Donderdag 18/08/2022

De blinde liefde van moeders

Met haar nieuwste roman, 'Liefde heeft geen hersens', bewijst Mensje van Keulen opnieuw hoe krachtig en suggestief haar realisme is. Fleur Speet

Mensje van Keulen publiceerde in veertig jaar tijd meer dan vijfentwintig titels, waaronder verhalenbundels, romans, dichtbundels en kinderboeken. Vorig jaar ontving ze voor dit oeuvre de Charlotte Köhler-prijs.

Ogenschijnlijke eenvoud is haar handelsmerk. Van Keulen blinkt uit in het indirecte, op alle vlakken. Haar personages lijken een open boek doordat ze tot in detail vertelt, maar in werkelijkheid tekent ze enkel de maskers die mensen ophouden. Wat daarachter schuilt, is aan de lezer.

Vrijwel al haar personages zijn onopvallende, eenzame verschijningen die zich aan de onderkant van de samenleving ophouden. Mensen aan wie de meeste lezers achteloos voorbij lopen. In Liefde heeft geen hersens blikken we afwisselend in het hoofd van twee veertigers, een huismeester en een vrouw die in het gebouw woont en op wie de huismeester, Harro, heimelijk verliefd is. Zij, Romy, werkt behalve als schoonmaakster voor de thuiszorg ook op een kerkhof, waar ze emmer en mop van rouwkamer naar toiletten tilt. Op een dag treft ze haar bejaarde buurvrouw dood aan, misschien wel vermoord door haar geldbeluste zoon. Ze verandert het aangetroffen tafereel en schakelt pas dan de hulp van de huismeester in.

Je zou deze mensen bijna saai noemen, maar hoezo is het leven van een huismeester saai? Harro lijkt gewoontjes en zijn perspectief oogt daardoor uiterst betrouwbaar, maar gaandeweg blijkt hij een figuur waar je beter twijfels bij hebt. Harro woont zijn hele leven al bij zijn moeder, die hij verzorgt. Hij was jurist, van Keulen houdt slim achter waarom hij dat niet meer is. Iedere dag zwemt hij een half uur zijn baantjes en fitnesst hij thuis een uur. Langzamerhand oogt zijn regelmatige bestaan dwangmatig. Door zijn hooggespannen verwachtingen - die je hem niet kwalijk neemt - lijkt hij tot alles in staat. Zelfs tot geweld.

Ocharme, wij mensen

Dat confronteert de lezer met zijn vooroordelen. En daar is het van Keulen in al haar werk om te doen. Ze heeft er een neus voor. Zo steekt Harro's belezen moeder racistische tirades af, is de zoon van Romy een geknipte voorvechter van de Partij voor de Dieren en reageert een homo buitensporig verdrietig op het overlijden van zijn bejaarde vriendin. De figuren koesteren zelfs vooroordelen tegenover elkaar. Hoe cliché ook, deze personages zijn geen karikaturen, ze zijn uit het leven gegrepen. Wij, mensen, zijn zo. Ocharme. Daarmee toont Van Keulen haar grote betrokkenheid bij onze samenleving, ze geeft haar zorg een stem. Zonder oordeel of uitleg levert ze - indirect en met milde spot - kritiek. Want overal heerst altijd wel ellende: oorlog, honger, moord, een vliegramp, aardbeving, een gescheurde olietanker. "De menselijke soort is de enige soort die niet thuishoort op deze aardbol", luidt de conclusie van Romy's zoon.

Subtiel hangt deze verzuchting samen met de twee grote thema's die van Keulen aansnijdt: moederschap en ouderdom, ofwel de nakende dood. Romy, die weduwe is, moest als kind al in haar laken bijten om het niet uit te gillen van doodsangst. Het besef dat je zomaar dood kunt zijn, weg bent, is ondraaglijk en onbegrijpelijk. Er is geen troost voor. "En het ergste, allerergste is dat ik als ik dood ben dat ik mijn kinderen niet meer zal zien." Het klinkt eenvoudig, maar snijdt diep. Juist daarom bevraagt dit boek hoe te leven, en hoe je kinderen te beschermen tegen onheil. Romy en Harro's moeder worden tot het uiterste beproefd in de liefde voor hun kroost. Die is blind, die kent geen hersens. Van Keulen weet met haar nuchtere, humoristische stijl, vol onderhuids kloppend venijn, het doodsbesef van ouders voor even draaglijk te maken.

INFO:
Mensje van Keulen, Liefde heeft geen hersens
Atlas, 192 p., 16,95 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234