Woensdag 05/10/2022

De eeuw is jong, maar in de VS begint het proces van de eeuw maandag al

Na 23 jaar leek ook de FBI de klopjacht op de vroegere leden van de terreurgroep SLA te hebben opgegeven. Tot een Amerikaanse tv-zender uitpakte met 'America's most wanted'

Maandag begint in Los Angeles het proces tegen Kathleen Ann Soliah, die na 23 jaar dubbelleven werd ontmaskerd als kopstuk van het SLA, de linkse terreurgroep die in 1974 het wereldnieuws haalde met het ontvoeren en tijdelijk als terroriste inlijven van miljonairsdochter Patty Hearst. Een voorbeschouwing door Hélène Schilders.

Het is een idyllisch huis, opgetrokken in de Engelse Tudor-stijl. Sara Jane Olson leefde er met haar echtgenoot en drie puberdochters. Het huis in St. Paul, Minnesota, is gehuld in klimop. Binnen schitteren haar verzamelingen porseleinen poppen, glas uit de Depressie en keramische kerstornamenten. De keuken is gevuld met dure kookspullen.

Sara Jane Olson, de vrouw van een arts, leidde het leven dat bij zo'n soort huis hoort. Ze zette zich in voor liefdadigheidsinstellingen. Ze kookte maaltijden voor daklozen en las de krant voor aan blinden. Met Kerstmis vertelde ze het kerstverhaal in de Minnehaha United Methodist Church. Andere bewoners zagen de lange, roodharige vrouw vaak joggen of, als ze naar het theater gingen, acteren; ze was zo getalenteerd dat ze keer op keer lovende recensies kreeg. Een van de medewerkers aan het blindenprogramma merkte wel een aantal dingen. Als Olson zich voorstelde, gaf ze een stevige hand. Ze gebruikte parfum in bescheiden mate. En er was iets met haar stem: hoewel die volwassen klonk, trilde er een lichte nervositeit doorheen.

Op 16 juni 1999 werd de reden duidelijk. Sara Jane Olson reed naar het Centrum voor Slachtoffers van Marteling, waar ze een cursus Engels en staatsburgerschap gaf. Toen ze stil stond, tikte er een agent op het autoraam. "FBI, Kathleen", zei hij. "Het is voorbij."

In 1971 richtten Robyn Steiner, een meisje uit een middenklassegezin uit de Bay Area rond San Francisco, en de student Russell Little het Symbionese Liberation Army (SLA) op. Al snel nam de meer gewelddadige vleugel de macht over en dreigde Steiner te vermoorden. Zij vluchtte naar Engeland. De organisatie leidde een tamelijk anoniem bestaan tot ze in 1973 de verantwoordelijkheid op zich nam voor de moord op schoolhoofd Marcus Foster. In een brief naar de media schreef het SLA dat Foster was gedood omdat hij een schoolsysteem vertegenwoordigde dat de waarden van de rijken en de grote ondernemingen in stand hield.

Drie maanden later, in 1974, haalde het SLA het wereldnieuws door bekend te maken dat ze Patty Hearst had gekidnapt uit haar appartement in Berkeley. Hearst was het perfecte doel voor het SLA: de 19-jarige tiener was de kleindochter en erfgename van krantenmagnaat William Hearst, die ooit model had gestaan voor de film Citizen Kane. Volgens de kidnappers was hij "de vijand van het volk". Ze eisten dat Patty's ouders 6miljoen dollar aan voedsel zouden uitdelen onder de armen. Dan pas wilden ze de vrijlating van hun dochter bespreken. Maar de grootste schok moest toen nog komen.

Al na een paar maanden gevangenschap had Patty Hearst een gedaanteverandering ondergaan tot SLA-revolutionair 'Tania'. In een paramilitair uniform, met een geweer in aanslag, nam ze deel aan een bankoverval in San Francisco. Op een historische foto is ze te zien met een wapen en een engelachtig gezicht voor het symbool van haar kidnappers, een zevenkoppige cobra.

De daaropvolgende zoektocht naar Patty Hearst was een van de grootste in de Amerikaanse geschiedenis. De klopjacht eindigde in een bloedige schietpartij in Los Angeles, die live werd uitgezonden op tv. Het huis waarin het SLA zich had verscholen, brandde tot de grond af. Zes SLA-leden kwamen om. Ruim 10.000 mensen stonden toe te kijken. Hearst en twee andere SLA-leden overleefden.

Een van de doden was Angela Atwood, de beste vriendin van Kathleen Ann Soliah. Ze hadden elkaar leren kennen tijdens een auditie voor een theaterrol. Na de dood van haar vriendin ging Kathleen Ann Soliah zich actief inzetten voor het SLA. Dat was vóór ze zich Sara Jane Olson liet noemen.

Sara Jane Olson (52) werd gearresteerd na tips van kijkers die het programma America's Most Wanted hadden bekeken. Een maand eerder, 25 jaar na het vuurgevecht in Los Angeles, had het FBI 20.000 dollar uitgeloofd voor Soliah.

Het uitgedunde SLA was na het bloedbad actief gebleven en had behalve Soliah nog meer nieuwe leden gerekruteerd. In 1975 zou de guerrillagroepering een bankoverval hebben gepleegd waarbij een zwangere vrouw werd doodgeschoten. Sara Jane Olson wordt ervan beschuldigd dat ze toen agenten heeft proberen te doden door pijpbommen met spijkers onder twee politiewagens in Los Angeles te plaatsen. Het was een wraakactie voor de dood van haar vriendin, maar de bommen werden tijdig ontdekt. Nadat ze werd aangeklaagd in 1976, sloeg Olson op de vlucht.

Het ziet er nu slecht uit voor haar, want rechter James Ideman heeft de aanklagers toestemming gegeven om bewijs tegen Olson te zoeken voor nog eens 23 andere misdaden, zoals de moord en de Hearst-ontvoering. En een inmiddels gepensioneerde agent heeft haar geïdentificeerd als degene die hij op de avond van de aanslag bij de politiewagens heeft zien rondlopen.

Tijdens de hoorzittingen in de rechtbank zag Sara Jane Olson er wanhopig en aangeslagen uit. Diepe wallen onder haar ogen, de ogen treurig hangend. Alsof ze elk moment kon breken. Een heel ander beeld dan een foto uit 1974 van Kathleen Soliah, met de ogen achter een enorme zonnebril, die strijdbaar de aanwezigen toespreekt op de begrafenis van haar vriendin Angela Atwood.

Haar gevoel voor humor heeft Olson niet verloren. Ze wierf geld met een kookboek, America's Most Wanted Recipes, dat ze in de gevangenis schreef en nu signeert in winkels. Op de kaft poseert ze met een spatel en een paar handboeien. Dankzij haar welgestelde vrienden, die een miljoen dollar borg inzamelden, is ze voorlopig vrij.

De artsenvrouw uit St. Paul ontkent stellig dat ze iets met de gewelddadige acties van het SLA te maken had. Volgens haar vader was ze in Guatemala ten tijde van de bomaanslag. Het is haar comfortabele levensstijl waarvoor ze wordt vervolgd, meent ze. "Ik geloof dat ik voor de laatste 23 jaar van mijn leven net zo hard wordt vervolgd als voor de jaren ervoor", zei ze op een persconferentie.

Olsons man beweert dat hij geen idee had van de andere identiteit van zijn vrouw, net zomin als hun kinderen. "Ik ben totaal gechoqueerd", zei hij. Haar familie vertelde echter dat Sara Jane haar echtgenoot al vroeg inlichtte over haar verleden. Daardoor wordt hij nu zelf doorgelicht door de autoriteiten.

Eind jaren tachtig probeerde Olson via tussenpersonen te onderhandelen over haar overgave. Het leidde tot niets omdat de officier van justitie weigerde toe te zeggen dat ze niet naar de gevangenis zou gaan. Tien jaar geleden nam Olsons familie weer contact met haar op, nadat de FBI had verteld niet langer geïnteresseerd te zijn in Sara Jane. Vorig jaar probeerde Olson opnieuw tot een compromis te komen met haar aanklagers. Volgens haar zwager, die als tussenpersoon optrad, zou ze een proeftijd en een boete van 1.500 dollar hebben gekregen. Maar toen werd America's Most Wanted uitgezonden.

Het FBI zei dat Olson verrast en opgelucht leek tijdens haar arrestatie.

Het proces in Los Angeles, dat na een jaar uitstel, op 8 januari begint, zal mogelijk een nieuw licht werpen op de turbulente politieke situatie in de jaren zeventig. Het SLA was de gewelddadige belichaming van burgerlijke onvrede, onder meer over de Vietnam-oorlog en Watergate. De links-extremisten wilden de gevestigde orde omverwerpen en zich bevrijden van de "kettingen van het fascisme", zoals dat werd verwoord in een pamflet dat de politie vond.

Dat er een kwart eeuw is verstreken, is niet het enige wat de rechtszaak bemoeilijkt. Sommige agenten hebben andere functies gekregen omdat ze zich lieten verleiden door een Hollywood-producer die hun verhaal wilde kopen. Een van de rechercheurs, Tom King, was Olson al die jaren op de hielen blijven zitten omdat zijn vader betrokken was bij de geruchtmakende schietpartij tussen de politie en het SLA in 1974.

Onlangs ontstond er nog opschudding toen het comité dat geld werft voor Olsons verdediging, de namen en adressen van twee agenten op een website had gepubliceerd. De aanklager eiste dat Olsons borg met een miljoen dollar werd verhoogd, maar de rechter weigerde dat te doen. Het meest spraakmakende element van de rechtszaak is ongetwijfeld de getuigenis van Patty Hearst. Al verschijnt ze met forse tegenzin. "Ik wil hier niet in betrokken worden", klaagde ze. Dat weerhield de door de wol geverfde media-erfgename er niet van een pr-offensief in te zetten. Afgelopen zomer gaf ze een interview aan het blad Talk en schond daarmee, tot grote woede van de rechter, het spreekverbod dat alle betrokkenen opgelegd hadden gekregen. Ook zal Hearst voor een tv-special rondleidingen verzorgen in het Hearst Castle, het opzichtige landhuis van haar opa in Californië. Dat programma wordt uitgezonden rond de aanvang van de rechtszaak, die vermoedelijk zo'n acht maanden zal duren.

Na Hearsts arrestatie in 1975 verklaarde ze dat ze was gehersenspoeld door haar ontvoerders. Ze zei dat ze werd gemarteld, verkracht en 57 dagen geblinddoekt in een kast opgesloten voordat ze deelnam aan de SLA-acties. Omdat de jury dat niet geloofde, werd ze veroordeeld tot zeven jaar. Na een jaar kwam ze vrij door ingrijpen van president Jimmy Carter.

De levensstijl die Hearst sindsdien leidt, is opvallend gelijk aan die van Sara Jane Olson. Ze trouwde met haar voormalige bodyguard, stichtte een gezin en acteert, onder meer in John Waters-films. Patricia Hearst Shaw woont in een dure voorstad van Connecticut. Ze heeft om presidentiële amnestie gevraagd.

Het is voor Hearst te traumatisch om haar ervaringen opnieuw te beleven voor het oog van miljoenen kijkers, oordeelde rechter Ideman en verbood camera's in de rechtszaal. "Anders zou het zijn alsof ze weer wordt verkracht." Maar volgens Olson wordt het proces "een geloofwaardigheidstest" tussen haar en Hearst.

Ook andere SLA-revolutionairen hebben hun leven drastisch omgegooid. Bill en Emily Harris (Teko en Yolanda) zaten hun straf voor de ontvoering uit. Zij werkt als computeradviseur, haar ex-echtgenoot is een privé-detective. Ze zijn allebei opgeroepen als getuige in het Olson-proces. "Ze is onschuldig", zei Bill Harris. Michael Bortin, eveneens een getuige, installeert houten vloeren. Wendy Yoshimura is kunstenares. Steven Soliah, Olsons broer en ex-minnaar van Patty Hearst, schildert huizen en leeft als een hippie. Olsons toenmalige vriend James Kilgore is nog altijd voortvluchtig. De beloning voor zijn opsporing bedraagt 20.000 dollar.

Jack Scott, die Hearst en het echtpaar Harris verborg na het vuurgevecht met de politie omdat hij een boek over het SLA wilde schrijven, stierf begin februari aan keelkanker. Twee dagen daarvoor had de rechter een verzoek van Olsons advocaten afgewezen om zijn getuigeverklaring op video op te nemen in zijn huis in Oregon. Scott, radicaal schrijver en sportgoeroe voor zwarte atleten, verklaarde eerder dat Olson hen alleen hielp te vluchten omdat ze bevriend waren geweest met haar gestorven vriendin.

Vermomd met een pruik, nepsproeten en een bril ging Hearst door voor Scotts vrouw op een reis door het land. Ze was de extreemste van het stel, aldus Scott. Ze wilde de politie in een hinderlaag lokken en hield een 'hit list' bij van mensen die zich tegen het SLA hadden uitgesproken, zoals Jane Fonda en FBI-hoofd Charles Bates. Ze zou Scott ook hebben verteld dat ze haar eigen ontvoering mee in scène had helpen zetten om onder een verloving uit te komen. Volgens hem was ze verliefd op een SLA-lid en weigerde ze naar huis te gaan.

Scott maande de autoriteiten dat de vervolging van Olson tijdverspilling is. "Als jullie je hele zaak op Patty Hearst baseren", zei hij, "zitten jullie diep in de problemen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234