestjes in zijn tuin zich gedragen. Hoe de mezen wegstuiven als het roodborstje eraan komt of hoe die geen andere soortgenoten in zijn buurt verdraagt op zo'n kleine oppervlakte. "Wat me ook opvalt, is dat de vogels al achter elkaar aanjagen", zegt hij. "Dat is territoriumgedrag dat ik nog nooit zo vroeg op het jaar heb gezien. Normaal gezien zijn ze nu vooral bezig met voedsel zoeken en storen ze zich niet zo aan elkaar."

Qua soorten stelt hij minder verschillen vast met vorig jaar. "De vaste gasten zijn er weer: pimpelmezen, koolmezen, roodborstjes, vinken, winterkoninkjes..." Alhoewel. "Het is de eerste keer dat we de koperwiek hier niet zien. Dat is een vogel uit het noorden die hier normaal gezien komt overwinteren." Koning Winter is dit jaar geen heer en meester in zijn tuin.

Even verderop, in het natuurreservaat De Kuifeend middenin de Antwerpse haven, is de invloed van de zachte winter des te duidelijker. Kenners zien het meteen. "De aalscholvers hebben al een witte vlek op hun zij", toont conservator van het natuurreservaat Ludo Benoy aan een groep vogelliefhebbers. Nog opmerkelijker: "Ze broeden al. Kijk. Vier nesten. Waarschijnlijk zijn het er zeven of acht in totaal." De vogelkenners hebben thuis ook al gemerkt wat de zachte temperaturen teweegbrengen. "De zangvogels zingen al", zegt iemand, of: "Er kruipen al kikkers en padden door mijn tuin."

In het natuurreservaat De Kuifeend leven vooral trekvogels. Hun aan- of afwezigheid verraadt zoals geen ander de schommelingen in het klimaat. "Dit jaar zijn er bijvoorbeeld minder smienten en kuifeenden", zegt Benoy. "Het is ook opvallend hoe weinig ganzen er zijn dit jaar. Dat zijn allemaal vogels die in noordelijkere streken broeden en hier overwinteren. Maar het is zo zacht dat ze niet tot hier hoeven te komen, ze kunnen noordelijker blijven hangen."

Omgekeerd gebeurt het ook. "De zwarte roodstaart of de roodborsttapuit zien we hier normaal niet in de winter, die gaat overwinteren in het Middellandse Zeegebied. Nu vliegt hij hier nog rond. Ik zeg niet dat het om grote aantallen gaat, maar het gebeurt."

Het is de natuur die zich aanpast, weet Ludo Benoy. Deze beestjes trekken hun plan en passen gewoon hun trekgedrag aan. "Het is logisch dat ze de natuur volgen", zegt hij. "Waarom zouden ze energie verspillen door naar het zuiden te trekken als ze thuis genoeg voedsel vinden? Uiteindelijk draait het allemaal om voortplanting. Vogels willen de beste broedplaats en als ze niet te ver weg moeten gaan, zijn ze als eerste terug bij de beste plekjes."

"Voor korteafstandstrekkers zijn zachte winters inderdaad niet zo'n probleem", beaamt Wim Van Den Bossche van Natuurpunt. "Ze wachten het weer af. Soms zie je een plotse sneeuwtrek: de dag voor het begint te sneeuwen trekken ze massaal naar het zuiden. Ze kijken de kat uit de boom. Het zijn de langeafstandstrekkers die het meest bedreigd worden door een opwarming van de aarde. Ze komen en gaan op vaste ogenblikken. Zij kunnen tijdens hun trek plots geconfronteerd worden met woestijnen onderweg."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234