Vrijdag 12/08/2022

Champions League van de tekenkunst

In een zijstraat van de boulevard Saint-Germain in Parijs staat een meesterwoning, met een van 's werelds belangrijkste tekeningencollecties: de Fondation Custodia. Op dit moment lopen er twee uitstekende expo's met tekeningen uit de Lage Landen. De stichting heeft, na enkele moeilijke maanden, grootse plannen voor de toekomst.

Wie wel eens een tentoonstelling bezoekt, zal onder de bruikleengevers de naam Frits Lugt al vaak zijn tegengekomen. De van oorsprong Nederlandse verzamelaar richtte in 1947, samen met zijn vrouw, de Fondation Custodia in Parijs op om zijn immense verzameling kunstwerken te beheren. De collectie van Frits Lugt wordt gerekend tot de beste ter wereld en speelt in de Champions League van de tekenkunst samen met de verzameling van de Britse koningin, die van de Duke of Devonshire, de Albertina in Wenen en het prentenkabinet van het British Museum in Londen.

Frits Lugt (1884-1970) was een verzamelaar met een missie. Tussen 1898 en zijn plotselinge dood in 1970 - hij stierf op een Parijs trottoir aan een hartaanval - bouwde hij een verbluffende kunstcollectie uit. Zijn verzameling, die door zijn stichting wordt gekoesterd en uitgebreid, is duizelingwekkend in kwaliteit én omvang: meer dan tweehonderd schilderijen, zevenduizend tekeningen, dertigduizend prenten en 55.000 kunstenaarsbrieven. Allemaal van de allergrootste namen: Da Vinci, Rubens, Rembrandt, Van Dyck, Gauguin, Mondriaan,... Eén voorbeeld maar: er zijn in de hele wereld maar zeven brieven van Rembrandt bekend, twee daarvan zitten in de Collectie Lugt.

En passant stichtte Frits Lugt in 1956 het Institut Néerlandais in Parijs met de bedoeling de culturele uitwisseling tussen Nederland en Frankrijk te bevorderen. Dat instituut huisde tot voor kort in Hôtel Lévis-Mirepoix, zeg maar de voorbouw van de Fondation Custodia. Op 1 januari van dit jaar werd het Institut Néerlandais evenwel opgeheven: het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken draaide de subsidiekraan dicht zodat onder meer de populaire taalcursussen Nederlands werden stopgezet evenals de lezingen, debatten en concerten.

Exit Nederland

"Het is onbegrijpelijk dat Nederland geen culturele vertegenwoordiging meer heeft in deze stad", zegt Ger Luijten, sinds 2010 directeur van de Fondation Custodia. "We zitten nochtans op een toplocatie, vlak bij de Assemblée Nationale, Musée d'Orsay, Grand Palais en Musée Rodin." Het verdwijnen van het Institut Néerlandais zadelde Ger Luijten ook persoonlijk met een probleem op: een belangrijke huurder verdween en daarmee nogal wat inkomsten.

De Fondation Custodia heeft uiteindelijk beslist de prestigieuze voorbouw niet te verkopen. Eén verdieping is inmiddels verhuurd aan de Terra Foundation, een verwante non-profitstichting uit Chicago, die als doel heeft Amerikaanse kunst in het buitenland bekender te maken.

"We gaan samen met de Terra Foundation onze kunstbibliotheek uitbaten", zegt Ger Luijten, "en we hebben plannen om samen een tentoonstelling op te zetten met de tekeningen van de abstract-expressionistische schilder Willem de Kooning: een Nederlander, die in 1904 in Rotterdam werd geboren, maar in Amerika woonde en werkte."

Dat is de richting die de ambitieuze Ger Luijten verder uit wil: het organiseren van tentoonstellingen met belangrijke partners zoals de National Gallery in Washington en de Ecole des Beaux-Arts in Parijs. Er staan exposities op stapel over de verhouding tussen tekeningen en schilderijen ten tijde van Rembrandt en over de relatie tussen Dirck Vellert en Albrecht Dürer, die elkaar in 1520 in Antwerpen hebben ontmoet. "We willen ons ontwikkelen tot hét centrum voor kunst op papier, en een internationaal publiek daarmee kennis laten maken", zegt Ger Luijten.

Strikte regels

Op dit moment loopt in de prachtige periodekamers van de Fondation de uitstekende tentoonstelling Van Bosch tot Bloemaert, die een bijna encyclopedisch overzicht geeft van de tekenkunst in de Lage Landen in de 15de en 16de eeuw. Het gaat om 142 werken op papier uit het Rotterdamse Museum Boijmans van Beuningen. Zes werken van Pieter Bruegel de Oude, waaronder enkele verbluffende landschappen, springen in het oog, evenals een uiterst delicaat getekend vrouwenportret van Petrus Christus. De Vlaamse renaissanceschilder Hans Bol is present met twaalf ronde tekeningen, die de maanden van het jaar voorstellen.

In de benedenverdieping wordt de collectie Custodia geconfronteerd met Boijmans van Beuningen. Tachtig tekeningen uit beide verzamelingen worden in de expositie Dialogen als duo tegen elkaar uitgespeeld: ze kunnen van dezelfde meester zijn of een thematische of stilistische verwantschap vertonen. Er zijn opvallende en zelden getoonde tekeningen te zien van onder meer Manet en Cézanne, prachtige studies van Rubens en Rembrandt, en werk van nauwelijks bekende meesters als Vollon, Witsen en Knip.

De ambitie van Ger Luijten ligt nog in een ander vlak. De voorbouw wordt momenteel intensief gerestaureerd en in zijn oude luister hersteld. "Tot nu toe zaten we wat verborgen, maar nu breken we uit." Er hangt aan de gevel in de rue de Lille 121 een bescheiden beige banier met reclame. "Niet te breed en niet te opvallend, de reglementen van de stad Parijs zijn zeer strikt."

Van Bosch tot Bloemaert en Dialogen, tot 22 juni. Fondation Custodia, 121 rue de Lille, Parijs. Metrostation Assemblée Nationale. www.fondationcustodia.fr

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234