Maandag 26/09/2022

Analyse

China bepaalt nu mee de wereldorde

Chinees president Xi Jinping zette zijn land op het Boao Forum nadrukkelijk neer als 'grote mogendheid'. Beeld AFP
Chinees president Xi Jinping zette zijn land op het Boao Forum nadrukkelijk neer als 'grote mogendheid'.Beeld AFP

Vrijwel alle westerse landen treden toe tot de door China gedomineerde Aziatische investeringsbank. Een historische stap in de richting van een Chinese wereldorde?

Marije Vlaskamp en Fokke Obbema

President Xi Jinping zette zijn land dit weekend nadrukkelijk neer als 'grote mogendheid' op het Boao Forum; de groots opgezette Chinese tegenhanger van het westerse Davos. Net als in de Zwitserse bergen schurken ook op het tropische eiland Hainan wereldleiders, topmannen uit het zakenleven en opinieleiders tegen elkaar aan om grote kwesties met redevoeringen aan te pakken.

En juist tijdens dit Boao-forum werd het bewijs geleverd van China's nieuwe supermachtstatus: de run van vrijwel alle westerse landen op deelname aan de door China gedomineerde Aziatische Infrastructuur Investeringsbank (AIIB). Na het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland, Italië en Zwitserland sloot afgelopen weekend een hele resem nieuwe landen zich aan.

Nederlands premier Mark Rutte stelde voorafgaand aan zijn gesprek met Xi wel dat hij 'bepaalde kwesties' opgehelderd wenste te zien voordat hij Nederland zou aanmelden. Het was een manhaftige poging om de werkelijke machtsverhoudingen te verhullen. Want net als alle andere landen moest ook Nederland vooral heel beleefd aan initiatiefnemer China vragen of het mocht meedoen.

Alleen al dit weekend sloten de collega-Brics-landen Rusland en Brazilië, plus Zuid-Korea, Denemarken en Oostenrijk zich aan. Het peloton telt intussen ruim dertig landen. Om de krachtsverhoudingen verder te schetsen: China krijgt 49 procent van de aandelen, alle niet-Aziatische landen samen niet meer dan 25 procent.

Chinese suprematie

Wordt met de oprichting van de AIIB een historische stap in de richting van een Chinese wereldorde gezet? Als we Nederlands econoom Nout Wellink moeten geloven, staat de toekomstige suprematie van China vast. De oud-topman van de Nederlandsche Bank is sinds 2012 commissaris van de staatsbank Bank of China. Afgelopen weekend verweet hij de VS achter te lopen in hun denken, omdat het duidelijk is dat China de status van belangrijkste natie gaat overnemen. "Dat besef zal nog wel doordringen", voorspelde de bankier.

Maar in de ogen van veel China-kenners is die Chinese suprematie nog maar te bezien. In de komende jaren zal de aanval op de wereldorde in ieder geval beperkt blijven tot het economische vlak. Op militair terrein wordt China niet in staat geacht een eigen bondgenootschap à la NAVO te creëren. Sterker nog: de buurlanden worden door de sterk oplopende Chinese defensie-uitgaven en de territoriale claims juist in de armen van de VS gejaagd.

Gaat het om de VN, dan voelt China geen aanvechting om de bestaande orde te bestrijden, dankzij zijn vetorecht in de Veiligheidsraad. China kan daarmee, net als de VS, ongewenste initiatieven altijd dwarsbomen. De toenemende deelname aan vredesmissies onderstreept dat China op VN-vlak de 'verantwoorde deelnemer' aan de wereldorde aan het worden is die de VS zich wensen.

Nederlands premier Mark Rutte wordt begroet bij zijn bezoek aan Phillips in Shanghai. Beeld ANP
Nederlands premier Mark Rutte wordt begroet bij zijn bezoek aan Phillips in Shanghai.Beeld ANP

Maar op economisch vlak vormt zowel de AIIB als de vorig jaar gecreëerde Brics-bank NDB wel degelijk een uitdaging voor de gevestigde orde. In 1944 zagen in het Amerikaanse Bretton Woods het IMF en de Wereldbank het licht. Ruim zeventig jaar later worden die twee mondiale instellingen nog altijd door het Westen gedomineerd. Daar komen nu twee door China gedomineerde uitdagers tegenover te staan. Xi zal er niet over piekeren de leidende rol van China bij de AIIB uit handen te geven, ook al hopen Europese leiders de koers van de bank te kunnen beïnvloeden.

De VS hebben deze Chinese tegenkracht deels over zichzelf afgeroepen. Al jarenlang ligt een door de G20 aanvaard compromis over een nieuwe verdeling van het stemrecht bij IMF in het Amerikaanse Congres te verpieteren. De politieke weerstand ertegen kent maar één oorzaak: Amerikaanse afkeer van grotere Chinese zeggenschap. China wordt door de Amerikanen als hun voornaamste strategische rivaal ervaren; vandaar de pogingen hun bondgenoten weg te houden bij de AIIB.

Dat dit grandioos is mislukt en dat China nu met de AIIB een ongekend diplomatiek succes heeft geboekt, staat vast. Xi heeft een veelbetekenende stap gezet in de richting van een meer door China mede vorm gegeven wereldorde. Met dank aan Europese regeringsleiders.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234