Zondag 25/09/2022

De cruciale twintig van de jaren vijftig

Lp's waren een nieuw gegeven in de jaren vijftig. Meestal bleken ze niet meer dan een verzameling singles die de artiest in kwestie eerder al had uitgebracht. De resterende ruimte werd dan gevuld met b-kantjes en weinig ophefmakende overschotjes. Desondanks vormen deze twintig cd's, waarvan de meesten toen als lp verschenen, een representatieve dwarsdoorsnede van een periode waarin de shake, de rattle en de roll voor het eerst de heupen tegen elkaar gooiden.

ELVIS PRESLEY HHHHH

De big bang van de rock-'n-roll. Presley is wellicht niet de beste en, gezien zijn dubieuze platen in de jaren zestig, niet eens de meest consistente zanger in de rock-'n-roll. Maar hij blijft tot vandaag het grootste icoon van de twintigste eeuw, en de mythe ontstond op deze cd, zijn eerste volwaardige lp, met 'Heartbreak Hotel', 'Blue Suede Shoes', 'I Got a Woman' en (op de jongste heruitgave) het rauwe 'Lawdy, Miss Clawdy'. Dit is rock die krabt en blaast als een in het nauw gedreven kat. Wie zich afvraagt waarom Presley 27 jaar na zijn dood nog steeds op een voetstuk wordt geplaatst, komt het hier te weten. (BMG)

GENE VINCENT HHHH

Gene Vincent and His Blue Caps

Meer dan een eendagsvlieg. Met zijn gemank, gezuip en temperament was Gene Vincent, veel meer dan de uitdager van Presley die zijn platenfirma graag in hem had gezien, de eerste boekanier van de rockabilly. Die onbezonnen, zwartleren levensstijl druipt ook van 's mans tweede plaat, met zijn geroemde Blue Caps, af. De combinatie van gevleugelde rockers en elegante ballades bewijst afdoende dat de auteur van 'Be-Bop-A-Lula' niet de eendagsvlieg was die de popgeschiedenis van hem heeft gemaakt.

(Capitol)

PEGGY LEEHHHH

Black Coffee

Poeslief katje dat al eens venijnig wordt. Peggy Lee zette in de jaren veertig haar eerste stapjes op de tonen van vocale jazzpop. In het daaropvolgende decennium verfijnde ze haar metier om aan het einde van de sixties zowaar aan de slag te gaan met werk van onder meer Burt Bacharach en Randy Newman. Op Black Coffee staan 46 nummers die ze tussen 1952 en 1956 opnam met een heuse big band in haar (overigens erg bevallige) rug. Lee laat al haar facetten horen: van bitterzoete crooners tot venijnige torch songs.

(Past Perfect)

EDDIE COCHRANHHHH

12 Of His Biggest Hits/ Never to Be Forgotten

Verongelukt op zijn 21ste, maar nog steeds onsterfelijk.

Eddie Cochran mag dan grotendeels in de vergetelheid terecht zijn gekomen, het repertoire van de jonge James Dean-lookalike klinkt nog steeds zo fris als een lentebries. Cochran kreeg het voor elkaar om songs te schrijven die accuraat schetsen hoe het is om een tiener te zijn. 'C' mon Everybody', 'Summertime Blues' en 'Somethin' Else' werden classics, die later gecoverd zouden worden door onder meer U2, Sid Vicious en The Who. Het prototype van de echte, ruige rocker met een peperkoeken hartje. (EMI)

CARL PERKINSHHHH

Blue Suede Shoes: The Very Best Of

Doe wat je wilt, maar trap niet op zijn schoenen. Meer dan een rockabilly die per toeval een hit scoorde met 'Blue Suede Shoes', was Perkins een begenadigd songschrijver. Hij schreef onder meer voor Johnny Cash en Patsy Cline en zijn karakteristieke gitaarspel had een niet te onderschatten invloed op George Harrison en Brian Setzer, om er maar twee te noemen. Deze compilatie vat de hoogtepunten in zijn carrière vlekkeloos samen, van 'Roll Over Beethoven' over 'Lend Me Your Comb' tot 'Perkins Wiggle'. Archiefmateriaal van onschatbare waarde. (Collectables)

FOUR FRESHMENHHH

Five Trombones & Five Trumpets

De link tussen de Mel-Tones en The Beach Boys. Met hun vocale spankracht en close harmonies die veel verder reikten dan jazzy doowop, vormden Four Freshmen in de jaren vijftig een erg fris en invloedrijk collectief, muzikaal te situeren tussen The Platters en Frank Sinatra. Wie zich de 210 titels tellende box The Complete Capitol Four Freshmen Fifties Sessions wil besparen, kan evengoed het twee albums combinerende Five Trombones & Five Trumpets kopen.

(Collector's Choice)

JOHNNY BURNETTE & THE ROCK 'N' ROLL TRIOHHH

Dreamin': Very Best Of

Elvis light . Burnette woonde net als Elvis in Memphis, lag ook onder contract bij het bekende Sun, vermeide zich in navolging van Elvis eveneens in rockabilly en kopieerde zelfs diens haarsnit. Op Dreamin': The Very Best Of wordt evenwel een evenwichtig beeld geschetst van Burnette en zijn trio: van het kamerbreed gearrangeerde 'Dreamin'' over de klassieke tranentrekker 'You're Sixteen' tot de rauwere en opzwepende versie van 'The Train Kept a Rollin''. (Collectables)

JERRY LEE LEWISHHHH The Essential Sun Collection

Rock-'n-roll met brandende ballen. Waarschijnlijk de wildste en gekste rocker van die tijd. Lewis heeft zich door de jaren heen vaak als een idioot aangesteld, maar niet zo op The Essential Sun Collection, waar 's mans ballen zowat de klonk rond oververhit leken. Een blik op de tracklist zegt genoeg: 'Whole Lotta Shaking Going On', 'Great Balls Of Fire', 'Breathless' en het voornamelijk van Little Richard bekende 'Good Golly Miss Molly'. (Recall)

MAHALIA JACKSONHHHH

Live At Newport 1958

Hoopvolle glorie van gospels grande dame. Net zo sterk als Bessie Smith vereenzelvigd wordt met de blues, was Mahalia Jackson de grande dame van de gospel. Dat vond ook het muziekminnende publiek uit die dagen, dat zowel uit devote zwarte kerkgangers als blanke intellectuelen bestond, een niet zo evidente crossover in de naoorlogse VS. De toon op Jacksons befaamdste plaat, opgenomen op het gelijknamige jazzfestival, is dan ook glorieus, hoopvol en triomfantelijk. Zoals het een ware godsvrucht betaamt. (Columbia)

BILLIE HOLIDAYHHHH

Lady In Satin

De krakende pijn van het zijn. Misschien is Billie Holidays voorlaatste werkstuk niet de plaat waarmee u deze grootse jazz- en blueszangeres moet leren kennen. Toch is het beslist haar schrijnendste, en dat betekent heel wat voor een vrouw die ooit als prostituee aan de kost diende te komen en stierf aan een versleten hart en opgebruikte lever. Haar ooit zo magistrale stem kraakt en zwalpt, maar ondanks de al te zoete strijkers van Ray Ellis' orkest is dit muziek die de pijn van het zijn als geen ander verklankt. (Columbia)

NAT KING COLE HHHH

Penthouse Serenade

Nocturne met gouden vingers. Deze plaat uit 1952 markeerde Coles terugkeer naar de piano met bloedmooie instrumentale serenades. Cole was een uitzonderlijk inventieve pianist maar werd pas bekend toen hij begon te zingen. "Alles van waarde is weerloos", beweerde Lucebert ooit. Die stelling gaat ook op voor de breekbare serenades op deze plaat. In 1998 werd de originele versie uitgebreid tot negentien songs met een sessie waarin Nat King Cole hits als 'Unforgettable' of 'That's My Girl' speelt.

(Capitol)

B.B. KINGHHHH

Singin' the Blues

Blues de luxe. Je kunt een stuk of wat songs uit dit werkstuk plukken die zich in het collectieve geheugen genesteld hebben, zoals 'Sweet Little Angel', 'Woke Up This Morning (My Baby's Gone)' of 'Everyday I Have the Blues'. Als louter songschrijver zou King nooit brokken gemaakt hebben - hij had vaak hulp van buitenaf nodig - maar zijn stijl is nog steeds niet te evenaren. Zijn explosieve gitaarspel geeft een extra dimensie en levensduur aan de songs. Deze plaat brengt prachtige rauwe blues, en geldt als Kings pièce de résistance.

(P-Vine Japan)

MILES DAVIS HHHHH

Kind of Blue

Raffinement als understatement. Deze plaat duikt op in de favorietenlijstjes van elke muziekkenner of jazzvirtuoos en beïnvloedde artiesten tot zelfs ver buiten de muziekwereld. Davis vond dat jazz met het halsbrekende tempo van de bebop te complex was geworden en keerde met Kind Of Blue terug naar de melodie. Misschien niet de meest gewaagde keuze in deze selectie, maar wel de meest evidente. Kind of Blue is immers niet alleen een artistiek hoogtepunt van meester Miles, maar ook een onbetwistbare mijlpaal in de jazzmuziek. (Columbia)

LITTLE RICHARD HHHHH

Here's Little Richard

Gillende, trillende duivel. Presley was een koorknaapje in vergelijking met deze gillende, trillende en lillende duivel. De platenfirma zou zijn teksten zo expliciet gevonden hebben dat hij ze moest vervangen door schijnbaar betekenisloze awop-bop-a-loo-mop-alop-bam-booms: geschiedenis geschreven door censuur. De notoire homo, die zich tijdens optredens liet kronen tot The King Of Rock 'n' Roll, maar tegelijk liet weten ook The Queen te zijn, leverde met deze lp zijn allergrootste commerciële en artistieke succes af, met onder meer 'Tutti Frutti', 'Ready Teddy' en 'Long Tall Sally'. (Speciality)

JOHNNY CASHHHHHH

Lonesome In Black

Country en rock treden in het huwelijk. Johnny Cash past de ringen aan. Johnny Cash zag zichzelf als gospelzanger, maar God, alias Sam Phillips, besliste daar anders over. Hij pushte de country van Cash in de richting van de rock-'n-roll. Deze gloednieuwe dubbel-cd bevat alle classics uit zijn Sun-periode, met 'Cry Cry Cry', 'Folsom Prison Blues', 'Get Rhythm' en 'I Walk the Line'. Het primitieve geluid werkt nog steeds aanstekelijk en inspireert tot vandaag nieuwe generaties jonge muzikanten. Briljante geschiedenisles van The Man In Black. (Union Square Music)

CHUCK BERRYHHHH

After School Sessions

Als Elvis de dokter was die rock-'n-roll op de wereld zette, dan was Chuck Berry de vroedvrouw. Op deze typische fifties-lp staan maar liefst vijf singles. Het overweldigende aanbod van Chuck Berry op zijn best maakt dat After School Sessions nog steeds volledig beluisterbaar is. Bovenop onder meer 'No Money Down' en 'School Day (Ring Ring Goes the Bell)' krijg je vinnige instrumentals en zelfs blues, hillbilly en calypso. Wie niet gelooft dat Berry briljant was onder zijn briljantine, moet hier maar naar luisteren.

(Geffen)

DAVE BRUBECK QUARTET HHHH

Time Out

Meesterlijke cocktail. Brubeck produceerde met deze cocktail van jazz en klassiek het eerste jazzalbum waarvan méér dan een miljoen stuks werden verkocht. Time Out was ritmisch een revelatie, maar aanvankelijk bleken critici en platenjongens niet tuk op de opvallend gerieflijke muziekstukjes. Het publiek stortte zich echter op 'Take Five' en smaakte het album. Time Out bewandelt de dunne lijn tussen gesofisticeerde techniek en grote aantrekkingskracht. Ironisch genoeg schreef niet Brubeck maar zijn saxofonist 'Take Five', waarvan zelfs het ritme een eigen leven ging leiden. (Columbia)

BUDDY HOLLY & THE CRICKETS HHHH

The Chirping Crickets

De gebrilde rocker pakt uit met niets dan classics. De meeste vroege rock-'n-rollplaten zijn nu amper beluisterbaar, maar Buddy Holly's debuut uit 1957 staat tjokvol songs die we nog steeds kennen. Alle songs, waaronder 'Oh, Boy!' en 'Not Fade Away', zijn classics die het songschrijverstalent van de jonggestorven Holly etaleren. Holly heeft slechts één andere lp kunnen maken, waarna 'bewerkte' restjes de markt overspoelden. Hier hoor je echter hoe deze veelzijdige artiest het zelf bedoeld had.

(MCA)

EVERLY BROTHERSHHHH

Songs Our Daddy Taught Us

Geen hits, maar wel de roots van heel veel folkies. Op hun tweede lp, uit 1959, leggen de broertjes Everly de wortels van hun rootsachtige rock-'n-roll bloot. Hier prijken de folksongs die het succesvolle duo, bekend van 'Bye Bye Love' en 'Wake Up Little Susie', in hun jeugd had gehoord. De unieke samenzang van de twee en de massa (sentimentele) ballads zorgen voor een heel consistente plaat die laat horen hoe rock ook uit de traditie van de Amerikaanse folk putte. Niet voor ongevoelige zielen.

(Ace)

don gibsonHHHH

Oh Lonesome Me

Superieure plaat vol countrytranentrekkers. Country is het smartlappengenre bij uitstek. Een van de groten van deze stijl was de Amerikaan Don Gibson die zijn hoogtepunt in de jaren vijftig beleefde. Op Oh Lonesome Me staat het origineel van 'I Can't Stop Loving You', dat Ray Charles onsterfelijk zou maken. Het titelnummer is dan weer de bekendste song over zelfmedelijden. Maar ook 'Heartbreak Avenue' en 'Too Soon to Know' zijn monumenten. Een plaat uit de tijd dat kitsch nog onbewust kunst was. (Collectables)

Teksten: Kurt Blondeel, Vincent Byloo, Koen De Meester, Bart Steenhaut en Gunter Van Assche

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234