Dinsdag 05/07/2022

Dansen als een vorm van exorcisme

Actrice Brid Brennan over 'Dancing at Lughnasa' van Pat O'Connor: muziek en dans als heidens amusement

Met films als Circle of Friends en Inventing the Abbotts deed Pat O'Connor zich opmerken als een regisseur die goed en graag werkt met jong talent, zoals Minnie Driver, Chris O'Donnell, Liv Tyler en Joaquin Phoenix. In Dancing at Lughnasa ligt de gemiddelde leeftijd beduidend hoger, door de aanwezigheid van oudgedienden als Meryl Streep en Michael Gambon. Ook Brid Brennan kan bogen op een jarenlange ervaring, hoewel ze in deze contreien niet zo bekend is.

Al bij de eerste zinnen wordt duidelijk dat Brid Brennan, in tegenstelling tot Meryl Streep, geen Iers accent heeft moeten aanleren. "Ik woon in Londen, maar ik ben een Ierse actrice. Toen ik startte in het Ierse theater - ik begon met acteren in Dublin - werden er nauwelijks films gemaakt. Er waren goede filmmakers met sterke ideeën, maar ze konden het geld en de steun niet vinden om ze te realiseren. Het was een voortdurende strijd."

"Ik was echter vastbesloten om in films spelen en dat was één van de redenen waarom ik Dublin verlaten heb. In de jaren tachtig werden er heel wat onafhankelijke films gemaakt in Engeland. Channel Four was pas opgericht en dat heeft heel wat kleine bedrijfjes gesteund bij het maken van films. Er leek van alles te gebeuren, daar moest ik bij zijn. Ik dacht dat ik via dat circuit in de films terecht zou komen. Ik verhuisde dus naar Londen, maar achter mijn rug begon de Ierse filmindustrie plots op te bloeien."

Die opleving kon ze met eigen ogen waarnemen toen ze omstreeks 1990 werd gevraagd om in het toneelstuk Dancing at Lughnasa van Brian Friel te spelen. Dat werd opgevoerd in het Abbey Theatre in Dublin: "Ik stond in verwondering te kijken naar wat er aan het gebeuren was," aldus Brennan. "Jim Sheridan kreeg op dat moment erkenning en prijzen voor My Left Foot, en alles leek een beetje los te komen. Ierse acteurs kregen ook grotere rollen, in plaats van de bijrollen of figurantendiensten die ze vroeger toebedeeld kregen. Op die manier werd er jarenlang heel wat talent verkwanseld."

"Sindsdien heeft de filmindustrie er reuzenstappen ondernomen. Toen ik zeven jaar later terugging om de filmversie van Dancing in Lughnasa op te nemen, kon men van een heuse industrie beginnen te gewagen. Een groot deel van onze crew bestond dan ook uit zeer gekwalificeerde Ieren, die stuk voor stuk voortreffelijk werk afleverden. De staat heeft een stimulerende rol gespeeld, er werden belastingvrijstellingen gegeven. Het gaat duidelijk de goede kant op."

Niet zo lang geleden gaf Natascha McElhone (The Truman Show, Ronin) ons haar opinie over de Ierse filmindustrie. Zij vertelde ons dat de rollen die ze uit Dublin ontving nog vaak bleven steken in het traditionele patroon van een katholieke jongen die een protestants meisje ontmoet. "Ik vind het wel interessant dat ze zoiets zegt," zo pikt Brennan daar een beetje snerend op in. "Ze mag haar scenario's altijd doorsturen naar mij (lacht). Ik heb niet de indruk dat er een overaanbod is aan dat soort scenario's in Ierland. Eerlijk gezegd zie ik juist zeer weinig van dat soort films tegenwoordig. Ik vind juist dat heel wat films uit en over Ierland een heel vitalistische, humoristische uitstraling hebben, zoals The Snapper."

Politieke films blijven delicaat: "Ik probeer in ieder geval zoveel mogelijk scenario's over onze politieke problemen in Noord-Ierland te vermijden. Het is altijd moeilijk om de kern van de zaak te doorgronden. Ik slaag er zelf nauwelijks in. Een scenario dat echt de vinger op de wonde weet te leggen, is dan ook zeer zeldzaam. Ik hou ook niet van romantische liflafjes die op een naïeve manier het schisma doorkruisen. Ik heb er lang genoeg geleefd om te weten dat dat soort Romeo en Julia-verhaaltjes niet zonder problemen kunnen zijn."

Wil dat zeggen dat er al voldoende van dat soort verhalen verteld zijn ? "Als er nog van dat soort verhalen verteld moeten worden, zullen ze in ieder geval realistischer moeten zijn," meent Brennan. "En precies daar zit de knoop: ieders kijk op de werkelijkheid is anders. Er was een film in de jaren tachtig, Acceptable Levels, die wel zeer geslaagd was. Het ging over een BBC-ploeg die een kind gaan interviewen als onderdeel van een documentaire over kinderen in Noord-Ierland. Tijdens hun gesprek wordt een ander kind in dezelfde flat dodelijk getroffen door een plastic kogel. Dat was een interessant vertoog over zelfcensuur, het leverde een indirecte kijk op het probleem. Je zag de gevolgen van het geweld, hoe de mensen die er wonen ondanks alles moeten voortleven. Dat is volgens mij de beste manier om het probleem te belichten: zijdelings. Men moet het niet op het voorplan zetten en opblazen tot heroïsche proporties. Zeker films over de moordenaars vind ik bedenkelijk, dat soort mensen moet je niet voorzien van glamour. Het blijft in ieder geval een moeilijke opgave om de juiste toon aan te slaan."

In het onderhoudende, soms iets te gladde Dancing at Lughnasa maken we kennis met de familie Mundy, die in de afgelegen uithoek Ballybeg wonen. De oudste zuster, Kate, is een strenge, gefrustreerde leerkracht. Meryl Streep slaagt er vrij moeiteloos in om haar behoorlijk onsympathiek te laten overkomen. Maggie, rol van Kathy Burke, bekommert zich om het huishouden. Agnes, gespeeld door Brid Brennan, breit handschoenen om wat bij te verdienen. Rose, rol van Sophie Thompson, is een simpele, ietwat achterlijke ziel. Tussen die kneusjes glinstert de aanwezigheid van Christina, overtuigend vertolkt door Catherine McCormack. Zij heeft een buitenechtelijk kind van Gerry Evans, het jongetje dat deze film in flashback vertelt. Gerry wordt gespeeld door jong talent Rhys Ifans, zopas nog een geflipte junkie in Twin Town, nu een dansleraar in drollenvanger. Het gezelschap wordt vervolledigd door broer en priester Jack, rol van Michael Gambon. Deze missionaris is zwaar in de war gebracht door de Afrikaanse rituelen en zoekt ijlend een weg tussen de natuurgoden en de bijbel. Het katholieke puritanisme heeft vooral Kate in haar greep, die haar zussen probeert weg te houden van heidens amusement als muziek en dans. Dat dansen, zo blijkt uit al uit de titel, speelt een cruciale rol.

"Misschien komt de film door die muziek en de dansen wel erg pittoresk over," zo verklaart Brennan, "maar toen ik het toneelstuk las, zag ik het niet onmiddellijk als een Iers stuk. Ik zag in eerste instantie een familie en een groep vrouwen. Ik was geïnteresseerd in de dynamiek van die familie. De meeste mensen weten hoe moeilijk het is om zo dicht bij elkaar te leven in een groep. Zeker op het toneel kon je die onderlinge spanning voelen. De uitbundige dans die we op een gegeven ogenblik uitvoeren, gaat dan ook niet in de eerste plaats over levensvreugde. Het is een uitlaatklep voor de opgekropte frustraties, het weerspiegelt iets donkerder."

Zo trekt de schrijver een parallel met het heidense feest voor de Keltische lichtgod Lugh, het Lughnasa-festival. Het dansen als een vorm van exorcisme.

Brennan hernam haar rol van Agnes, kortweg Ag, die ze eerder op de planken bracht. Dat lijkt een voordeel om zo'n karakter in te kleuren. "We hebben het stuk zo'n twee jaar lang gespeeld in het theater, wat betekent dat je emotioneel aan je personage gehecht begint te raken. Je wordt er zelfs door geobsedeerd op een manier die ik liever niet wil toegeven. Ik wist ook niet onmiddellijk hoe ik de overgang naar film moest maken. Hoewel ik me al tijdens de eerste repetities voor het toneelstuk kon voorstellen dat het makkelijker zou zijn om deze rol op het grote scherm te spelen. Ag is immers zeer terughoudend en zwijgzaam. Ik had nauwelijks dialoog. Eigenlijk drukt ze zich vooral fysiek uit, in het dansen. Iets dat veel vaker gebeurde in het toneelstuk. Daarnaast was ook de amoureuze interesse van Gerry in Agnes beter uitgewerkt in het theater ."

"Toen ik de rol dan eindelijk voor de camera's moest vertolken, was ik daar eigenlijk toch niet echt gelukkig mee. Alles ging plots erg snel, terwijl ik nog naar een manier zocht om mijn rol nieuw leven in te blazen. Die snelle manier van werken heeft normaal een grotere spontaniteit tot gevolg voor de camera. Maar door de tijdsdruk hoorde ik mezelf soms vrij routinematig de lijnen brengen die ik al zo vaak gespeeld had. Ze klonken me soms zo banaal en afgezaagd in de oren. Daarom maakte ik me zorgen over mijn prestatie, wat op zich het acteren ook niet makkelijker maakte. Oorspronkelijk stelde ik mij voor dat ik het personage helemaal zou willen omgooien, maar uiteindelijk is er haast niets veranderd. En dat kan ik niet aan Pat (O'Connor) wijten, hij gaf ons tijd en ruimte genoeg. Ik heb mijzelf in eenzelfde vertolking opgesloten."

Het lijkt alsof ze ongelukkig is met haar prestatie. "Ik ben nooit echt tevreden," zo licht ze toe. "In het begin van mijn carrière was ik zo opgewonden over het feit dat ik hier professioneel mee bezig was dat dat gevoel de rest overheerste. Maar als je wat langer in het vak zit, begin je jezelf meer in vraag te stellen. Je ziet jezelf fouten maken, die je probeert te herstellen. Je ziet jezelf en je probeert dingen te veranderen die niet te veranderen zijn omdat dat nu eenmaal is wie je bent. Zo klinkt het weer alsof ik een hekel heb aan mezelf, wat heus ook niet waar is. Ik ken in ieder geval nog een groot aantal acteurs die in elkaar krimpen als ze zichzelf zien. Soms herken je iemand uit je familie in de rol die je gespeeld hebt en het gebeurt wel eens dat die iemand niet je favoriete tante was (lacht)."

Dancing at Lughnasa komt volgende week in roulatie in de Belgische bioscopen. TITEL: Dancing at Lughnasa. REGIE: Pat O'Connor. SCENARIO: Frank McGuinness naar het toneelstuk van Brian Friel. FOTOGRAFIE: Kenneth Macmillan. MUZIEK: Bill Whelan. PRODUCTIE: Noel Pearson. VERTOLKING: Meryl Streep, Michael Gambon, Catherine McCormack, Kathy Burke, Brid Brennan, Sophie Thompson, Rhys Ifans e.a. Ierland, 1998, kleur, 95'. Gedistribueerd door Films de l'Elysée.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234