Zaterdag 25/06/2022

ReportageLetland

Conflict in Oekraïne brengt het pijnlijke verleden met Rusland voor de Letten weer akelig dichtbij

In Letland is vandaag een militair vliegtuig van de Verenigde Staten geland met tientallen Amerikaanse soldaten aan boord. Beeld EPA
In Letland is vandaag een militair vliegtuig van de Verenigde Staten geland met tientallen Amerikaanse soldaten aan boord.Beeld EPA

Het conflict in Oekraïne houdt de gemoederen ook bezig in andere landen die ooit deel uitmaakten van de Sovjet-Unie. In Letland hebben ze de angst voor Rusland niet van zich af weten te schudden.

Arnout le Clercq

Rusland is een “onvoorspelbare buurman”, zegt de 33-jarige Ruta, en dat is beangstigend. De concertpianist, onderweg in het centrum van Riga, draagt een lange zwarte jas tegen de vrieskou: in het noordelijke Letland is het nog volop winter. Ze maakt zich zorgen over het escalerende conflict in het oosten van Oekraïne. De Donbas mag ver lijken vanaf de Baltische kust, maar in buurlanden van Rusland voelt het conflict akelig dichtbij. “De Russen doen wat ze willen in Oekraïne. Wat als ze hetzelfde denken over de Baltische landen?”

Ze staat vlakbij het Letse vrijheidsmonument: een stenen zuil met daarop een vrouw die drie sterren in haar handen houdt, niet te missen als je de kronkelige straatjes van het oude centrum verlaat. Het monument is in de jaren dertig opgericht voor de onafhankelijkheid van Letland. Het land ontworstelde zich samen met buurlanden Estland en Litouwen na de Eerste Wereldoorlog aan het Russische rijk. Amper twintig jaar later werden ze opnieuw ingelijfd, ditmaal door de Sovjet-Unie. Pas bij het uiteenvallen van die communistische veelvolkerenstaat in 1991 werden ze opnieuw onafhankelijk.

Demonstranten komen op straat in Riga tegen de Russische invasie van Oekraïne. Beeld EPA
Demonstranten komen op straat in Riga tegen de Russische invasie van Oekraïne.Beeld EPA

De geopolitieke positie van de Baltische landen verschilt sterk van Oekraïne: ze zijn alle drie sinds 2004 lid van de Navo en de EU. Maar het pijnlijke verleden met Rusland steekt de kop op als het over de agressieve opstelling van het buurland gaat. Zeker na de toespraak van Poetin afgelopen maandag, waarin hij niet alleen het bestaansrecht van Oekraïne ontkende, maar vraagtekens zette bij de politieke ordening van Oost-Europa als geheel. De Russische president vindt de ineenstorting van de Sovjet-Unie naar eigen zeggen immers de grootse catastrofe van de 20ste eeuw.

Klok terugdraaien

“Het is de 21ste eeuw. Maar Poetin denkt als iemand uit de 19de eeuw”, zegt zakenvrouw Agnese (38), die wel iets wil zeggen over het conflict maar liever niet haar achternaam geeft. Ze heeft haar eigen visexportbedrijf, vandaag zit ze op een bankje naast het monument terwijl haar twee kleine kinderen tussen plukjes overgebleven sneeuw spelen. Ze echoot de woorden van de Letse president Egils Levits, die in januari Rusland verweet ‘imperialistisch’ te denken. Ze kunnen de klok niet terugdraaien, voegde hij daar kordaat aan toe. Niettemin worden politici in de Baltische landen zenuwachtig van de escalaties in Oekraïne en de grote troepenopbouw langs de grenzen.

Zeker nu de 30.000 Russische militairen die voor een grote militaire oefening in Wit-Rusland waren gestationeerd, niet weg lijken te gaan na het officiële einde van de exercitie op 20 februari. De Baltische landen en ook Polen zijn daardoor extra op hun hoede. Van Wit-Rusland naar de Russische exclave Kaliningrad is het namelijk slechts 100 kilometer via de zogeheten ‘Suwałki-corridor’, de grens tussen Polen en Litouwen. Die is de achilleshiel van de Navo in dit deel van Europa en kan de Baltische landen, waar ongeveer 4.500 Navo-soldaten zitten, afsnijden van hun bondgenoten.

De viceminister van Defensie uit buurland Litouwen gaat vanwege de troepen in Wit-Rusland al uit van een verandering voor de lange termijn, zei hij in een interview, ongeacht de uitkomst van het huidige conflict in Oekraïne. “Dit is de nieuwe realiteit voor de Baltische landen.” Verzoeken van de drie landen om de oostflank van de Navo te versterken, worden ingewilligd: dinsdag kondigde de Amerikaanse president Joe Biden aan extra troepen en straaljagers te sturen.

Bangmakerij

Dan is er nog de angst dat Rusland zich zal opwerpen als beschermer van de Russischtalige gemeenschap in de Baltische landen, zoals het eerder in Oekraïne deed. In Letland is die groep met zo’n 37 procent van de bevolking het grootst, in steden ligt dat percentage nog iets hoger. Dat is te horen op de grote markt van Riga, waar het Russisch de klok slaat. Naast een bevroren kanaal dat uitloopt op de rivier Daugava staan vier grote hallen die vroeger dienstdeden als zeppelinhangars. Nu wordt er van alles verkocht, zoals winterkleding, wodka, ingemaakte groenten en verse vis, met flappende kieuwen naar adem happend op een bergje ijs.

De 60-jarige zeekapitein Artur (geen achternaam), felblauwe ogen tussen zijn pet en mondkapje, vindt de angst voor Rusland bangmakerij van Letse politici. “Poetin wordt gedemoniseerd door het Westen. Maar de Oekraïners hebben hem geprovoceerd.” Dat ziet hij in de Russischtalige media die hij volgt. Hij weet zelf ook dat je daar andere dingen hoort dan in de Letse media. “We leven in twee verschillende werelden.”

Amerikaanse soldaten komen aan op de internationale luchthaven van Riga. Beeld via REUTERS
Amerikaanse soldaten komen aan op de internationale luchthaven van Riga.Beeld via REUTERS

Hij voelt zich een tweederangsburger in Letland omdat hij Russisch spreekt. “Ik moest de Letse nationaliteit aanvragen en invullen waar ik vandaan kwam. Ik ben hier geboren! In Letland gebeurt hetzelfde als bij de Russischtaligen in Oekraïne, alleen zonder bloed.” Dat betekent niet dat hij naar Rusland wil. “Letland is mijn land. En ik wil niet dat de Russen ons bezetten. Niemand wil dat.”

Agnese, met haar visexportbedrijf, is er niet gerust op. “Ik maak me zorgen om mijn familie en mijzelf. Met meer Navo-troepen trekken we alleen maar de aandacht. Wat als ze het als provocatie zien?” En sancties richten ook buiten Rusland schade aan. “Zodra het betalingsverkeer wordt platgelegd, heeft mijn bedrijf daar last van – er is nu eenmaal economische samenwerking”, zegt ze terwijl ze de snotneus van haar zoontje afveegt. Ze hoopt op een snelle vrede. “Achter die grote politiek zitten overal gewone mensen die een normaal leven willen leiden.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234