Woensdag 10/08/2022

Brussel en migranten

Aha, zullen vele mensen hebben gedacht, Brussel 2000 laat zich dan toch duidelijk aan het publiek zien met een groots opgevatte expositie. De tentoonstelling in het Paleis voor Schone Kunsten over de betekenis van onze hoofdstad als 'kruispunt van culturen' is evenwel op touw gezet door de Stichting Europalia, die in het verleden steeds buitenlandse culturen belichtte. Wie de initiatiefnemer precies is, lijkt me echter minder relevant. Belangrijker is dat deze boeiende, veelomvattende tentoonstelling het versnipperde programma van Brussel 2000 een algemene en zinvolle context biedt. Bovendien zet Brussel, kruispunt van culturen aan tot reflectie over de rol van Brussel vandaag.

Aanvankelijk wilde de stichting een overzicht brengen van de rol die Brussel sinds de Middeleeuwen heeft gespeeld in de uitwisseling op artistiek en filosofisch vlak. Hoe ouder de kunst, hoe prestigieuzer de expositie, schijnen ze bij Europalia wel eens te denken. Maar de commissaris van de tentoonstelling, Robert Hoozee - die enkele jaren geleden in zijn Gentse museum het thema al ten dele belichtte met de succesrijke expositie Brussel-Parijs, Paris-Bruxelles -, achtte het zinvoller om alleen de twee voorbije eeuwen in beschouwing te nemen. Daarvoor was Brussel een belangrijke stad in Europa, maar de concentratie aan kunstenaars, schrijvers en politieke denkers was hier niet groter dan elders. Dat veranderde in de negentiende eeuw, toen Brussel het ballingsoord werd van de Franse intelligentsia. Bovendien nam het jonge koninkrijk een van de liberaalste grondwetten aan die toen denkbaar waren. In het laatste kwart van de negentiende eeuw was in Brussel, bij de kunstenaarsgroep Les XX en vervolgens La Libre Esthétique, zowat de gehele artistieke avant-garde van Europa te gast. De buitenlandse kunstenaars kwamen trouwens maar al te graag naar België, want ze troffen hier een geïnteresseerd en kapitaalkrachtig publiek - hoewel Baudelaire zich in zijn polemisch verslag over zijn verblijf in Brussel, Pauvre Belgique, nogal minachtend uitliet over dit volkje. Maar het bleef niet duren, na de Tweede Wereldoorlog bleef van de artistieke allure van Brussel niets meer over.

Het liberale Brussel van weleer, eens de vrijplaats voor vooruitstrevende en anarchistische geesten, werd als gaststad van de Navo en de Europese Unie een bureaucratisch centrum van de macht. Gelukkig heeft de stad vandaag toch ook nog steeds een anarchistisch trekje bewaard, wat vooral wordt gewaardeerd door de vele jonge buitenlandse kunstenaars die hier hun ateliers delen. En de stad is net als vroeger nog rijk aan migranten, al zullen dat wel niet allemaal bevlogen denkers en schrijvers zijn. Toch schuilt in de aanwezigheid van deze vele verschillende groepen inwijkelingen een culturele potentie die tot dusver te weinig benut werd. We mogen niet vergeten dat ons cultureel erfgoed, waarop sommige nationalistische groepen terecht trots zijn, in de voorbije tweehonderd jaar naar een hoogtepunt werd gestuwd dankzij de bevruchting door vreemde invloeden. 'Zuiver' is onze kunst nooit geweest.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234