Zaterdag 01/10/2022

De flair van de flobard

Als er volgende zaterdag geen konijnenziel rondwaart in het Noord-Franse Wissant, stranden dertig versierde flobards op de kust. Tractoren trekken de vissersbootjes naar de dorpskern voor het toeristische flobardfestival. Want de flobardvisser is, op een uitzondering na, uitgestorven. Wij zochten hem op.

Anne De Graaf

'Je ne suis pas un superstitieux. Je suis un marin. Ik ben niet bijgelovig, maar ik ben een visser.' Christian Delcroix (35), zoon, klein-, achterkleinzoon van een flobardvisser lacht niet met het bijgeloof van de vissers

in het departement Nord-Pas- de-Calais. Hun diepgewortelde traditie maakte hem tot een van de fijngevoeligste vissers in het dorpje. Un as, die zijn boot niet volplant met geraniums als toeristische attractie maar die met zijn vaartuig vergroeid is. Een figuur die zo de plaats zou kunnen innemen van de noeste visser in Zout op mijn huid van de Franse schrijfster Benoîte Groult. "Ik meen het", gaat hij verder terwijl hij routineus schubben en zoutkristallen van zijn rubberen overal veegt. "Als iemand zaterdag een knaagdier - rat, konijn of muis - in Wissant ziet, gaat, wat mij betreft, het feest niet door."

De visser kent de grillen van het zeegat tussen Cap Gris Nez en Cap Blanc Nez, zijn voorzaten hebben erover verteld. Sinds het einde van de 17de eeuw, toen de flobardvisserij begon, sneuvelden honderden vissers. "Ze lachten met de goede raad van de ouwe rotten. Achteraf bleek vaak dat ze vlak voor het vertrek knaagdieren hadden gezien of er in elk geval over hadden gepraat. Ik hoorde ook dat je beter kunt binnen blijven als je de pastoor hebt gezien. Dat gaat me te ver."

Ook andere vissers in Wissant bevestigen dat de geest van dode ratten en konijnen in het dorp rondwaart en dat je daarvoor moet uitkijken. Wie een knaagdier ziet of er de spot mee drijft, maakt kans dat de ziel inscheept en de netten doorknaagt op zee.

Christian: "Je raakt niet alleen je vangst verloren. Het kan faliekant aflopen voor de vissers aan boord. Een flobard vaart uit met twee tot drie man. Het abrupte vangstverlies - sommigen zetten over twee kilometer netten uit - doet de boot kapseizen omdat hij uit evenwicht raakt. Er is natuurlijk meer nodig dan alleen bijgeloof alleen om op zee te kunnen overleven. Wie een congre (kleine zeeslang) aan boord haalt, blijft bijvoorbeeld beter uit de buurt. Het beest heeft scherpe tandjes, het grijpt je bij de benen. Aan boord houdt hij zich koest. Hij kruipt in een hoek."

Christian is de enige overblijvende van de 95 flobardvissers die medio vorige eeuw in Wissant regelmatig uitvoeren. Hun aantal liep deze eeuw gestaag terug. Tot eind jaren tachtig, begin jaren negentig het ambacht even herleefde. De Vlaamse schrijfster Kristien Hemmerechts verpandde haar hart aan Wissant in het boek Wit Zand (oud-Vlaamse benaming van Wissant).

"Toeristen hebben Wissant herontdekt. De prijzen van oude vissershuisjes schoten de hoogte in. Iedereen wilde een datcha, een pied-à-terre in een dorp. Er waren niet genoeg huisjes. De vissers leefden er vaak zelf nog in. Als ze nu hun pand verkopen, verdienen ze meer dan ze in hun leven met de vangst kunnen sparen. De prijzen schommelen tussen zes en zestien miljoen Belgische frank," vertelt Martine van het plaatselijke immobiliënkantoor.

En het ging nog verder. Vissers op rust, buitenlanders dachten munt te slaan uit een herwaardering van antieke bootjes. Ze zetten de gammele schuiten opnieuw in de vernis, de geraniums vlogen eruit. En ze kozen het ruime sop. Het liep mis. Het bracht te weinig op. Christian bleef als enige echte flobardvisser over.

Sommige collega's gingen met pensioen. Anderen stapten over naar de lucratieve(re) industriële visserij in Calais of Boulogne. "De vismijnen draaien er, ondanks Europese beperkingen op de netvisserij, behoorlijk. Wie er werkt, houdt er met zijn loon een huis en een auto aan over. Geen BMW natuurlijk."

De vrienden van Christian kozen voor een tussenoplossing. Zijn ruilden de flobard, een afgeleide van het Saksische 'vlootbaar' (in staat om te drijven), in voor een doris. Een moderne platbodem in polyester met zwaard afkomstig van de werven in de Zuid-Franse havenstad Toulon.

Een ex-flobardvisser lanceerde de doris, nadat hij collega's in het zuiden het vaartuig volgens dezelfde formule zag stranden en met de vangst de kust zag oprijden. Het bleek even een valabel alternatief: de doris vaart sneller, hij vergt minder onderhoud. Alleen: het is geen flobard. En dat stoort Christian. Ook al moet hij gaan bijklussen, tot aan zijn pensioen zal hij nukkig met zijn flobard bij laagtij met de golven het strand blijven oprollen. Dan over de branding turen waar de tractoren staan. Brullen en vloeken, omdat het sneller moet gaan. Al rijdend en tegelijk met de andere dorisvissers in zijn schuit de vangst sorteren. Naar het marktplein rijden. En onder de kerktoren vanuit de boot verkopen aan restaurateurs, aan toeristen of aan de autochtoontjes Marguerite, Virginie en Anémone. "Ze zweren bij pladijs. Elke dag."

"Kustbewoners leggen de lat hoog. Heel hoog. Platvissen, baarzen, haring, die moeten opspringen in de bakken. Elk exemplaar dat rond twaalven niet meer bougeert, is onfris voor de Wissantais. Ze zeggen niks, maar wij weten genoeg: ze halen hun neus op. Als de vangst om twee uur niet weg is, gaat alles naar de vismijn van Boulogne. Diepvries."

Christian en de collega's van de dorissen, de polyesterboten, vissen 's nachts. De grootte van het tij bepaalt de lengte van de netten die ze uitzetten. Bij stormtij gaat er weinig over boord, omdat de ankers niet blijven liggen op het zand. Hoofdzaak is de vangst snel af te werken, om te gaan stranden (échouer) als het tij keert. Want alleen dan nemen de golven de juiste vorm aan om elegant aan land te 'surfen'. Zonder dat de kiel averij oploopt.

"On danse sur les vagues. Wij dansen met de golven het strand op", vertelt gepensioneerde visser Jean Boudval. Wie te laat is, riskeert in zee te moeten blijven tot het weer eb wordt. Funest als dan een fikse storm opsteekt. Veel makkers sneuvelden zo. Wie te veel vangt, laat zijn netten beter liggen aan een boei. Om die bij een volgende vangst op te halen. Zelden is er een diefstal: de erecode onder de vissers."

Jean maakt de flobardbootjes nu na in miniatuur. Hij is, net als Christian, een nostalgicus. Jean voer nog een keer uit, in een flobard. Het was niet meer zoals toen. "Wie geen beroeps is, mag netten uitzetten over een lengte van vijftig meter. Geen lol aan."

Jean beleeft wel plezier aan de commerciële hengelsport in Wissant. Net als Christian en de andere dorisvissers steken ze de hengels uit als het tij het netvissen onmogelijk maakt. Ze vissen met rubber, met loden lepels, met pluimpjes. 'Gehengelde' vis is gegeerd bij de klanten. Hij is herkenbaar. "Het natuurlijke slijm hangt nog rond de schubben. Bewijs dat hij niet platgedrukt is in een grote bak."

Jean betreurt dat er van de tradtionele visserssport en zijn finesses zo weinig overblijft. Christian en de collega's met de nieuwe bootjes hebben nu sondes aan boord. "Van zodra ze uit de kust zijn, gaat de meetapparatuur overboord. Een kwartier later weet iedereen waar de vis zit. De dieren maken geen kans." Ooit was dat anders. Tot de jaren zeventig liet diegene die een visrijke plek had ontdekt, een boeitje achter aan een anker. Om dat terug te vinden, voer hij tot hij de hoek vond, uitgaande van twee bakens aan wal. Het punt dat hij bij de vorige reis had gememoriseerd - de kerktoren, het dak van het huisje van Marguerite of Anémone. Bij de boei zat de visser zich te verkneukelen. Want daaronder had hij beet."

Het Festival du Flobard vindt plaats op in het weekend van 30 en 31 augustus in Wissant. Bereikbaar via Oostende over de A16-autosnelweg. Afslag Wissant.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234