Woensdag 18/05/2022

AchtergrondOekraïne

De gaspoort van Oekraïne vreest groot onheil door Nord Stream 2

Het Slavjanskaja-compressorstation nabij Sint-Petersburg, het begin van de Nord Stream 2-gasleiding. Beeld Peter Kovalev/TASS
Het Slavjanskaja-compressorstation nabij Sint-Petersburg, het begin van de Nord Stream 2-gasleiding.Beeld Peter Kovalev/TASS

Nog steeds is Oekraïne essentieel als doorvoerland voor gas van Rusland naar Europa. De nieuwe verbinding, Nord Stream 2, brengt echter alleen maar onheil, vrezen ze in Soemi. ‘Ze zullen zonder ons beslissen over ons.’

Michiel Driebergen

Terwijl hij een spies met worsten ronddraait boven de vlammen wisselt kerstmarktverkoper Vitali Sergejevitsj de ene anekdote af met de andere legende. Eind negentiende eeuw, zo vertelt hij, werd de stad Soemi groot gemaakt door Ivan Karitonenko. Deze zakenman opende een aantal suikerfabrieken in de stad. Zijn broer, een lapzwans die zich liever met wodka en vrouwen bezighield, verkocht een van de fabrieken aan Duitse investeerders om zijn gokverslaving te bekostigen. Toen de kopers kwamen opdagen, verzon de zakenman een list. “Jullie hebben de fabriek gekocht, maar niet de grond eronder”, sprak hij. De Duitsers dropen af en Ivan Karitonenko kreeg een standbeeld in het centrale park.

Of de Oekraïners de Duitsers nu ook te slim af zijn is de vraag. Met een gloednieuwe pijpleiding, de Nord Stream 2, wordt Duitsland straks via de Baltische Zee van aardgas voorzien. Zo omzeilt leverancier Rusland doorvoerland Oekraïne, dat een compleet stelsel aan gasleidingen heeft liggen en nu nog miljarden aan het transport verdient. “Wij zullen straks minder gas krijgen”, zegt Sergejevitsj, terwijl hij het vuur nog eens oppookt. “Maar jullie gaan het ook merken. Rusland verhoogt de gasprijzen voor Europa nu al.”

Soemi, dat ‘de gaspoort van Oekraïne’ wordt genoemd, ligt niet alleen vlak bij de Russische grens, maar ook aan de Oerengoj-Pomari-Oezjhorod-pijpleiding. Door die buis wordt gas van Siberië naar Europa vervoerd. In de besneeuwde velden nabij de stad tref je een reusachtig compressiestation aan. Daar wordt druk op de leidingen gezet, zodat het gas richting het westen kan stromen. “Nu vormt Oekraïne nog een buffer tegen Rusland”, aldus Sergejevitsj. “Zodra wij aangevallen worden, kunnen jullie de volgende zijn.”

Ook in Soemi gonst het van de verhalen over de Russische troepenopbouw langs de grens met Oekraïne. Hoewel de straten breed genoeg zijn om tanks door te laten rollen, jaagt er momenteel vooral een ijzige Siberische kou langs de huizen uit de tsarentijd.

Lokale gasvelden

De komst van de Nord Stream 2 belooft narigheid voor Soemi, denkt ook Oleksandr Telizjenko, hoogleraar economie aan de lokale universiteit. In zijn kantoor in het veertien verdiepingen tellende gebouw aan de hoofdweg van de stad staat een maquette van het compressiestation. Het gas dat daar wordt doorgepompt, is niet alleen afkomstig uit Rusland, vertelt hij, maar ook van lokale gasvelden. Omdat het systeem gebouwd is om gas westwaarts te transporteren is teruggeleiding naar het oosten onmogelijk, legt hij uit. “Soemi heeft de grootste gasvoorraad van Oekraïne, maar kent straks ook het grootste gastekort.”

Zo symboliseert Soemi de benarde positie waarin zijn land verkeert zodra de Nord Stream 2 in gebruik wordt genomen. Het transportsysteem van Oekraïne is verouderd en het ontbreekt aan de financiële middelen voor onderhoud. Met de komst van de nieuwe pijpleiding heeft Europa geen belang meer om te investeren in het buizenstelsel.

Momenteel weerhoudt het functioneren van de Oekraïense gasinfrastructuur de Russen nog van een grootschalige aanval, zegt Telizjenko. “Als er oorlog uitbreekt zal Oekraïne de gasleiding afsluiten. Dan moet Europa wel ingrijpen.” Zodra in 2024 de termijn van het contract tussen Rusland, Oekraïne en Europa afloopt ligt de zaak anders. “Ze zullen zonder ons beslissen over ons”, vreest de hoogleraar.

“Wij zien dit project puur door de bril van staatsveiligheid”, aldus de Oekraïense president Volodimir Zelenski afgelopen najaar na een ontmoeting met toenmalig Duitse bondskanselier Angela Merkel. De pijpleiding is ‘een geopolitiek wapen van het Kremlin’ en ‘gevaarlijk voor Europa’. Terwijl Midden- en Zuid-Europa nu via Oekraïne van gas worden voorzien, betekent Nord Stream 2 een machtsverschuiving ten voordele van Duitsland, vult Telizjenko aan. “Greifswald wordt de nieuwe hoofdstad van Europa”, zegt hij, duidend op de Noord-Duitse stad waar de nieuwe pijpleiding aanmeert.

In het Duitse Sassnitz liggen de buizen klaar voor de Nord Stream 2-gasleiding.
 Beeld AP
In het Duitse Sassnitz liggen de buizen klaar voor de Nord Stream 2-gasleiding.Beeld AP

De hoogleraar pakt er een kaart van Oekraïne bij. Een eventuele Russische militaire actie is aan de hand van de gasleidingen te voorspellen, denkt hij. De pijp door de provincie Donbas is al onder controle van door Rusland gesteunde gewapende milities. Een andere gasleiding, de zuidelijke Trans-Balkan-verbinding, ligt in het gebied dat door de Russische president Vladimir Poetin Novorossia, oftewel Nieuw-Rusland wordt genoemd. Die regio, aan de kust van de Zwarte Zee, wordt door militaire experts beschouwd als het doel van een potentiële invasie.

De gasleiding langs Soemi is voor Rusland straks simpelweg overbodig. “We zouden de politieke angel uit de gasdiscussie moeten halen”, vindt Oleksandr Telizjenko. “Maar helaas ontbreekt het in Europa aan krachtige politici.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234