Vrijdag 07/10/2022

Trump

"De eerste week van Hitler was rustiger dan die van Trump"

De Rijksdagbrand in Berlijn, 1933. Hitler greep de dramatische gebeurtenis aan om zijn dictatuur te vestigen. Snyder vreest een gelijkaardige gebeurtenis in de VS. Beeld BELGAIMAGE
De Rijksdagbrand in Berlijn, 1933. Hitler greep de dramatische gebeurtenis aan om zijn dictatuur te vestigen. Snyder vreest een gelijkaardige gebeurtenis in de VS.Beeld BELGAIMAGE

Wie gaat Donald Trump stoppen? Over zes maanden is het te laat, zegt de Amerikaanse historicus Timothy Snyder. 'Trump is erg gevaarlijk. Hij heeft geen kennis, maar instinct.'

Het Parool

Is Donald Trump een fascist? De vermaarde Yale-historicus Timothy Snyder (47), gespecialiseerd in de Holocaust en Oost-Europa, reageert zo: "Hij heeft in elk geval geen idee hoe hij het land anders moet leiden."

"Het is nieuw voor ons om een politicus te hebben die op fascistische wijze campagne voert", zegt hij. "De totale veronachtzaming van de waarheid. Trump beschouwt liegen als een deugd. Sommige mensen noemen dat postmodern, maar dat is het niet. Het is fascistisch. Eigenlijk heel traditioneel. Fascisten geven niets om het dagelijks leven van mensen. Ze willen ons doen geloven dat er een grote visie is en een grote mythe. En een leider die het volk bijeenbrengt door de visie te belichamen en de mythe te verwoorden. Dat ís Trump. Hij zegt: 'Ik ben het volk en het volk, dat ben ik. En wie niet aan mijn kant staat, behoort niet tot het volk.'"

Snyder verwierf wereldfaam met zijn boek Bloedlanden, over de geschiedenis van Midden-Europa in de jaren 1933-1945, klem tussen de nazi's en de stalinisten. Nu zegt hij: "Trump en de mensen om hem heen hebben een eigen opvatting van de jaren 30. Ze zeggen: we hadden de verkeerde jaren 30. We hadden de welvaartsstaat niet moeten creëren, we hadden geen oorlog moeten voeren. We hadden thuis moeten blijven en fascistisch zijn.

"In 2014 zei Trump tegen Fox News: 'Wat we nodig hebben, zijn verschrikkelijke rellen die het ons mogelijk maken om weer groot te worden.' Zijn belangrijkste strategisch adviseur, Steve Bannon, praat over de jaren 30 als een opwindende tijd waarnaar we zouden moeten terugkeren. Bij zijn inhuldiging bleef Trump maar praten over 'America First'. Dat is precies de benaming van een beweging die in de jaren 30 is opgericht om te voorkomen dat Amerika zou ingrijpen in Europa.

"Het probleem is: Amerikanen weten niets van geschiedenis. Dus als je een historische vergelijking maakt, is de reactie: 'Heeft hij een swastika op zijn borst, heeft hij laarzen aan en heeft hij zes miljoen Joden vermoord? Nee? Dan is hij geen fascist.' Maar zoals Sinclair Lewis in 1935 al schreef: als het fascisme naar Amerika komt, dan zal het gekleed zijn in onze nationale vlag en het kruis dragen. Fascisme is niet exotisch en Europees. Als het komt, komt het in een lokale, nationale stijl.

"Het gevaarlijke is dat er geen duidelijke grens is waarvan je kunt zeggen: nu sta ik aan de goede kant en nu aan de verkeerde. Mensen beseffen niet wat er gebeurt, totdat ze op een zeker moment zijn overgestoken naar de duisternis.

Heeft Trump u verrast?

"Niets verrast me nog. Men voorspelde dat hij niet populair zou worden, dat hij de Republikeinse nominatie niet zou krijgen en de verkiezingen niet zou winnen. Men voorspelde dat hij zich zou inhouden wanneer hij president werd. Het is allemaal niet uitgekomen."

Hoe gevaarlijk is Trump?

"Erg gevaarlijk. Hij isoleert Amerika zo snel van de wereld dat mensen nauwelijks tijd hebben om erop te reageren. Hij heeft geen kennis, maar instinct, en dat zegt: ik moet samenwerken met andere autoritaire leiders. Hij bewondert sterke mannen: Poetin en Assad. In Amerika heeft hij mensen tegen elkaar opgezet en verspreidt hij wantrouwen. Hij is bezig fundamentele instituten af te breken, zoals de rechtsstaat en de journalistiek.

Timothy Snyder. Beeld @EmoryUniversity/Twitter.com
Timothy Snyder.Beeld @EmoryUniversity/Twitter.com

"Luister naar hoe hij praat. Amerikaanse politici spreken over vrijheid en democratie. Trump niet. Hij neemt niet eens de moeite om die woorden te gebruiken, zelfs niet in zijn inaugurele rede. Als hij praat over politiek, praat hij over zichzelf als de wil van het volk. Dat maakt mij duidelijk dat hij op iets anders uit is."

Suggereert u dat hij uit is op een dictatuur?

"Ja."

Ik kan me daar nauwelijks iets bij voorstellen.

"Draai het om: wat wijst erop dat hij er níét op uit is? Niets uit zijn verleden laat zien dat hij zich aan de regels zal houden of de wet zal respecteren."

Is er iemand die hem zal stoppen?

"Het Congres kan hem afzetten. Daar is voldoende reden voor, want hij verdient geld aan zijn positie als president. Dat is illegaal. Helaas is het Congres nu helemaal in handen van de Republikeinen. Voor hen is dit een uitgelezen moment om alles te doen wat ze willen. Veel Republikeinen denken: daarna zetten we hem wel af. Maar over zes maanden is het te laat. Dan begint Trump over hun nutteloosheid. Hij zal zeggen dat ze geen echte leiders zijn en dat ze er niet toe doen. Dan zal er angst heersen."

Snyder stelde twintig lessen op die we van de geschiedenis kunnen leren om een nieuwe historische ramp te voorkomen. De belangrijkste: kijk naar wat er in nazi-Duitsland gebeurde na de Rijksdagbrand. Hitler greep de dramatische gebeurtenis vooral aan om op uiterst effectieve wijze de rechtsstaat en de democratie af te schaffen en zijn dictatuur te vestigen.

"Geschiedenis herhaalt zich niet", stelt Snyder. "Maar geschiedenis laat wel zien hoe erg het kan worden. Mijn grote zorg is dat er op korte termijn een terroristische aanslag zal zijn in Amerika. Dat maakt het voor Trump mogelijk de rechtsstaat buitenspel te zetten of de verkiezingen van 2018 op te schorten."

Bent u bang voor oorlog?

"Natuurlijk. Hitler had er zes jaar voor nodig. Als je zijn eerste week vergelijkt met die van Trump, dan was die behoorlijk rustig.

"Als we het fascisme even vergeten: Trumps hele stijl van regeren is gebaseerd op crisis. Hij brengt geen welvaart, want hij ontmantelt de welvaartsstaat. Hij pakt twintig miljoen Amerikanen hun ziektekostenverzekering af. Waarom zouden de mensen nog van hem houden als de eerste opwinding voorbij is? Dus heeft hij crises nodig. Die krijgt hij als er iets in de VS explodeert of als hij een oorlog begint."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234