Zaterdag 20/08/2022

NieuwsChina

China vangt bot in Stille Zuidzee: eilandnaties laten zich niet verleiden tot verregaande samenwerking

Premier Bob Loughman Weibur  van Vanuatu (midden) en Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi  (links). Beeld AFP
Premier Bob Loughman Weibur van Vanuatu (midden) en Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi (links).Beeld AFP

China heeft bot gevangen in de Stille Zuidzee met een poging een tiental eilandnaties te verleiden tot samenwerking, die de regionale machtsbalans in China’s voordeel zou veranderen. De eilanden vinden dat Beijing te snel te veel wil.

Marije Vlaskamp

Na tien dagen diplomatiek eilandhoppen in de Stille Zuidzee ging de Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi zaterdag niet helemaal met lege handen naar huis. Zijn ‘wonder-reis’, zoals de Chinese staatsmedia zijn Pacific-tournee noemen, heeft 52 bilaterale deals met eilandnaties als Fiji, Tonga, de Salomonseilanden, Kiribati, Samoa, Vanuatu en Papoea-Nieuw-Guinea opgeleverd.

Tonga krijgt een Chinees laboratorium voor de politie en hulp bij natuurrampen. Andere eilanden kozen voor Chinese investeringen in de visserij of douanesystemen. Maar met zijn allen een handtekening zetten onder de haastig door Beijing aangedragen ‘Gemeenschappelijke Ontwikkelingsvisie’, een speciaal voor deze eilandstaten gemaakt Chinees ontwikkelingsplan, daar bedankten de eilanden voor.

Verwaarloosd door Australië en de VS

Vorige week lag er ineens een panklaar vijfjarenplan om de strategisch gelegen keten van eilanden steviger aan Beijing te binden. Dat had vorige week in Fiji moeten worden ondertekend. Beijing rekende er blijkbaar op dat deze eilandstaatjes zaten te springen om een groot land dat zich over hen ontfermt, nadat ze lang zijn verwaarloosd door traditionele partners als Australië en de Verenigde Staten.

Onverwachts komt de Chinese ouverture niet. Volgens de Australische denktank Lowy Institute ontving de regio tussen 2006 en 2017 al 1,5 miljard dollar aan Chinese hulpgelden. In 2016 nodigde de Chinese president Xi Jinping tijdens een bezoek aan Fiji de eilandnaties uit voor een ritje in ‘de Chinese sneltrein van ontwikkeling’.

Voorheen waren de Chinese inspanningen er echter vooral op gericht eilanden die Taiwan diplomatiek erkennen, in het kamp van de Volksrepubliek China te trekken. Nu de Amerikaanse president Joe Biden verschillende, steeds uitdijende coalities tegen China vormt wil Beijing blijkbaar in de Pacific laten zien dat het die kunst ook beheerst.

Veiligheid en vrijhandel

Niet alleen is elke eilandnatie goed voor een stem in de Verenigde Naties, en stemmen vrienden van Beijing vaak met China mee, door deelname aan de Gemeenschappelijke Ontwikkelingsvisie zouden de eilandnaties afhankelijk worden van Beijing voor hun veiligheid, werkgelegenheid en internetverbindingen. De mogelijkheid dat Chinese politie, veiligheidstroepen en marineschepen kind aan huis kunnen worden op de eilanden, zorgde internationaal voor opschudding. De Salomonseilanden sloten vorige maand al een verstrekkende overeenkomst met Beijing, met onder meer een veiligheidspact dat de Chinese marine verwelkomt en plaatselijke regering naar behoefte van Chinese politie en militairen voorziet.

De verdenking van Japan, Nieuw-Zeeland, Australië en de Verenigde Staten richt zich op een Chinees voorstel voor een vrijhandelszone met tien Zuidzee-partners. Zo’n zone kan China aangrijpen om zich te positioneren als ‘belanghebbende in de veiligheid’ van deze regio, compleet met meer militaire aanwezigheid. Dat verandert het machtsevenwicht ingrijpend.

Hoe klein, arm en afgelegen ook, Zuidzee-eilandleiders willen echter in hun eigen tempo beslissen met wie ze samenwerken, in plaats van andermans initiatieven door de strot geduwd te krijgen. Vooral nu China economische samenwerking nadrukkelijk koppelt aan ‘gezamenlijk’ (lees, door China vormgegeven) veiligheidsbeleid. Dat is relatief nieuw. Voor 2012 beperkte China zich op dat gebied tot evacuaties van werknemers van staatsbedrijven uit hotspots op het Afrikaans continent en deelname aan internationale initiatieven tegen piraterij in de Golf van Aden. In 2017 werd in Djibouti de eerste (en tot dusver enige) Chinese marinebasis operationeel.

Wat wil Xi?

Na Xi Jinpings internationale initiatieven voor wereldwijde economische ontwikkeling onder leiding van China heeft de Chinese leider recent ook een idee voor een mondiale veiligheidsarchitectuur volgens Chinese uitgangspunten in het leven geroepen. Dit plan richt zich vooral op ontwikkelende landen. De nieuwe loot aan de stam van het Xi Jinping-denken bevindt zich nog in het beginstadium van vage, bloemrijke taal. Wat Xi in de praktijk wil wordt pas duidelijk in de uitvoering, dus was een pact met een groep landen op een strategische plek de logische vervolgstap.

Slingers exotische bloemen, vlaggetjes, een ronkende slotverklaring: alles stond klaar om de Gemeenschappelijke Ontwikkelingsvisie de wereld in te helpen, behalve de regeringsleiders van de Stille Zuidzeelanden. Mogelijk heeft Beijing zijn hand overspeeld, door te snel te veel te willen zonder de nieuwe partners de kans te geven te overleggen met andere landen in de regio.

Ook vrezen Zuidzee-regeringsleiders dat de intense belangstelling voor hun gebied van rivaliserende geopolitieke machtsblokken niets doet aan hun echte problemen. ‘Geopolitieke punten scoren betekent weinig als je gemeenschap onder de stijgende zeespiegel ligt, je baan is verdwenen door de pandemie en je familie wordt getroffen door de snelle prijsstijging van goederen,’ aldus de premier van Fiji, Frank Bainimarama tegen de Australische omroep ABC.

De discussie over samenwerking met China wordt nu uitgesteld tot volgend jaar. Niet dat het westerse, pro-democratische blok onder leiding van de VS nu opgelucht kan ademhalen, want uitstel betekent voor China nooit afstel. Nu Beijing zijn tanden in de Pacific heeft gezet is het een kwestie van tijd en geduldig onderhandelen om de eilanden alsnog warm te maken voor uitbreiding naar meer omstreden samenwerking in militaire aangelegenheden en cyberveiligheid. Deze geflopte poging is pas het begin.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234