Zondag 25/09/2022

Charles Mingus

'Hij was een ramp. Het enige wat hij echt goed kon, was spelen en componeren'

De oceaan lag in de weg

Verdorie, Charles,

je bent nu al bijna dertig jaar dood, maar je kolossale gewicht en je woede zijn nog altijd voelbaar. Eigenlijk is het wel comfortabel dat je dood bent, ik zou anders nooit het woord tot je durven te richten, bang om teruggeblazen te worden door een brutale orkaan van gramschap.

En toch kun je in werkelijkheid zo'n lieve kerel zijn. In je boek Beneath the Underdog zeg je het zelf: 'In other words I am three.' Drie persoonlijkheden. Eentje staat altijd in het midden, observerend, kijkend naar wat de twee uitersten doen en geduldig wachtend tot hij dat kan meedelen. De tweede is een angstig beest dat aanvalt omdat het zich aangevallen voelt. En dan is er nog die vriendelijke persoon, met een overdosis liefde in zijn lijf. En een overdosis goedgelovigheid, want hij laat zich beledigen, vertrouwt mensen blindelings, tekent contracten zonder ze te lezen en is bereid hard te werken voor geen geld. Ach, Charles, je hebt het zo ontroerend neergebijteld in je boek, dat onvrijwillige spookrijdersbestaan van jou. Ken je die van die spookrijder? Een truckchauffeur rijdt op de snelweg, auto's komen frontaal op hem af en zoeven rakelings langs hem heen. Komt op de radio het bericht dat er een spookrijder is gesignaleerd. Roept de truckchauffeur uit: 'Eentje? Het zijn er duizenden!'

Soms was jij die truckchauffeur: tegen beter weten in de verkeerde kant oprijden en dan foeteren op de wereld dat alles fout loopt. Geoff Dyer verwoordde het zo: als jij een schip was geweest, dan zou de oceaan je in de weg hebben gezeten. Dat is nu allemaal geschiedenis, maar in het werkelijke leven moet dat geen lachertje geweest zijn. Ik heb je wel eens vergeleken met John McEnroe, die heb je wellicht niet eens gekend. Een tenniskampioen die zich op het terrein gedroeg als een amusante etter met een groot rechtvaardigheidsgevoel, vooral als het hemzelf betrof. Er was toen geen land met hem te bezeilen, net zoals met jou. Buddy Collette was een goede vriend van jou, maar luister eens naar wat hij na je dood nog over je vertelde: "Hij was altijd een ramp. Ik hield van hem, maar hij was erger dan een kind. Hij kon koken, maar dan had je nadien eieren op de grond en tegen het plafond. Hij vond zijn schoenen niet als hij moest werken, hij had geen schoon hemd, hij kon geen cheque uitschrijven. Het enige wat hij echt goed kon, was contrabas spelen en componeren." Nu niet meteen woedend worden, je weet best dat Buddy het bij het rechte eind had, zeker wat dat spelen en componeren betreft.

Je componeerde zelfs een stuk van het leven: jij was altijd een beetje een 'ensceneur', je kleurde de realiteit voortdurend bij, vaak met dikke klodden verf. In 1953 heb je geknoeid met de opnamen in de Massey Hall met Charlie Parker en co. In 1962 deed je iets gelijkaardigs met de Money Jungle-sessie met Duke Ellington en Max Roach. Soms leek het of je ook je eigen onbeschoftheid ensceneerde. Klopt het dat je in Antwerpen ooit een geschenklithografie in brand stak voor de ogen van het publiek? Wat een prachtige schelmenstreek, bijna Fluxus!

Weet je wat ik het mooiste vind aan jou? Je leven en je muziek: ze bloeden en ze schreeuwen uit alle poriën. Ik ben gek op die liveopnamen uit het begin van de jaren zestig, met Eric Dolphy: muziek die als wanhopig zichzelf achterna lijkt te hollen, struikelend over onbedoeld rondgestrooide obstakels. Muziek was alles voor jou en alles was muziek voor jou. Het rinkelen van de telefoon: "The phone rang in the key of F flat", schrijf je in je boek. Dat moeten nog eens telefoons geweest zijn, rinkelen in fa mol? Charles, je moet weten dat er veel veranderd is sinds je dood bent. Ik zou je 2006 niet aanbevelen. Telefoons rinkelen vandaag zelfs niet meer, ze spelen een deuntje of er is een brutale stem die zegt: "Come on, motherf***er, pick up the f***ing phone." Er zijn zelfs telefoons met een deuntje van jou bij, 'Fables of Faubus' of 'Goodbye Pork Pie Hat' of een of andere hedendaagse mix gebaseerd op wat flarden van jouw contrabas.

Wist je dat er ook nog een orkest rondloopt onder jouw naam? Het is je vrouw Sue die dat organiseert. Ze spelen soms heel gaaf hoor, er zitten kerels bij die je muziek echt goed aanvoelen en kennen. Alleen is het vervelend dat de bassist van dienst vaak graag het varken uithangt, alsof hij denkt dat die pose erbij hoort.

Tja, in levende lijve zien we je jammer genoeg nooit meer terug, daar zou ik anders een fortuin voor geven (ondanks de orkaanangst). Maar we hebben nog altijd je muziek: de oude Debutopnamen, Pithecanthropus Erectus, de concerten met Dolphy, de meesterwerken The Black Saint and the Sinner Lady of Mingus Ah Um. We zullen het daar verder mee doen, het is in elk geval veilig. Heel erg bedankt en, so long, Charles.

Didier Wijnants

Volgende week: Charlie Parker

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234