Zondag 26/06/2022

‘Congo blijft artistiek hart van zwart Afrika’

Jan Goossens, artistiek leider van de KVS, trok vijf jaar geleden naar Congo ‘met een wit blad, zonder plan’. Ondertussen staat dat blad behoorlijk vol met artistieke contacten en samenwerkingen. Om dat te vieren organiseert het Brusselse stadstheater in april KVS<>Congo met theater, dans, tentoonstellingen, concerten en boekpresentaties.

Festival KVS <> Congo viert vijf jaar samenwerking met Afrika

BRUSSEL

Hoogtepunt zijn twee Belgisch-Congolese premières. In A l’attente du livre d’or gaan theatermaker Johan Dehollander en vier Congolese acteurs op zoek naar het boek vol geheime recepten voor een onafhankelijk Congo. Voor Mist werkt choreograaf Thomas Steyaert samen met vier Congolese dansers.

Met het festival KVS<>Congo viert het Brusselse stadstheater vijf jaar samenwerking met Congo en herdenkt het vijftig jaar onafhankelijkheid. Congo is tijdens dit herdenkingsjaar massaal aanwezig in de vaderlandse cultuurhuizen en media, maar de KVS wil het anders aanpakken. “We willen zeker niet vervallen in zo’n vreemd nostalgisch feestje waarmee sommigen de onafhankelijkheid herdenken”, zegt artistiek leider Jan Goossens. “We willen de Congolezen van vandaag een stem geven. Ik ben ervan overtuigd dat de artiesten die wij uitnodigen ook de Congolezen van morgen zijn. Zij zullen het land natuurlijk niet op hun eentje uit het slop halen, maar zij zijn wel elk op hun manier voorbeelden van hoe het ook anders kan. Zij vormen kleine brandhaardjes van verzet en verdienen daarom onze aandacht en steun.”

Neem nu de internationaal gelauwerde choreograaf Faustin Linyekula, die zijn tijd verdeelt tussen Parijs en Kisangani, waar hij een netwerk van kunstencentra uit de grond stampt. Van hem programmeert KVS twee producties: More More More... Future, een concert annex dansvoorstelling waarin Linyekula de in Congo populaire muziekstijl ndombolo verzoent met de spirit van de punk, en The Dialogue Series: III. Dinozord, waarin hij zich, samen met onder meer contratenor Serge Kakudji, de vraag stelt waar de mensen in zijn geboortestad Kisangani enkele jaren na de burgeroorlog nog van kunnen dromen.

“In zekere zin is Linyekula nog een witte raaf. Je vindt in Congo heel wat interessante acteurs en dansers, maar echte makers, zoals wij die kennen, zijn er eerder zeldzaam. Daarom kan een confrontatie met makers van hier, zoals Raven Ruëll of David Van Reybrouck, zo interessant zijn voor de Congolezen. Het kan hen ertoe aanzetten eigen werk te creëren, zonder dat hen dat wordt opgelegd. Omgekeerd is de samenwerking minstens even vruchtbaar. Johan Dehollander heeft het me de voorbije week al een paar keer gezegd: ‘Die Congolese acteurs hebben me een soort drive en een plezier in mijn werk gegeven die ik al lang niet meer had gevoeld.’”

Na vijf jaar heeft de KVS met verschillende Belgische en Congolese partners een samenwerking op poten gezet die niemand ooit voor mogelijk had gehouden. Of zoals Goossens het verwoordt: “Je hebt altijd een paar gekken nodig die de dingen in gang steken.” De aanpak van de KVS verschilde dan ook radicaal van die van anderen die in Congo artistieke projecten proberen uit te bouwen.

“Wij zijn vertrokken vanuit een artistiek-civiele agenda, niet vanuit een politiek-institutionele of een diplomatische. Wij zijn niet eerst naar het lokale ministerie van Cultuur gegaan, maar naar de artiesten zelf en van daaruit naar de artistieke organisaties. Heel vaak zie je dat ngo’s artiesten inschakelen voor projecten over aidsbestrijding of tegen kindsoldaten. Op die manier worden de kunstenaars geïnstrumentaliseerd. Wij doen het anders. Wij steunen en versterken de projecten die van de Congolese artiesten zelf komen.

“Af en toe vragen mensen ons wat we nu aan cultuur gaan doen in een land dat zoveel problemen heeft. Ik vind dat een paternalistische reactie. Het is niet zo dat wij de mensen daar even gaan zeggen dat ze aan cultuur moeten doen. Ze zijn zelf met cultuur bezig. Congo is en blijft het bruisende artistieke hart van zwart Afrika.”

Ooit noemde Goossens de Congowerking van de KVS “een levenswerk”. In de toekomst wil hij even hoog blijven mikken als toen hij het project vijf jaar geleden opstartte. “Op middellange termijn willen we ervoor zorgen dat Congo een groot internationaal kunstencentrum krijgt. Voor financiering kijken we niet alleen naar de Vlaamse en federale overheid, maar ook naar andere (privé)partners.

“Maar er is ook een bigger picture. Vlamingen en Belgen moeten eens goed nadenken hoe ze in de toekomst in Congo willen investeren. Tegenwoordig hoor je veel kritiek op de regering en het leger. Sommigen reageren daarop met de gemakkelijke reflex dat we maar beter onze handen van het land afhouden. Dat vind ik een zwaktebod. Er is een gezamenlijke geschiedenis en een historische verbondenheid tussen België en Congo waar we niet omheen kunnen. Dus zeggen wij: investeer in de civiele samenleving - in media, onderwijs, cultuur, mensenrechtenorganisaties - en misschien maken we zo kans om een gelijkwaardige relatie tussen onze landen op te bouwen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234