Dinsdag 28/06/2022

Congo in Oostende

Theater aan Zee, KVS en 11.11.11 brengen met Bato Congo een mix van dans, beeldende kunst en muziek uit het Zuiden naar Oostende. 'We beschouwen het als een nieuwe vorm van solidariteit.' Charlotte De Somviele foto's Eric de Mildt

'Om in Congo te kunnen leven en werken, moet ik in Europa geld verdienen." De Congolese topchoreograaf Faustin Linyekula, stichter van het enige platform voor hedendaags danstheater in Kinshasa (Studio Kabako), windt er geen doekjes om: de Afrikaanse kunstproductie is nog steeds doordrongen van een koloniale logica.

Overheidssubsidies voor de kunsten zijn onbestaande in het land en ook op financiële steun van ontwikkelingssamenwerking moet de sector niet rekenen. "Investeren in onderwijs, landbouw en medische zorg blijft prioritair in de uitbouw van cultuur", vertelt Paul Kerstens, bezieler van de Congoprojecten van de Brusselse KVS. "En dat terwijl het in Kinshasa en Kisangani broeit van beloftevolle artiesten die er bewust voor kiezen om niet in het financieel veilige Europa maar in hun eigen streek te werken en zich professioneel willen organiseren."

Duurzame zichtbaarheid creëren voor kunstenaars uit het Zuiden is dan ook de hoofdopzet van Bato Congo dat dit jaar aan zijn tweede editie toe is. Kerstens: "Meer dan inzetten op cultuur en ontwikkeling, willen we vooral heel sterke artiesten naar België brengen. We beschouwen het als een nieuwe vorm van solidariteit, een logisch gevolg van de mondialisering die even noodzakelijk is voor ons als voor hen."

Verstoten

"Congo verwijst hier niet zozeer naar een geografische plek, maar naar een concept", gaat Linyekula verder. Naast recyclagekunst van "l'artiste de la poubelle" Bienvenu Nanga, een fotografie-expo die eerder gepresenteerd werd op de Biënnale van Lubumbashi en een blog van de gelauwerde Congolese schrijfster Bibish Mumbu, gaat op het festival Linyekula's Drums and Digging in Belgische première waarin de choreograaf op zoek gaat naar de herinneringen en dromen uit zijn jeugd.

"Bato Congo staat voor een gemeenschap van kunstenaars en organisaties die een mentale ruimte delen en samen dromen over een nieuwe toekomst voor hun land. Door ons koloniaal verleden zijn we vergeten wie we zijn. Alle artiesten binnen dit opzet werken in relatie tot die geschiedenis, vanuit het besef dat er ooit iets gebroken is waarvan we de puzzelstukjes nu terug aan elkaar proberen te lijmen."

Die zoektocht naar een nieuwe identiteit in een veranderende samenleving is de kloppende ader van Time and Space: The marrabenta solos van de Mozambikaanse Panaibra Gabriel Canda. Voortgestuwd door het energieke ritme van de Marrabenta - niet toevallig een muziekgenre dat omwille van haar sociaalkritische karakter erg populair was rond de onafhankelijkheidsoorlog - wordt Canda's lichaam een indringende metafoor voor de identiteitscrisis die de hedendaagse Mozambikaan doormaakt.

Met veel oog voor klank in tekst en beweging leidt Canda ons door de geschiedenis van zijn land, van de Portugese kolonisatie over het communisme naar de prille democratie. Puttend uit verschillende dansregisters, drijft hij culturele en ideologische stereotypes uit tot hij aan het einde slechts nog een vleselijke aanwezigheid is. Ik ben lichaam. Een nulpunt waaruit een vloeibare, rijkgeschakeerde identiteit kan ontstaan.

Ook in Boyoka van de jonge Congolese danser, rapper en beeldhouwer Dinezord wordt het lichaam een instrument waarmee de sporen van de geschiedenis verwerkt en bevraagd kunnen worden. Met zijn eigenzinnige breakdancevariant creëert Dinezord een veilig harnas tegen de gewelddadige, corrupte en armoedige straatcultuur van Kinshasa waar hij, als kindtovenaar verstoten door zijn familie, opgroeide.

In een luttele dertig minuten zie je een aanvankelijk weerloos en tegen de grond gedrukt hoopje mens evolueren in een zelfbewuste persoon die met afgelijnde en baldadige bewegingen bestaansrecht opeist.

Slechts in zeldzame gevallen krijgt een bewegend lijf zo'n subversieve urgentie als bij deze choreografen. Rakend aan vraagstukken over representatie, identificatie en zichtbaarheid wordt hun scene een platform waar ze zichzelf als mens, burger en kunstenaar herdenken en bevestigd zien. En daarvoor hebben ze niet veel meer middelen nodig dan wat ze hebben en nooit zullen verliezen: hun lichaam, als wapen bij uitstek.

Gelaagd in- en uitzoomend tussen persoonlijke verhalen, culturele erfenis en politiek bewustzijn, en met een helderheid die alleen kan voortvloeien uit een diepe noodzaak, stemmen Dinezord en Canda tot nadenken over de cruciale rol die kunst speelt in het verbeelden van een nieuwe toekomst voor het Zuiden. Maar evenzeer voor ons.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234