Zondag 02/10/2022

Camp in het kwadraat

klassieker salomé 1922

'Diva of decadence': dat is de bijnaam van actrice Alla Nazimova. Deze Russische maakte aan het begin van de twintigste eeuw naam op Broadway en tussen 1916 en 1925 was ze aan de slag in Hollywood. Niet dat daar nog veel sporen van te vinden zijn. Films werden in die tijd gedraaid op nitraat, niet alleen een erg makkelijk ontvlambare, maar ook fragiele materie. Van de bijna twintig films waarin Nazimova heeft geacteerd, zijn er op dit moment maar twee die nog te bekijken zijn: Camille, een Dumas-verfilming, waarvoor ze de toen nog niet zo bekende Rudolph Valentino engageerde, en Salomé, naar een weinig opgevoerde eenakter van Oscar Wilde, die bekend is als het libretto (in het Duits) van Richard Strauss' gelijknamige opera.

Wilde, als toneelauteur vooral geroemd om puntige komedies zoals Lady Windermere's Fan en The Importance of Being Earnest, haalde zijn inspiratie uit het summiere bijbelverhaal over de stiefdochter (die niet bij naam wordt genoemd) van Herodes, die op instigatie van haar moeder Herodias het hoofd van Johannes De Doper wil. Wilde heeft zijn fantasie de vrije loop gelaten en laat Salomé verliefd worden op Jokanaan (zoals Johannes in het stuk heet) en hoe harder hij haar beledigt ("Daughter of Sodom, come not near me", "Back! daughter of Babylon!" of "Cursed be thou! daughter of an incestuous mother"), hoe vaker zij hem van antwoord dient met het voortdurend herhaalde "Suffer me to kiss thy mouth". Het bijbelverhaal eindigt met de onthoofding van Johannes, maar bij Wilde heeft Herodes het laatste woord: "Kill that woman", beveelt hij zijn wachters aangaande Salomé.

Alla Nazimova heeft in Hollywood vooral in realistische (melo)drama's gespeeld, maar Salomé was veel meer dan een zijsprongetje. Anders zou ze niet het toen gigantische bedrag van 350.000 dollar in de film geïnvesteerd hebben. Voorts heeft ze haar amant Charles Bryant in de regisseursstoel gedropt: hij mocht "Action" en "Cut" roepen, maar voor het overige hield Nazimova zelf de touwtjes in handen. Zo liet ze haar goede vriendin Natacha Rambova de exuberante decors en extravagante kostuums ontwerpen. Die haalde overigens meer dan een beetje inspiratie bij Aubrey Beardsley, een negentiende-eeuwse tekenaar van vaak erotische prenten, die - zo was de cirkel rond - trouwens de Salomé-uitgave van Wilde had geïllustreerd. De foto bij dit stuk is een still uit de film, maar het zou een ontwerp van Beardsley kunnen zijn.

De film is een overdadige visuele symfonie, of juister, hij toont zo'n symfonie, want voor een film van 1922 is Salomé nogal braaf: de camera blijft stokstijf staan, de aanpak is toneelmatig en wie behalve Nazimova zelf kan geloven dat ze op haar 43ste een tienermeisje kan spelen?

Hoort deze film dan wel in deze rubriek thuis? Zeker, je kijkt je ruim een uur lang de ogen uit en als Salomé niet zo'n zelden vertoonde film was, dan was het allang een campklassieker. Alleen al de pruik van Nazimova! Een weelderige bos zwarte veren (niet van een vogel, wel zo'n spiraalvormige) met daarop telkens een knikkerdikke parel: je moet het zien om het te geloven.

Leuk detail: volgens de overlevering wou Nazimova - as much into women as into men - bij de figuranten en in de productieploeg alleen maar homoseksuelen, want volgens haar hadden alleen zij de juiste sensibiliteit om haar visie te verbeelden. Het valt wel een beetje tegen voor een diva of decadence dat Salomés zo geroemde dans der zeven sluiers, toch hét prototype van de striptease, bijzonder braaf blijft, om niet te zeggen: preuts in beeld is gebracht. Het hoofd van Jokanaan krijgen we na de onthoofding evenmin te zien, maar Salomé kruipt wel onder een laken om het afgehakte hoofd te kussen. Zo drijft ze toch haar zin door, al kan ze er niet lang van nagenieten.

Christophe Verbiest

De dans der zeven sluiers, toch het prototype van striptease, is opvallend preuts in beeld gebracht

VERTOLKING Alla Nazimova, Rose Dione, Mitchell Lewis, Nigel De Brulier REGIE Charles Bryant GENRE Tragedie LAND VS DUUR 68 minuten aan 20 beelden per seconde KORT SAMENGEVAT

Jokanaan, alias Johannes De Doper, is de gevangene van Herodes. Diens stief-dochter Salomé ziet wel iets in Joka-naan, maar hij wijst haar resoluut af. Herodes heeft een oogje op zijn stief-dochter en als ze voor hem danst, krijgt ze wat ze wil. Opgestookt door haar moeder vraagt ze het hoofd van Joka-naan. Zeer tegen zijn zin geeft Herodes toe, Salomé kust het hoofd en wordt vermoord door Herodes' wachters.

WAAR en WANNEER Salomé, voorafgegaan door het Ballet Mécanique van Fernand Léger, Dudley Murphy & Man Ray, op vrijdag 28 november om 22 uur in het Filmmuseum, Meir 50, Antwerpen. Info: 03/233.85.71

Een still van Alla Nazimova, het had een tekening van Aubrey Beardsley kunnen zijn. (Foto RV)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234