Woensdag 05/10/2022

De campagne voor echte Tolkien

De twaalf pagina's tellende e-mail kwam in mijn mailbox aan om vijf uur 's ochtends, een lucide, passioneel beargumenteerde polemiek tegen de eraan komende trilogie gebaseerd op het cultboek van J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings. De mail was geschreven door een rechtenstudent uit Manhattan onder het pseudoniem Kelannar en was vooral gericht tegen Peter Jackson, de Nieuw-Zeelandse regisseur die momenteel de laatste hand legt aan de eerste film. 'Peter Jackson is een arrogante regisseur die de tekst verkrachtte', zo oreerde hij.

In de wereld van internetchatrooms is Kelannar berucht. Hij werd verbannen van een belangrijke Tolkien-website nadat zijn opruiende commentaren voor rellen on line zorgden. En nu probeert hij het op een andere site. Hij is devoot katholiek en bidt dat Jackson snel zijn dwalingen zal inzien. Hij dringt erop aan zijn echte naam niet te publiceren; hij vreest anders gelyncht te zullen worden.

Kelannar mag dan een extreem geval zijn, talloze hardcore fans delen zijn obsessie. Vijftig miljoen mensen hebben The Lord of the Rings, het populairste boek van de twintigste eeuw, gelezen en velen hebben het meermaals herlezen. Ze hebben het hoofdstuk per hoofdstuk ontleed, het gereciteerd op gekostumeerde bijeenkomsten en hebben een halve eeuw gewacht op de verfilming. Nu de film binnenkort te zien zal zijn, is hun opwinding even groot als hun vrees.

Zullen de films getrouw Midden-Aarde weergeven, Tolkiens denkbeeldige universum dat bewoond wordt door elfen, hobbits, orks en dwergen? Zullen ze zijn onnavolgbare dialogen behouden, de essentie vatten van zijn epische meesterwerk, zijn torenhoge morele besognes uitdrukken? Zullen zij de unieke visie weergeven van de Oxford-filoloog, of zullen zij een Hollywoodiaanse travestie zijn die de indrukken verpest van kijkers die nog nooit het boek hebben opengeslagen?

Dat zijn de vragen die Tolkien-liefhebbers hebben beziggehouden sinds Jackson en New Line Cinema, het in Los Angeles gevestigde productiehuis, drie jaar geleden het ambitieuze project van 180 miljoen dollar aankondigden.

Lezers stroomden on line samen om hun angsten uit te drukken, ontdekten er vierhonderd websites waar Ringers samenkwamen om in het Quenya, een van Tolkiens fictieve talen, te converseren en discussieerden over zulke dringende kwesties als: hebben elfen puntige oren? Die sites werden een oord waar geruchten over de films welig konden tieren. Fans redekavelden over de impact van veranderingen aan de plot en kwijlden bij foto's die in het geniep genomen werden terwijl Jackson in zijn eigen achtertuin in Nieuw-Zeeland aan het filmen was.

Was het waar dat Sean Connery de oude tovenaar Gandalf zou spelen? (Het antwoord was neen. De rol ging naar Ian McKellen.) Was Sam, gezel van de hobbit Frodo, veranderd in een meisje? (Alweer, neen.) Zou de Balrog, een demonisch monster dat door Tolkien maar vaag was, vleugels krijgen?

Het was niet alleen hun onstilbare honger naar informatie die de Tolkien-fans heler nachten ophield, converserend over onderwerpen als: "Fatsoenlijke portrettering van elfen: volkomen onmogelijk?" en "De versulling van Frodo: waar of onwaar?" Ze vermoedden dat mensen van New Line, misschien wel Jackson zelf, de drukte op het internet volgden, en hoopten het eindresultaat van de films te kunnen beïnvloeden.

Betrokkenen hebben bevestigd dat Jacksons ploeg inderdaad de sites bezocht. Dat is tegelijk verbijsterend en begrijpelijk. Daar zitten natuurlijk de horden lezers die de harde kern zullen vormen van het publiek voor de film en die van The Lord of the Rings een nog groter kassucces kunnen maken dan Star Wars.

New Line heeft niet alleen lippendienst bewezen aan die fans, in een interactie zonder voorgaande tussen Hollywood en filmbezoekers heeft het die fans schaamteloos het hof gemaakt. De eerste trailer werd exclusief on line gelanceerd. Het leverde 1,7 miljoen hits in een etmaal op, zodat het record van 1,1 miljoen naar aanleiding van The Phantom Menace werd gebroken. De trailer werd scrupuleus, beeld per beeld geanalyseerd. Verschillende webmasters werden vorig jaar in Cannes uitgenodigd voor een preview van een stukje film en de namen van stichtende leden van een fanclub zullen opgenomen worden in de credits van de dvd-versie. Jackson zelf heeft deelgenomen aan drie uitgebreide vragensessies op het internet.

De officiële website van The Lord of the Rings, die - absurd vroeg - werd gelanceerd in mei 1999, levert een gestadige hoeveelheid foto's, interviews en informatie aan veertig door fans opgerichte sites. De officiële site biedt bijvoorbeeld inzicht in de methodes die worden gebruikt om haar te lijmen aan de kunstmatige voeten van de hobbit.

Gordon Pattison, de vice-directeur van New Line die zich bezighoudt met de wereldwijde interactieve marketing, zegt dat hoewel het koesteren van de fans vooral de honger naar de film moet aanscherpen, er toch ook een minder mercantiele drijfveer is. "In de wereld van Tolkien beschouwen we onszelf als deel van een bredere gemeenschap", zegt hij. "De fans zijn onze broeders."

Cynici zullen dat natuurlijk niet geloven, en toch lijkt het erop dat de trilogie niet slechts om het geld gemaakt is, maar dat er voor de deelnemers ook iets persoonlijks op het spel staat. Jackson noemt zichzelf Tolkiens grootste bewonderaar en talrijke leden van de filmploeg beweren overtuigde aanhangers te zijn.

Of de debatten op het internet het product hebben beïnvloed dat we uiteindelijk op het scherm zullen zien, is moeilijk te achterhalen. Toch zijn veel Tolkien-verslaafden daarvan overtuigd. Duane Guingrich, een fan uit Indiana, gelooft dat het personage Arwen, een elfenmeisje dat gespeeld wordt door Liv Tyler en waarvan wordt gevreesd dat ze in de films veranderd is in een krijgshaftige prinses, afgezwakt is na een storm van protest. "Ze zullen weinig belang hechten aan een individu, maar als er massaal tegenwind komt, zoals toen met Arwen, dan moeten ze er wel acht op slaan", zegt Guingrich.

Kelannar begon met een petitie op de Tolkien Online Website die 16.000 handtekeningen opleverde en Jackson bezwoer de integriteit van Tolkiens werk niet te besmeuren. Hij zegt: "Het doet me deugd te weten dat twee jaar van gerechtvaardigde verontwaardiging over zijn veranderingen misschien wat heeft opgeleverd. In plaats van een treinwrak zullen we misschien een kettingbotsing krijgen." (Kelannar verwacht niettemin "een afgekookte, politiek correcte, girl-power-vuilnisversie van het verhaal".)

Het wordt in vrij brede kringen aangenomen dat net de druk van fans Jackson er vorig jaar toe bracht te verklaren dat, naarmate de opnamen vorderden, "wij meer en meer naar de boeken terugkeren ... Veel van onze zogenaamd slimme ideetjes van in het begin hebben we allang opgegeven."

Toch zal er nog altijd een duidelijke kloof te zien zijn tussen tekst en scherm. Een onvermoeibare Tolkien-kenner die zichzelf Ancalgon the Black noemt, heeft een lijst samengesteld met 74 veranderingen, waaronder een scène waarin Gandalf met zijn hoofd tegen een deurstijl botst wanneer hij Balingshoek, het hol van hobbit Bilbo, binnengaat. Dat ontbreekt in het boek.

Sommige fans blijven diep bedroefd over de vrijheden die genomen worden inzake Tolkiens werk, anderen blijven er rustiger onder. Het internet barst van de verhitte discussies tussen 'puristen' en 'revisionisten'. "Hobbits hebben geen hoge jukbeenderen, in godsnaam", zegt een wanhopige purist, verwijzend naar Elijah Wood, de jonge acteur die Frodo speelt.

Michael Regina, een Canadese computertechnieker die een revisionistische site leidt, is er gerust op dat de film aan de verwachtingen zal voldoen. "Bij de laatste trailer die ik zag, kreeg ik tranen in de ogen", zegt Regina, 23. "Mijn bijdrage is zeer klein geweest, maar ik was zo blij en zo ongelooflijk trots op die tweeënhalve minuut."

Regina's mede-uitgever is Erica Challis, een 37-jarige Nieuw-Zeelander die zegt dat Tolkien-fans "de film al jaren in hun hoofd maken, met de perfecte acteurs en locaties". Ze is diplomatisch over de puristen. "Dit is een delicate kwestie. Mijn huis riskeert in vlammen op te gaan. Voor een minderheid is het het best mogelijke boek, waar helemaal niets aan mag veranderen. Ze benaderen het zoals religieuze sekten hun teksten benaderen."

De bereidheid van New Line om zich in te laten met on-linefans staat in schril contrast met de paranoïde geheimhouding die het filmen zelf omgaf. Challis, muzikant bij de Auckland Philharmonia, bracht wekenlang door met het volgen van de productieploeg terwijl die door Nieuw-Zeeland trok. Ze werd beroemd toen ze betrapt en bekeurd werd. Later werd ze door de studio uitgenodigd op de Hobbitstee-set, ten zuiden van Auckland, waar ze Jackson en leden van de cast ontmoette.

Voor de familie van Tolkien, die niets te maken wilde hebben met de trilogie, is het eigengereide gedrag van fans niets nieuws. Voor hij stierf, werd de schrijver al eens midden in de nacht gewekt door Amerikanen die obscure details wensten over de geografie van Midden-Aarde. Zijn nakomelingen vrezen dat ze zullen moeten onderduiken zodra de film in de zalen komt.

Jackson moet de onmogelijke taak vervullen iedereen te plezieren, inclusief de vroege fans, die in de jaren zestig op universiteitscampussen badges droegen waarop te lezen stond 'Gandalf for president'. Hij heeft herhaaldelijk gezegd dat de films slechts één interpretatie van The Lord of the Rings kunnen belichamen. "Dat iedereen kalm blijve", vroeg hij tijdens een van de vragensessies.

Een fan vroeg hem: "U beseft toch dat wat u ook doet er altijd rabiate fans zullen zijn die u zullen aanvallen omdat u hun bijbel hebt verminkt?" Jackson antwoordde: "Ik twijfel er niet aan."

Kathy Marks

© The Independent

Vertaling: Bernard De Wulf

'In de wereld van internetchatrooms is Kelannar berucht. Hij is een devoot katholiek en bidt dat regisseur Jackson zijn dwalingen snel zal inzien'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234