Zaterdag 01/10/2022

De fatsoenlijke samenleving, waar het voor iedereen regent

Op het moment dat in Antwerpen dinsdagavond rellen uitbraken, was in cultuurcentrum De Bottelarij in Molenbeek een veelzeggend debat over de multiculturele samenleving aan de gang. SP.A-voorzitter Patrick Janssens: 'Integratie is het belangrijkste probleem van het huidige tijdperk, maar door er een verkiezingsthema van te maken gunnen we Philip Dewinter een natte droom.' Publicist Paul Scheffer: 'Met zo'n uitspraak bewijst u vooral uw onvermogen om over dit probleem te spreken.'

Molenbeek

Eigen berichtgeving

Koen Vidal

De locatie van het debat was meer dan symbolisch. Cultuurcentrum De Bottelarij bevindt zich in het hartje van wat je gerust het getto van Molenbeek kunt noemen. De multiculturele samenleving laat zich er vaak van haar hardste kant zien: jongerenwerkloosheid, auto-inbraken, verwaarloosde straten. Ook De Bottelarij botst af en toe met de realiteit van de buurt. Laatst nog toen in een moskee opmerkingen werden gemaakt over de dresscode van het vrouwelijk personeel van het cultuurcentrum. Constructieve toenaderingspogingen met de plaatselijke imams verliepen erg moeizaam. "De vraag die ons bezighoudt, is hoe wij fatsoenlijk kunnen samenleven", zei artistiek directeur Jan Goossens in zijn inleiding op het debat. Een voorzet waar Tarik Fraihi, van de Federatie van Marokkaanse Democratische Organisaties, graag op inspeelde. "Een fatsoenlijke samenleving is een samenleving die haar burgers niet vernedert en in dit land worden er aan de lopende band burgers vernederd door hen juridische, politieke, sociale en economische rechten te ontzeggen. Dat je dan een radicalisering krijgt, is onvermijdelijk. We staan momenteel op een keerpunt: de kans bestaat dat veel jongeren de komende weken van de bestaande organisaties zullen overlopen naar de Arabisch Europese Liga van Dyab Abou Jahjah."

SP.A-voorzitter Patrick Janssens was het daar volmondig mee eens, maar wilde dat niet gezegd hebben. "Tarik, mocht ik dezelfde onafhankelijke positie als jij hebben, dan zou ik exact hetzelfde zeggen. Ook jullie voorstel om de integratiesector door te lichten is lang geen dom voorstel. Maar ik kan niet hetzelfde zeggen omdat wij niet willen dat de multiculturele samenleving het thema voor de volgende verkiezingen wordt. We zitten inderdaad in de contradictorische situatie dat het belangrijkste probleem in de maatschappij niet mag uitgroeien tot een verkiezingsthema, want op die manier zouden we Philip Dewinter een natte droom gunnen." Waarop Janssens er vreemd genoeg nog een schep bovenop deed. "De laatste weken voel ik me steeds ongemakkelijker bij dit debat. Niet de politiek is schuldig aan het integratieprobleem maar de hele samenleving. Onze samenleving is terechtgekomen in de psychologie van een oorlogssituatie, waarbij autochtonen en allochtonen in twee kampen terechtkomen en steeds moeilijker met elkaar kunnen praten."

Paul Scheffer, de Nederlandse publicist die twee jaar geleden in NRC Handelsblad een spraakmakend essay schreef over het multiculturele drama, was het grondig oneens met Janssens. "Hoe kunt u volhouden dat een thema dat iedereen raakt en bezighoudt niet het thema van de verkiezingen mag worden? Het Vlaams Blok leeft van de impasse die heerst ter linkerzijde." En over de term oorlogspsychologie: "Dat gaat te ver. Wel is er een conflict aan de gang dat uitsluiting veroorzaakt. Dat conflict kan productief zijn als het tot engagement leidt, het kan ook tot een verdere verharding leiden. Maar door in oorlogstermen te spreken, bewijst u vooral uw onvermogen om over dit thema te spreken en neemt u de stijl van het Blok over." Na deze twee sneren zakte Janssens steeds dieper in zijn stoel en het debat weg. Achteraf gaf hij zijn gebrek aan positionering toe. "De noodzaak om dit debat te voeren vergroot met de dag, maar de goesting verkleint."

Scheffer was ook kritisch voor Fraihi: "De multiculturele samenleving is niet enkel een kwestie van rechten, maar ook van plichten. Dat betekent onder andere dat imams gebruik kunnen maken van de godsdienstvrijheid op voorwaarde dat ook de godsdienstvrijheid van anderen gerespecteerd blijft."

Merkwaardig kenmerk van het debat was dat AEL-leider Dyab Abou Jahjah fysiek niet aanwezig was en toch voortdurend ter sprake kwam. Auteur Tom Lanoye: "Abou Jahjah: eindelijk de real black man. Hier is nu iemand die werkelijk de kwadratuur van de cirkel heeft gevonden. Door zijn antihomostandpunten en zijn kritiek op de politie zijn nu plots alle Antwerpenaren pro-homo en pro-flikken. Ik zie geen verschil tussen Jahjahs standpunt over homo's en dat van kardinaal Danneels. Waarom wordt Jahjah wel en Danneels niet gediaboliseerd?"

Ook VLD-voorzitter Karel De Gucht reed met plankgas toen de naam Jahjah viel, maar dan wel de andere richting uit. "U vergist zich als u denkt dat Jahjah met zijn uitspraken de allochtone gemeenschap een dienst bewijst. U moet weten dat de meerderheid van de bevolking zijn uitspraken als bijzonder agressief ervaart. Door gewelddadige betogingen te organiseren maakt hij misbruik van onze democratie. (...) Wat Jahjah doet is politieke agitatie met een kortetermijndoel: hij is campagne aan het voeren met het oog op de komende verkiezingen." De Gucht slaagde er trouwens binnen de kortste keren in om zich de woede van het publiek op de hals te halen. "Migrantenstemrecht? Ik heb daar geen persoonlijk probleem mee, maar vind dat niet belangrijk. Migranten die willen stemmen kunnen via de snel-Belg-wet Belg worden. Migrantenstemrecht is geen fundamenteel mensenrecht." En verder: "Dit is een probleem van verschillen in culturen. Sinds de 18de eeuw zijn de islamcultuur en de onze uit elkaar gegroeid. Sindsdien wordt de islam gekenmerkt door een afwijzing van de moderniteit en dat verklaart veel samenlevingsproblemen. Veel allochtonen komen niet uit een cultuur die de scheiding van kerk en staat en de man-vrouwgelijkheid respecteert." Net als velen in de zaal had Tarik Fraihi op dat moment zijn dosis De Gucht wel gehad: "Komaan man, de tweede- en derdegeneratiemigranten waarover u het hebt, zijn hier opgegroeid. Ze kijken net als iedereen naar VTM. Zij maken deel uit van de samenleving: als het regent, regent het voor iedereen en als de zon schijnt, schijnt ze voor iedereen."

Patrick Janssens, Karel De Gucht, Tarik Fraihi en Paul Scheffer, en de hete aardappel van het multiculturalisme

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234