Zaterdag 28/05/2022

'De Cubaanse top haat vrouwen'

Een vrouwelijke arts in Havana: 'De taal van de Revolutie is van a tot z seksistisch'

De revolutie als macho-project

Officieel heeft de Cubaanse Revolutie de vrouwen bevrijd. Geen land in Latijns-Amerika heeft zoveel vrouwelijke dokters, ingenieurs, wetenschappers of professoren voortgebracht als Cuba. Makkelijker dan elders kunnen Cubaanse vrouwen abortus plegen, en een van de paradepaardjes van Fidel Castro heet gezinsplanning. 'Fantasieverhaaltjes van het regime', zeggen critici. 'Castro's Revolutie is een puur macho-project.'

Vrouwen hebben in de Revolutie een prominente rol gespeeld en in elke stad en in elk dorp op Cuba wordt wel ergens herinnerd aan de strijdlust van dames als de zussen Giral, Celia Sánchez of Haydee Santamaría. Bekende dokters als Aleyda Guevara, dochter van Che, reizen de wereld rond om de vrouwvriendelijkheid van het Cubaanse beleid te onderstrepen. In ziekenhuizen, wetenschappelijke en onderwijsinstellingen hebben vrouwen niet zelden het laatste woord. Flink van zich afbijtende diplomates bevolken ambassades en vertegenwoordigingen in het buitenland.

Toch is de werkelijkheid iets minder rooskleurig. "Maak me vooral niet herkenbaar in je krant, dat zou me hooguit last opleveren", vreest een zwarte vrouwelijke dokter in Havana. "Maar vertel me even: kun jij me de naam geven van een vrouw met regeringsmacht in dit land? Een vrouw aan de legertop misschien? De machtigste vrouw van Cuba is Vilma Espín, echtgenote van Raúl Castro en voorzitster van de Cubaanse Vrouwenfederatie. Vilma is best oké als het op mooie woorden aankomt, en ze zal wel intelligent wezen, maar ik vind haar agenda hoegenaamd niet feministisch. Ze is de 'excuustruus' van het mannenbastion, van de broers Castro en hun vrienden, van de Cubaanse top. Die haat ronduit vrouwen. En de taal van de Revolutie? Die is van a tot z seksistisch."

Toch, geeft de dokter toe, is de discriminatie meer een cultureel en typisch Latijns-Amerikaans, dan een politiek en louter Cubaans probleem. "De vrouwen doen er zelf aan mee. Hoeveel moeders en dochters zie je hier niet de naad uit hun lijf werken voor hun zonen, mannen en broers? Ze vinden verdorie zelf dat het zo hoort! Veel vrouwen vinden nog steeds dat het niet past dat mannen de handen uit de mouwen steken in het huishouden. Veel mannen slaan en mishandelen hun vrouwen. Op dat vlak kan ik me niet voorstellen dat de Cubanen het beter doen dan de andere landen in de regio."

Niet verwonderlijk, maar in het Miami van de Cubaanse ballingen klinkt de kritiek nog stukken harder. "Kijk naar Fidels eigen dochter Alina", zegt de Cubaanse historica en feministe Ileana Fuentes. "Die is gaan lopen. Erg veel vrouwen zijn voor het regime op de vlucht geslagen. Tienduizenden vrouwen hebben die vlucht niet overleefd. In de Straat van Florida zijn in de loop der jaren eventjes 200.000 vluchtelingen verdronken, zeventigduizend daarvan waren vrouwen."

Op de Dag van de Mensenrechten, die een hele groep in Florida gewortelde, Cubaanse mensenrechten- en vrouwenverenigingen hebben opgezet, komt spreekster na spreekster vertellen hoe vrouwonvriendelijk Castro's Cuba is. Op het eiland opgenomen en naar buiten gesmokkelde getuigenissen op video en cassette moeten de standpunten kracht bijzetten.

De lijst is bepaald indrukwekkend: uit onafhankelijk onderzoek blijkt dat steeds meer vrouwen het slachtoffer worden van seksueel geweld op het werk of gedwongen worden zich op de werkvloer te prostitueren om de eindjes aan elkaar te knopen; de prostitutie op Cuba is nooit groter geweest dan vandaag en de rehabilitatiecentra voor op prostitutie betrapte plattelandsmeisjes zijn weinig meer dan veredelde gevangenissen; tamponschaarste dwingt vele Cubaansen thuis te blijven en sluit hen uit van het economische, maatschappelijke en culturele leven; abortus geldt op Cuba niet als de uitzondering maar als de regel en het wordt er als een normale vorm van anticonceptie beschouwd; het gebrek aan medicijnen en de vervuiling van het drinkwater in vele gebieden hebben van vaginale infecties een nationaal gezondheidsprobleem gemaakt; de Cubaanse vruchtbaarheidsindex is de laagste van het hele continent en er wordt niets ondernomen tegen de vergrijzing van de samenleving; salarissen zijn ontoereikend en met tien pesos per dag slagen vrouwen er niet in in het levensonderhoud van hun gezin, een vijfvoud van die prijs, te voorzien; ondervoeding, gebrek aan ijzer en calcium treffen de hele Cubaanse bevolking maar in de eerste plaats de vrouwen; oudere vrouwen krijgen structureel te maken met osteoporose en bloedarmoede; de Cubaanse wet is allerminst gericht op de bestraffing van seksistisch geweld en mannen gaan makkelijk vrijuit; in de leeftijdsgroep 19-48 jaar halen de Cubaanse vrouwen het hoogste zelfmoordcijfer ter wereld, over alle leeftijden berekend zowaar het hoogste van heel Latijns-Amerika.

"Kortom", zegt Ileana Fuentes krachtig, "het is een mythe dat de Revolutie de Cubaanse vrouw de vrijheid teruggeschonken heeft. Cuba doet het op vele vlakken slechter dan de buurlanden. Aangezien el señor Castro de enige is die dingen doet en mag doen op Cuba, is hij als enige verantwoordelijke voor deze stand van zaken."

Maar de discriminatie van vrouwen heeft nog meer om het lijf. Moeders, zusters en dochters van Cubaanse politieke gevangenen hebben in Miami de krachten gebundeld om hun zaak internationaal kenbaar te maken. "Er is niet alleen de onmogelijke behandeling van vrouwelijke dissidenten", zegt de moeder van de onafhankelijke, door Reporters sans Frontières verdedigde journalist (huurling, aldus Cuba) Pablo Pacheco Avila. "Vrouwen wier echtgenoten of zonen politiek actief zijn worden, zoals Amnesty International meer dan tien jaar geleden al aan de kaak stelde, even hard aangepakt als de betrokkenen zelf. Geslagen, gearresteerd, vermoord zelfs wegens de politieke activiteiten van hun mannen. Die dingen zijn gebeurd." Een andere moeder, die van Pacheco Avila's tot 25 jaar celstraf veroordeelde collega en lotgenoot Normando Hernández, smeekt dan weer dat "er een eind komt aan de castristische nachtmerrie. Ik heb al bijna een jaar geen nieuws meer van Normando. Geen brieven, niets. Het wachten doet ontzettend veel pijn." Tranen schieten haar in de ogen.

Op een onbestemde manier doet de vergadering in Miami denken aan die andere vrouwenbewegingen in Latijns-Amerika: afgezien van het katholieke stempel dat ze draagt, roept de bijeenkomst herinneringen op aan die van de dwaze moeders in Buenos Aires, of die van nabestaanden van verdwenen politieke gevangenen in het Chileense Santiago.

Alleen: deze vergadering is niet van linkse maar van rechtse signatuur. Europese mensenrechtenverdedigers zouden vermoedelijk ongemakkelijk op hun stoel schuifelen bij het zien van de poster links van het podium. Die draagt immers het opzichtige logo van de Azione Giovani (AG). AG is niets minder dan de jongerenbeweging van Alleanza Nazionale, de post-fascistische, zich tot enkele jaren geleden op het gedachtegoed van Benito Mussolini beroepende partij van Gianfranco Fini. "Een gevolg van het isolement waarin de wereldwijde mensenrechtenbeweging Castro's slachtoffers jarenlang gedwongen heeft", zoekt een van de deelneemsters naar een verklaring. "Het is de jongste jaren iets verbeterd, maar dan nog. Waar moeten wij terecht?"

Overigens krijgt niet alleen Fidel Castro ervan langs. "Che Guevara is je reinste mannetjesputter, een mislukkeling", werpt een dame uit het publiek op. "Een geweldenaar is hij, een moordenaar, een Argentijn die alleen maar neerkeek op het Cubaanse volk. In de eerste drie jaar na de Revolutie heeft Guevara liefst onder de helft van de executies persoonlijk zijn handtekening gezet! En hij wordt de Cubaanse meisjes en jongens als moreel voorbeeld door de strot geramd? Ik walg ervan!"

"De Revolutie", interpreteert de dokter uit Havana de emoties in Miami, "heeft gewoon veel te veel beloofd. De verwachtingen waren te hoog gespannen. De regering heeft te laat beseft dat haar mateloze ambities hol en pretentieus klonken en dat ze er makkelijk op gepakt kon worden. Die pretentie, die overmoed, dat gevoel dat ze de hele wereld aankunnen, het is typisch voor de Revolutie. Maar het is ook zo typisch macho."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234