Dinsdag 05/07/2022

De Akkoorden van Genève zijn vijftig

De Akkoorden van Genève, die de oorlog een menselijker gelaat moeten geven, waren gisteren een halve eeuw oud. Ze werden op 12 augustus 1949 in die Zwitserse stad ondertekend en dragen sindsdien haar naam. De 50ste verjaardag was voor de Verenigde Naties aanleiding voor een herdenkingsfeestje. Veel reden tot feesten was er eigenlijk niet. Rik Coolsaet, hoogleraar internationale politiek aan de Universiteit Gent, zegt dat de akkoorden nog steeds met voeten worden getreden. In veel gevallen door de toename van het aantal barbaarse burgeroorlogen.

Is die 50ste verjaardag wel een feestje waard?

Rik Coolsaet: "Dat die akkoorden bestaan en dat ze door bijna alle landen zijn ondertekend, is op zich een goede zaak, maar ik geef toe dat er nog veel te doen valt. In 1949, kort na de catastrofe van de Tweede Wereldoorlog, ging het om de uitbreiding van het humanitaire recht in de internationale politiek. Men stuurde daarmee ook aan op de vervanging van de machtspolitiek van verschillende grote staten."

Wat staat er eigenlijk in die akkoorden?

"Het gaat om een eerste concretisering van recht in een oorlogssituatie, het zogenaamde jus in bello. Het zijn rechtsregels waaraan de ondertekenende landen zich te houden hebben. Zij hebben betrekking op de behandeling van gewonden, van krijgsgevangenen en de bescherming van burgers in conflictgebieden. Eigenlijk bestaan die regels al sinds 1864 toen - eveneens in Genève - het Internationale Rode Kruis werd opgericht, dat bepalingen opstelde voor de behandeling van oorlogsgewonden. Men zou kunnen zeggen dat het gaat om spelregels voor veldslagen."

Waarom heeft men het Rode Kruis gekozen om op die regels toezicht te houden?

"De reden is de strikte politieke neutraliteit die Henri Dunant, de stichter van het RK, voor zijn organisatie heeft gewild. Het RK kiest nooit partij in een oorlog en is dus het beste geplaatst om de toepassing van die rechtsregels na te gaan."

Maar vandaag wordt zelfs het embleem van het Rode Kruis in veel gevallen niet meer gerespecteerd?

"Dat klopt, en het is een groeiend probleem. Oorlogen worden nu vaak niet meer door staten gevoerd. Gevolg is dat het RK zich niet langer kan richten tot de regering of de hoofdstad van een land. Veel conflicten zijn nu burgeroorlogen waarin paramilitaire bendes een hoofdrol spelen en het is bijzonder moeilijk om dergelijke milities te dwingen de Akkoorden van Genève toe te passen en zich aan de mensenrechten te houden."

Als het op internationale vervolging van schuldigen aankomt, geeft één groot land - de VS - alvast een slecht voorbeeld.

"De Verenigde Staten hebben vorig jaar inderdaad niet willen meedoen aan de oprichting van het Internationale Strafhof, wat spijtig is en goed illustreert dat Washington veel liever en vaker unilateraal optreedt dan zich in een internationaal geheel in te schakelen."

Is het niet zo dat, ondanks Genève, de schendingen van de mensenrechten toenemen?

"Ja en dat is net de reden waarom die 50ste verjaardag niet echt uitbundig moet worden gevierd. Schendingen van mensenrechten zijn er altijd op grote schaal geweest, maar de internationale publieke opinie voelt er zich nu veel meer bij betrokken. Staten kunnen zich niet meer echt veroorloven op dat vlak grof in de fout te gaan. De strijd tegen de straffeloosheid wint steeds meer veld en ontziet nu ook geen staatshoofden meer. Kijk maar naar Pinochet en Milosevic. Sinds ze bestaan, hebben de Akkoorden van Genève al veel leed verlicht, zonder echter te kunnen voorkomen dat miljoenen onschuldige slachtoffers vielen. Oorlogen bestaan nu eenmaal en kunnen niet met een pennentrek voorkomen en beëindigd worden. Als gewapende conflicten zich aandienen, komt het er op aan de burgers zoveel mogelijk te beschermen. Dat is de essentie van de akkoorden."(FS)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234