Zondag 02/10/2022

De diepe crisis van de Verenigde Naties

De VN is een DC-3 met schroeven: iedereen weet dat het ellendig vliegen is, maar niemand lijkt bereid er iets aan te doen. Het is wachten op de crash

David Van Reybrouck

vergelijkt Ban Ki-moon met Barroso

Zou het dan toch goed komen met de Verenigde Naties? Het nieuws van de afgelopen dagen was alvast hoopgevend. Aftredend secretaris-generaal Kofi Annan noemde in zijn laatste interview met de BBC het resultaat van drie jaar Amerikaanse bezetting in Irak "erger dan een burgeroorlog". Klare taal, die we van hem allang niet meer gehoord hadden. Tegelijkertijd kwam het opbeurende nieuws dat John Bolton niet langer de Amerikaanse ambassadeur bij de VN zou zijn. Bush had die neoconservatieve rouwdouw tijdens het zomerreces snel even via een achterpoortje binnengeloodst, maar de recente overwinning van de Democraten tijdens de tussentijdse verkiezingen en de eigengereidheid van één Republikeinse senator maakten een definitieve benoeming stukken moeilijker. Het partijtje soloslim waarmee de Amerikanen sinds 11 september de wereldpolitiek proberen te beheersen en waarvan Bolton een exponent was, krijgt daarmee een stevige knauw. De VN, die sinds de oorlog in Irak door Amerika genegeerd werd, kan hiermee haar gezag enigszins herstellen.

Dat is beslist geen dag te vroeg. Want na het ongelukkige olie-voor-voedselprogramma in Irak, de zweem van corruptie die rond de zoon van Annan hing, het seksschandaal waarmee vluchtelingensecretaris Lubbers werd geplaagd en de peperdure maar weinig succesvolle missie in Congo kon de organisatie wel wat goed nieuws gebruiken. Dat komt er nu ook stilaan op het terrein. Als de verkiezingen in Congo min of meer ordentelijk verlopen zijn, is dat mede dankzij het optreden van de blauwhelmen. En los van de verontrustende massabetogingen in Beiroet is de VN erin geslaagd om in Zuid-Libanon een vredesmacht te ontplooien.

Dat alles neemt niet weg dat van het idealisme en de bevlogenheid waarmee de VN in de jaren veertig werd opgericht, vandaag maar bitter weinig overblijft. De VN verkeren in een uitzonderlijk diepe crisis. En dan niet zozeer omdat de wereld van vandaag fundamenteel verschilt met die van zestig jaar terug, als wel omdat er slechts weinig animo lijkt te bestaan om een broodnodig aggiornamento door te voeren. De VN is vandaag een DC-3 met schroeven: iedereen weet dat het ellendig vliegen is, maar niemand lijkt bereid er iets aan te doen. Het is wachten op de crash. Een langetermijnvisie over de wereldvrede heeft plaatsgemaakt voor kortetermijncalculaties, een waarlijk multilateraal denken legt het keer op keer af tegen nationalistische reflexen.

Essentieel wordt de hervorming van de Veiligheidsraad, het belangrijkste orgaan van de VN. Maar de vijf permanente leden, nog steeds de winnaars van de Tweede Wereldoorlog, hechten zozeer aan hun vetorecht dat de cruciale onderhandelingen allesbehalve makkelijk zullen worden. En dat terwijl er toch enkele nieuwe spelers als Japan, India en Zuid-Afrika zijn bijgekomen.

Op 1 januari treedt Ban Ki-moon aan als nieuwe secretaris-generaal. Op hem rust de zware taak om de VN te hervormen. Deze Zuid-Koreaanse minister van Buitenlandse Zaken en voormalige ambassadeur bij de VN werd alom geroemd om zijn diplomatieke kwaliteiten en zijn zijdezachte aanpak. Maar net het feit dat hij voor alle grootmachten aanvaardbaar was en zelfs unaniem werd verkozen, doet vrezen voor zijn daadkracht. Nu al is het duidelijk dat Ban Ki-moon meer secretaris dan generaal wordt. We mogen de man het voordeel van de twijfel niet misgunnen, maar de kans bestaat dat hij een nieuwe Barroso wordt. Ook die was aanvaardbaar juist omdat hij, anders dan Verhofstadt destijds, niet te veel politieke visie had. Ook hij mocht een organisatie leiden juist omdat hij er niet te veel van hield. En ook hij moest als koele minnaar zijn organisatie hervormen, terwijl daar net passie voor nodig was. Ver weg zijn de dagen van Delors en Monnet, ver weg is het charisma van Dag Hammerskjöld. Je zou bijna naar een wereldoorlog verlangen om weer politici van enige allure en wijsheid te zien opstaan in plaats van die stoet van mediocre gnoompjes op het wereldtoneel te moeten aanschouwen.

Vanaf januari krijgt Ban Ki-moon vijf jaar om het Handvest van de VN hervormen. Ik wil niet liever dan dat hij daarin slaagt. Maar Barroso ging ook de Europese grondwet erdoor krijgen. We weten allemaal hoe het daarmee gelopen is.

David Van Reybrouck is writer in residence te Amsterdam.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234