Woensdag 18/05/2022

AchtergrondWetenschap

Cruciale ijsplaat op Antarctica kan binnen vijf jaar versplinteren, met mogelijk grote gevolgen voor de zeespiegel

De Thwaites-gletsjer op Antarctica wordt door glaciologen ook wel ‘doemdaggletsjer’ genoemd. Beeld James Yungel / Nasa
De Thwaites-gletsjer op Antarctica wordt door glaciologen ook wel ‘doemdaggletsjer’ genoemd.Beeld James Yungel / Nasa

Een ijsplaat aan de voet van de Thwaites-gletsjer op Antarctica zou al binnen vijf jaar in honderden stukjes kunnen breken. De gletsjer glijdt dan versneld richting zee, met een forse wereldwijde zeespiegelstijging als gevolg.

Maartje Bakker

Het smelten van de Thwaites-gletsjer, die ongeveer zo groot is als Groot-Brittannië, veroorzaakt nu al 4 procent van de zeespiegelstijging wereldwijd. Hij staat onder glaciologen bekend als de ‘doemdaggletsjer’. Als dit ijsveld in zijn geheel smelt, zou de zeespiegel meer dan een halve meter stijgen.

Zover is het voorlopig niet, maar een groep Amerikaanse wetenschappers vreest wel dat het smelten van de gletsjer de komende jaren zal versnellen. Dat vertelden ze op een congres in New Orleans. Ze zien op satellietbeelden dat de oostelijke ijsplaat, die voor de Thwaites-gletsjer drijft, steeds meer scheuren begint te vertonen. De ijsplaat doet nu dienst als een soort dam, die de gletsjer afremt op weg naar zee.

Warme oceaanstroom

“Wat we zien, is te vergelijken met een autoruit die eerst een paar scheurtjes heeft, totdat je over een hobbel rijdt en de hele ruit ineens in honderden stukjes uiteenvalt”, zei Erin Pettit, universitair hoofddocent in de glaciologie aan de Oregon State University in de Verenigde Staten. Als zoiets gebeurt met de ijsplaat, valt de barrière voor de gletsjer weg, en zal die sneller in zee terechtkomen.

De scheuren in de ijsplaat ontstaan doordat er een, naar Antarctische begrippen, warme oceaanstroom onderdoor stroomt. Een ander gevolg daarvan is dat het ijs steeds losser in verbinding staat met een berg die zich onder water bevindt. Ook als de ijsplaat zijn grip op die berg kwijtraakt, kan de gletsjer ineens vrij baan krijgen naar zee.

null Beeld DM
Beeld DM

“Dit is verontrustend nieuws”, reageert Stef Lhermitte, die zich als universitair docent geowetenschappen aan de TU Delft bezighoudt met Antarctica. “We weten weliswaar al langer dat het ijs op deze plek aan het afbrokkelen is, maar nu ligt er een wel heel concrete voorspelling voor het einde van deze ijsplaat.” Lhermitte beaamt dat het smelten van de Thwaites-gletsjer veel invloed kan hebben op de stijging van de zeespiegel.

Horizontale zwaartekracht

Het water van de oceanen wordt sterk aangetrokken door de ijsmassa’s zoals op Antarctica – zie het als een soort horizontale zwaartekracht. Daardoor is de zeespiegel in gebieden die ver weg liggen, zoals de Noordzee, net iets lager dan je zou verwachten. Met minder ijs rond de Zuidpool zal het water zich geleidelijker over de oceanen verdelen. Een land als Nederland krijgt daardoor bij het smelten van Antarctica de volle laag.

Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) waarschuwde in zijn jongste rapport, dat afgelopen zomer verscheen, expliciet voor een scenario waarin delen van Antarctica instabiel worden. Dit scenario is onwaarschijnlijk, meent het Klimaatpanel van de Verenigde Naties, maar tegelijkertijd zou de impact enorm zijn. Als de gletsjers op de Zuidpool smelten en met een donderend geraas in zee storten, komt een zeespiegelstijging van 2 meter in 2100 in zicht.

“Het afbrokkelen van deze ijsplaat is een eerste stap op weg naar zo’n worstcasescenario”, zegt Lhermitte. Toch denkt hij niet dat zo’n scenario ineens veel waarschijnlijker wordt dan voorheen. “Dit is een regio waarover wetenschappers zich al langer zorgen maken.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234