Dinsdag 09/08/2022

China krijgt nieuwe leiders, geen nieuw bewind

Wie is Xi Jinping (59), de man die een zesde van de mensheid straks haar machtigste leider mag noemen? Niemand die het echt weet. Zeker is dat hij tot dusver nooit buiten de lijntjes heeft gekleurd.

China's nieuwe sterke man is niet meteen een open boek. Toegegeven, experts als Jean-Pierre Cabestan schrijven dat hij hartelijk is, vaak glimlacht en in tegenstelling tot zijn voorganger Hu een man van vlees en bloed is, die vlot communiceert. Ook weten we dat hij er een sobere levensstijl op nahoudt, als gouverneur jarenlang met de fiets ging werken, weinig drinkt en geen vrouwengek is. Maar bezoeken aan 47 landen in de afgelopen jaren hebben niet laten uitschijnen waar dit machtige heerschap nu helemaal voor staat. Twee ontmoetingen met VS-vicepresident Biden leverden volgens Wikileaks alleen op dat 'Xi schijnbaar eerder voorstander is van samenwerking dan van confrontatie'.

Hij liet zich slechts twee keer verbaal opmerken. Toen hem in Qatar in juni 2008 door een Hongkongse journalist werd gevraagd wat hij vond van de problemen rond de rondgang van de olympische vlam in Parijs, antwoordde hij dat hij zich niet al te veel zorgen maakte over de onvermijdelijke buitenlandse kritiek op China. Xi had het over een weinig schadelijke vorm van 'diversiteit'. Toen hij in februari 2009 in Mexico de Chinese gemeenschap toesprak, klonk hij een stuk nationalistischer. "Er bestaan goed doorvoede buitenlanders", verkondigde hij daar, "die niets beter te doen hebben dan ons land te bekritiseren. China exporteert geen revolutie, honger of armoede, we bezorgen niemand hoofdpijn. Wat willen ze dan nog meer?"

Man zonder eigenschappen

Xi blijft voorlopig de man zonder eigenschappen. Sommigen denken dat het met zijn verleden te maken heeft, met een jeugd als een roetsjbaan vooral. Gaat hij als zesjarig jongetje in 1959 in China's moderne Verboden Stad, Zhongnanhai, wonen omdat papa vicepremier van het land is geworden, dan eindigt de pret krap drie jaar later al. Vader Zhongxun heeft zich Mao's gramschap op de hals gehaald en komt in de cel terecht. Xi's moeder wordt naar een werkkamp gestuurd. Jinping zelf maakt eerst flink wat uren zonder supervisie zoek in bibliotheken en belandt vervolgens in een productiebrigade op het platteland. Een succes wordt die episode niet: de dorpelingen zien verwende stadsmensen als hij niet graag komen en zelf is hij evenmin enthousiast over de ervaring. Hij neemt de benen, wordt in Peking bij de lurven gevat en eindigt vervolgens in een dorp in Shaanxi.

Daar gaat het volgens Xi's hagiografen een stuk beter. Ondanks alle tegenspoed 'verliest hij nooit het vertrouwen in de Communistische Partij'. Xi probeert maar liefst acht keer om lid te worden van de Communistische Jeugdliga, het opstapje naar de partij. De aanhouder wint: in 1971 lukt het. Het verhaal gaat dat hij groen licht krijgt nadat hij een lokaal partijkader in zijn bescheiden kamer heeft getrakteerd op gebakken eieren.

Ook voor zijn vader breken er gaandeweg betere tijden aan. In 1974 krijgt hij zijn partijlidmaatschap terug en tussen 1978 en 1981 klimt hij op tot gouverneur van de zuidelijke provincie Guangdong. In die hoedanigheid schrijft hij overigens geschiedenis: hij superviseert er de oprichting van de Speciale Economische Zones van Shenzhen en Zhuhai, waardoor slaperige vissersdorpen transformeren tot groeipolen vol fabrieken, neergepoot met buitenlands kapitaal.

Zoonlief is ondertussen zelf partijlid geworden. Kort daarop schopt hij het tot kaderlid van de plaatselijke productiebrigade en wordt hij voorgedragen voor een universitaire studie.

Na een opleiding chemie aan de Tsinghua Universiteit van Peking, versiert zijn vader voor Jinping een baantje als administratief medewerker van het Bureau voor Algemene Zaken van de Staatsraad, de Chinese regering. Het is de gedroomde springplank: Jinping leert er China's machtigste mannen persoonlijk kennen.

Dat loont. In 1982 versiert hij zijn eerste politieke aanstelling, als hoofd van een district in Hebei. Zijn vader zal hem ook in de daaropvolgende jaren grote diensten bewijzen. Zo regelt hij via zijn oude vriend Xiang Nan, de provinciegouverneur van Fujian, dat Jinping in 1985 in de stad Xiamen aan de slag kan. En van daar begint de promotie. Van viceburgemeester van Xiamen klimt Jinping tegen 1999 op tot vice-provinciegouverneur van Fujian en drie jaar later zelfs tot gouverneur.

Geen geboren hervormer

Intussen is ook duidelijk dat China's leiders hem bij de nationale politiek willen betrekken : in 1997 wordt hij aangesteld als een van de roterende leden van het Centraal Comité, het derde hoogste partijorgaan. Dat Xi Jinping ook een nationale carrière ambieert, valt af te leiden uit het feit dat hij in die periode ook een doctoraat rechten haalt. Of we ons daar veel bij moeten voorstellen, betwijfelen kenners evenwel. Het doctoraat betreft immers 'marxistische theorie en ideologische en politieke opleiding'.

Tussen 2002 en 2007 gaat Xi in China's rijkste provincie, Zhejiang, aan de slag en in 2008 is hij ook enige maanden partijleider van Shanghai. Maar tegen dan is bedisseld dat hij Hu zal opvolgen als partijleider, wat maakt dat hij naar het machtscentrum opschuift.

Waaraan heeft Xi nu al die kansen te danken? 'Zijn sterkste punt', meent expert Jean-Pierre Cabestan, 'is dat hij niet gelinkt lijkt aan een bepaalde factie'. Hu Jintao, zo geloven veel waarnemers, had wellicht Li Keqiang verkozen als zijn opvolger. Maar Jiang Zemin wist een consensus op te bouwen rond Xi en ging akkoord met Li als nummer twee.

Hu-Wen wordt dus Xi-Li. Een nieuwe wind? De tijd zal het uitwijzen, maar de kenners zijn sceptisch. In tegenstelling tot huidig premier Wen Jiabao heeft niemand Xi ooit horen spreken over de noodzaak tot politieke hervormingen. Integendeel. In 2007 riep hij de rechterlijke macht in Hongkong zelfs op om 'nauwer samen te werken' met bestuurder Donald Tsang. Overtuigd van de noodzaak tot scheiding der machten is hij dus niet.

Bovendien verwijzen experts naar het feit dat Xi vorig jaar nauw betrokken was bij maatregelen om de internetvrijheid te beperken en ngo's aan banden te leggen. En eind 2011 riep hij de universiteiten zelfs op om hun controle over de inhoud van de cursussen te vergroten en 'meer ideologisch werk te verrichten met de studenten'. Niet meteen de woorden van een geboren hervormer.

Xi Jinping

Geboren op 1 juni 1953

1971: wordt lid van de Communistische Jeugdliga,

1982: eerste politieke aanstelling, als hoofd van een district in Hebei

1997: wordt een van de leden van het Centraal Comité, het derde hoogste partijorgaan

2002-2007: gouverneur van China's rijkste provincie, Zhejiang

2008: partijleider van Shanghai

2008-2012: partijsecretaris en vicepresident

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234