Zondag 07/08/2022

Chilenen schrijven nieuwe grondwet: “een straaltje hoop”

Archiefbeeld. Een medewerker van een kiesbureau telt de stemmen bij het referendum over een mogelijk nieuwe grondwet in Chili. (25/10/2020)
 Beeld REUTERS
Archiefbeeld. Een medewerker van een kiesbureau telt de stemmen bij het referendum over een mogelijk nieuwe grondwet in Chili. (25/10/2020)Beeld REUTERS

In Chili wordt zondag het startschot gegeven voor een uniek democratisch experiment in de geschiedenis van het land. Dat gebeurt met de officiële installatie van een vergadering, bestaande uit 155 burgers die zijn verkozen door het volk om een nieuwe grondwet te schrijven.

Redactie en Belga

De vergadering krijgt negen tot twaalf maanden tijd om een grondwet op papier te zetten. “Het is de eerste keer in de geschiedenis van Chili dat de burgers een instantie konden verkiezen om een grondwet te schrijven”, onderstreept professor Claudio Fuentes van de universiteit Diego Portales in de hoofdstad Santiago.

De Chilenen mochten - ondanks corona - op 15 en 16 mei naar de stembus om de leden van de grondwetgevende vergadering te kiezen. Opvallend is dat onafhankelijke kandidaten meer dan 40 procent van de zetels bezetten, ten koste van de traditionele politieke partijen. Er zijn ook zeventien zetels gereserveerd voor vertegenwoordigers van inheemse volkeren.

Deelnemers van de campagne voor het schrijven van een nieuwe grondwet houden een rally in hoofdstad Santiago. (22/10/2020) Beeld EPA
Deelnemers van de campagne voor het schrijven van een nieuwe grondwet houden een rally in hoofdstad Santiago. (22/10/2020)Beeld EPA

“Het echte Chili”

Voor vele analisten weerspiegelt de grondwetgevende vergadering “het echte Chili”. Milieuactivisten en gemeenschapsleiders delen de banken met advocaten, leraars en journalisten, maar er zijn bijvoorbeeld ook huisvrouwen bij. De traditionele partijen hebben dusdanig moeten inleveren dat geen enkele partij een derde van de zetels wist te veroveren. Hierdoor hebben zij geen vetorecht.

Ongeveer 20 leden van de vergadering maakten deel uit van de sociale protestbeweging die aan de basis lag van het huidige experiment. Wat begon als een betoging van scholieren tegen de verhoging van de prijzen van metrotickets in hoofdstad Santiago, groeide uit tot een massabeweging tegen sociale ongelijkheid, die haar hoogtepunt kende op 25 oktober 2019, toen 1,2 miljoen Chilenen door de metropool trokken. Bij de protesten kwam het regelmatig tot confrontaties met de politie, waarbij de ordediensten regelmatig hun boekje te buiten gingen en ook de meest radicale manifestanten het geweld niet schuwden.

Archiefbeeld. De massale protesten in Santiago deden de traditionele politieke partijen beseffen dat een groot deel van de Chilenen verandering wil.  (25/10/2019) Beeld EPA
Archiefbeeld. De massale protesten in Santiago deden de traditionele politieke partijen beseffen dat een groot deel van de Chilenen verandering wil. (25/10/2019)Beeld EPA
Archiefbeeld. Een demonstrante wordt gearresteerd in havenstad Valparaiso. (19/10/2019) Beeld REUTERS
Archiefbeeld. Een demonstrante wordt gearresteerd in havenstad Valparaiso. (19/10/2019)Beeld REUTERS

De politieke partijen, zwaar geschokt door de sociale onrust, bereikten een historisch akkoord voor het aanbieden van een referendum over een grondwetswijziging. 79 procent van de kiezers gaf groen licht voor het experiment. Vele manifestanten hadden met de vinger gewezen naar de grondwet. Volgens hen vormt de tekst de spil van het neoliberale economische systeem dat onder dictator Augusto Pinochet in de jaren zeventig was uitgebouwd. Doordat bepaalde wetten alleen met grote meerderheden gewijzigd kunnen worden, zijn ze in de praktijk bijna onveranderbaar en belemmeren ze sociale hervormingen.

Archiefbeeld. Generaal Augusto Pinochet, voormalig dictator van Chili. (10/03/1998) Beeld AP
Archiefbeeld. Generaal Augusto Pinochet, voormalig dictator van Chili. (10/03/1998)Beeld AP

“De beste democratie uit de Chileense geschiedenis”

Chili wist zich sinds het aftreden van de corrupte dictator Pinochet in rap tempo te ontwikkelen tot een van de meer welvarende landen van Zuid-Amerika, waar ook de armen het een stuk beter kregen. Maar het waren vooral de hogere middenklasse en de rijke Chilenen die profiteerden van de nieuwe welvaart. En of er nu voor een linkse of rechtse regering aan de macht kwam, veel heilige huisjes van Pinochet bleven overeind dankzij de grondwet. Het zorgde ervoor dat steeds minder mensen de moeite namen naar de stembus te gaan. Want waarom zou je stemmen als er niets te kiezen valt?

“Dit is een straaltje hoop”, meent Ingrid Villena. De 31-jarige advocate, gespecialiseerd in vrouwenrechten, is naar eigen zeggen verkozen door “het volk”, waartoe ook zij behoort. “Het volk, dus weten wat het betekent om elke dag om zes uur op te staan, om meer dan 12 uur per dag te werken, twee jobs te combineren om te overleven en tóch schulden te moeten maken en om basiszaken als eten en gezondheid niet te kunnen betalen”.

Ingrid Villena (31) is een van de Chilenen die een nieuwe grondwet mag opstellen. Beeld AFP
Ingrid Villena (31) is een van de Chilenen die een nieuwe grondwet mag opstellen.Beeld AFP

Aan de andere kant van het ideologische spectrum staat de kandidate van conservatief rechts, Marcela Cubillos, ex-minister in de regering van president Sebastian Pinera. Zij wil in de vergadering de balans van drie decennia democratie verdedigen, “de beste in de geschiedenis van Chili”. “Rechts heeft in stilte het linkse discours geaccepteerd dat ons wil doen geloven dat de voorbije dertig jaren de ergste waren”, foetert ze.

De verkozenen leggen zondag de eed af in de tuinen van het oude parlement in Santiago. Ze kiezen vervolgens een voorzitter en een vicevoorzitter. Na de voltooiing van hun constitutionele opdracht zal volgend jaar een nieuw referendum georganiseerd worden: wordt de nieuwe grondwet verworpen, dan blijft de huidige van kracht.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234