Zaterdag 25/06/2022

Brutale confrontatie met 'rijk' verleden

Kunstenfestivaldesarts opende met Exhibit B. Dit werk van de Zuid-Afrikaan Brett Bailey en zijn compagnie Third World Bunfight drukt ons met de neus op een pijnlijk koloniaal verleden en dito heden. Dat zal op dit festival niet de laatste keer zijn.

Exhibit B werd aangekondigd als een performance, maar als je binnentreedt in een kamertje in de verkommerde Gésukerk in de Brusselse gemeente Sint-Joost-ten-Node, een toevluchtsoord voor daklozen en asielzoekers, krijg je nadrukkelijk te lezen en te horen dat dit een tentoonstelling is.

De ruimte is koud en bedompt. Je moet gaan zitten op klapstoeltjes en krijgt een nummer met de melding dat je vanaf nu moet zwijgen. De tentoonstelling in de kerk mag je slechts binnen als je nummer afgeroepen wordt. Die nummers worden echter willekeurig getrokken, zodat je niet weet wanneer je aan de beurt zal zijn. Lijdzaam wachten is niet gemakkelijk. Je voelt je weinig gerespecteerd. Alsof het publiek een stomme kudde was. Achteraf besef je dat Bailey dat gevoel met opzet uitlokt.

Ondertussen lees je echter het programma. Het vertelt over de human zoos die tot WO II specimens van de Afrikaanse bevolking tentoonstelden. De agenda was expliciet politiek: bewijzen dat deze volkeren minderwaardig waren en dus ongegeneerd uitgebuit konden worden. Daarvan geeft de tekst bloedstollende voorbeelden. Ook al weten we ondertussen donders goed dat het er in Congo zeer brutaal aan toe ging, het blijft slikken als je de concrete verhalen leest.

Ze zien is echter nog iets heel anders. In de kerk zijn twaalf 'staties' opgesteld. Acht ervan zijn beelden uit ons 'rijke' koloniale verleden. Pygmeeën en wilde beesten bij statie 1 bijvoorbeeld. Plots merk je echter dat de mensen tussen de opgezette beesten leven. Dit is een echte human zoo. Hun blik maakt je ongemakkelijk. In statie 2 zit een vrouw op een bed, met haar rug naar de bezoeker. Kettingen om de hals beletten haar weg te lopen. Een geweer maakt duidelijk dat ze opgesloten is in de kamer van een blanke, volgens een opschrift een moordzuchtige officier. Je ziet haar rug maar via een spiegel aan de wand houdt ze je toch in de gaten. Hoe kun je terugkijken zonder de blik uit plaatsvervangende schaamte neer te slaan?

Het gaat van kwaad naar erger in de volgende staties: afgehakte handen, een Nigeriaanse geleerde die als rariteit in een Oostenrijks kabinet belandde, een vrouw die schedels van gedode rasgenoten moet reinigen... En telkens die blik. Lijdzaam dit wrede lot ondergaan. Hoe kleinzerig was je eerdere ergernis over het wachten... Enkel het gezang van vier mannen 'verzacht' de gêne.

Mocht je denken dat ons misprijzen voor Afrikanen niet meer van deze tijd is, dan brengt Bailey je op andere gedachten door drie Afrikaanse sans-papiers te tonen die in Brussel wonen. De laatste klap deelt hij uit met een evocatie, met een echte vrouw, van de dood van Semira Adamu in het vliegtuig tijdens haar deportatie in 1998. Je krijgt het er koud van.

Turbulent

Eind deze week danst de Mozambikaan Panaibra Gabriel Canda Time and Spaces: the Marrabenta Solos. Hij onderzoekt de culturele representatie van het Afrikaanse lichaam aan de hand van de (post)koloniale geschiedenis van deze Portugese kolonie. Hij laat zien hoe een turbulente geschiedenis van kolonisering, bevrijding en verwarring neerslaat in een lichaam.

De Congolees Faustin Linyekula confronteert ons in La création du monde met de West-Europese culturele kijk op Afrikanen voorstelde. Hij baseert zich op een 'negrokubistische' opera uit 1923 met muziek van Darius Milhaud en decors van Fernand Léger. De opera was een lofzang op de oorspronkelijkheid van de Afrikanen. Ze negeerde de gruwel die zich daar op hetzelfde ogenblik voltrok echter totaal. In zijn re-enactment met het Ballet de Lorraine laat Linyekula ons voelen hoe Afrikanen zo'n enthousiaste toe-eigening ervaren.

Bij Rimini Protokoll tenslotte is het gelijk oversteken. Lagos Business Angels is een stukje realitytheater, het genre waar de groep een patent op heeft. Ze ensceneren hoe echte Nigeriaanse zakenlui echte westerse collega's advies geven over de verovering van de wereldmarkt. Een situatie die in de realiteit wellicht steeds vaker zal voorvallen, vermits Nigeria, volgens kenners, in 2050 al een grotere economie zal hebben dan die van Frankrijk. We kunnen maar beter voorbereid zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234