Zaterdag 01/10/2022

De groeipijnen van de maximumfactuur

Boekentassen af, zonnebrillen op. Het schooljaar dat nu definitief tot het verleden behoort, was het eerste met een maximumfactuur in het basisonderwijs. Vlak voor de start in september bleek dat de helft van de scholen dacht te moeten besparen. Nu moet de overgrote meerderheid grif toegeven meer geld gekregen te hebben, zo blijkt uit een eigen rondvraag bij 138 scholen. Maar dat maakt de verzuchtingen vaak niet kleiner. De Morgen zet de vijf grootste knelpunten van de maximumfactuur op een rij. Door Kim Herbots

Wanneer een onderwijsminister zegt dat scholen meer geld krijgen dan bedoelt hij eigenlijk dat schoolbesturen meer geld krijgen. Het lijkt een nuance maar het is het niet. Zeker niet in het geval van gemeentelijke en stedelijke scholen, die vaak een erg onduidelijk beeld op hun eigen boekhouding hebben. Dat zorgt, onder andere in het geval van de maximumfactuur, voor problemen, zo blijkt uit heel wat reacties. “De schoolbesturen hebben dit geld gekregen met een begeleidend briefje waarin staat dat ze behoorlijk vrij zijn om dit geld te besteden”, illustreert Pieter Breynaert, directeur van gemeentelijke basisschool De Oester in Gooik. “Het is zeer begrijpelijk dat ze dit aanwenden voor de meest dringende noden.”En dat zijn zelden uitstapjes naar de zoo of een namiddagje film maar wel kapotte leidingen of een poetsvrouw. “Met als gevolg dat ik en vele collega-directeurs geen verhoging van hun budget zien maar wel met de vinger gewezen worden en het rad der wantrouwen over ons heen krijgen, want ouders zien, lezen en horen dat de scholen meer centen hebben. Ze begrijpen dus niet dat er inderdaad meer eetfestijnen en wafelverkopen georganiseerd dienen te worden”, verzucht Breynaert. Gevolg: De Oester, die het etiket ‘sportschool’ draagt, moest het kleuterzwemmen schrappen en Breynaert vangt de klappen op.De oplossing is simpel: het extra geld dat er sowieso is, een duidelijkere bestemming geven. “Zolang de verhoging van de werkingsmiddelen niet ingekleurd zal worden, vrees ik dat de scholen hier weinig van zullen ontvangen”, zo verzucht ook de directie van de gemeenteschool in Zaventem.Het Onderwijssecretariaat van Steden en Gemeenten ziet het probleem niet meteen. “De schooldirecteur wordt betrokken bij de opmaak van de begroting voor zijn school. Dat is een moment waarop er duidelijk keuzes gemaakt kunnen worden over hoe de werkingsmiddelen te besteden”, aldus woordvoerster Anne Berckmoes. “Ik heb vorige week een vergadering gehad over de cijfers”, aldus Breynaert. “Ik kan u nog altijd niet zeggen waar het extra geld naartoe is.”

Een Hasseltse scholengroep heeft een overzicht gemaakt voor haar zes basisscholen. De afgelopen twee schooljaren stegen de uitgaven per leerling fors: eerst was er het gratis schoolmateriaal, daarna kwam de maximumfactuur voor uitstapjes. Per leerling kwam er in de zes scholen afgerond zo’n 100 euro bij. De zes scholen krijgen, net zoals alle andere scholen voortaan een financiering die deels gebaseerd is op leerlingenkenmerken. Bij wijze van voorbeeld: terwijl in school 1 bijna 77 procent van de leerlingen in een kansarme buurt woont en op basis daarvan extra geld oplevert, is dat in school 2 amper 6 procent. Ook op de drie andere kenmerken - thuistaal, opleidingsniveau van de moeder en het al dan niet krijgen van een schooltoelage - scoort school 1 veel hoger. Conclusie: de eerste school krijgt veel meer geld dan de tweede. “Wij zien de ongelijkheid tussen onze scholen stijgen”, zo klinkt het. “Het is logisch dat de eerste school meer middelen krijgt voor extra ondersteuning maar op het vlak van uitstapjes en schoomateriaal hebben ze dezelfde kosten. We zien dat die scholen in moeilijkheden komen: ze kunnen niet meer sparen waardoor bouwprojecten op de helling komen te staan.”“We zijn een kleine school met relatief weinig GOK-leerlingen”, stelt ook Dirk Vranken van de Sint-Vincentschool in Ekeren. “De minister verwacht dus dat onze ouders en leerkrachten vrijwillig op school blijven komen klussen, kinderen vervoeren bij uitstappen en schoolfeesten organiseren. Dat gebeurt gelukkig ook. Alleen stijgt het gemopper stilaan, omdat op kansarme scholen, waar de ondersteuning door ouders minder of onbestaande is, de overheid fors bijdraagt. De sterkste schouders kunnen en moeten uiteraard de zwaarste lasten dragen, maar deze maatregel zorgt toch voor een wrange nasmaak.” Ook andere scholen laten weten dat ouders weinig begrip hebben voor de situatie.De directiecommissie basisonderwijs van het vrij onderwijs sprak zich al uit over dat probleem. Veertien procent van de financiering die scholen krijgen, is gebaseerd op leerlingenkenmerken. Tegen 2017 wordt dat aandeel 15,5 procent. De directiecommissie vindt dat te veel en pleit ervoor om het aandeel terug te schroeven tot 7 à 8 procent. Het overige geld zou dan in de studietoelages gepompt kunnen worden waardoor het rechtstreeks gaat naar gezinnen die het moeilijker hebben.

De maximumfactuur voor daguitstapjes in het lager onderwijs bedraagt 60 euro per jaar. En hoewel er hier en daar wel directeurs zijn die daar over morren, kan het overgrote deel met dat bedrag leven. De 20 euro voor kleuters ligt daarentegen helemaal anders. Immers: busmaatschappijen geven geen korting aan min-zesjarigen. “Voor de kleuterschool is 20 euro te weinig om de enkele uitstappen en theaterbezoeken te kunnen financieren”, meent Jo Van Havere, van De Wingerd in Reet. “Enkel dankzij een extra gift van de ouderraad hebben we het programma van vorig jaar min of meer kunnen behouden. We vragen de nieuwe minister om de maximumfactuur voor de kleuterscholen op te trekken.”Van Havere stelt in zijn school ook vast dat of de kleuters nu 20 dan wel 30 euro per jaar betalen, het aantal onbetaalde facturen even groot blijft. “Gezinnen die financiële problemen hadden, hebben die nog steeds. Die paar euro verschil op de schoolfactuur hebben geen invloed. Wie vroeger niet kon betalen, kan dat nu nog niet.”Heel wat andere scholen konden hun programma niet aanhouden en zagen zich genoodzaakt om bijvoorbeeld de zwemlessen vanaf het derde trimester te staken omdat het plafond bereikt was. Anderen hadden een en ander al ingerekend en voorzagen alternatieven. “We hebben het theaterbezoek afgeschaft”, vertelt Kathleen Vleugels van basisschool De Wilg in Lint. “We laten nu een gezelschap op school optreden omdat dit goedkoper is. Maar dan is de magie van het echte theater wel weg.” Hoewel zowat de helft al aanpassingen gedaan had aan het uitstappenschema laten 19 van de 138 scholen weten dat ze komend schooljaar opnieuw zullen moeten schrappen. Zeven scholen geven toe te voorzichtig geweest te zijn en voegen opnieuw wat activiteiten toe. In het overgrote merendeel van de scholen moet het oudercomité tussenkomen om de rekening voor de kleuters te doen kloppen. Hier en daar was een extra vlaaienverkoop nodig. Er zijn ook nog altijd scholen die erg teleurgesteld zijn dat er in de kleuterklassen geen enkele euro gevraagd mag worden voor meerdaagse uitstappen.

Hoewel uittredend minister van onderwijs Frank Vandenbroucke (sp.a) al liet weten dat de ligging van de school amper invloed heeft op het totale kostenplaatje voelen plattelandsscholen na één jaar maximumfactuur nog steeds het geld langs ramen en deuren wegvliegen. “Onze school ligt in Oevel”, vertelt Suzy Hardies van basisschool Het Lo. “Er is een buslijn maar meestal mogen we niet met alle kinderen tegelijk op dezelfde bus én voor theatervoorstellingen komen we steevast of veel te laat of veel te vroeg. Er was extra geld maar ruim onvoldoende. Een school in de stad gaat al snel te voet maar wij moeten meteen een bus inleggen. Kostprijs: 360 euro voor een bus voor 48 personen voor een halve dag.” Omgerekend is dat 7,5 euro per leerling oftewel meer dan een derde van de totale maximumfactuur.Daarenboven komt dat, hoewel het geen regel is, dorpsscholen ook vaker minder leerlingen hebben die in aanmerking komen voor extra geld. Twee keer slecht nieuws voor de portemonnee dus. “Wij zijn blijkbaar een school met hoogopgeleide moeders en wij hebben geen GOK-leerlingen”, stelt Brigitte Van Dael van ’t Groen Schooltje in Hove. “Wij hebben ook weinig ouders die een schooltoelage aanvragen. Hierdoor blijkt onze dotatie ook veel beperkter dan andere scholen. Toch hebben wij net zoals andere scholen ‘gewone leerlingen’, zorgleerlingen en hoogbegaafde leerlingen. Deze leerlingen hebben ook extra noden, waarvoor wij noch extra uren krijgen noch extra geld.”De verhalen die uit de stad komen, zijn vaak heel anders. “De kinderen maakten voor het eerst kennis met musicals, gingen naar de kinderboerderij, Technopolis... Onze ouders hebben dit schooljaar maximaal 15 euro voor uitstappen betaald. De vorige jaren vroegen we tot zo’n 50 euro voor uitstappen. Een fikse besparing voor de ouders dus én een meer uitgebreid aanbod aan uitstappen voor de kinderen”, zo klinkt het bij de basisschool De apenstaartjes, gelegen op de Antwerpse linkeroever. Een onrecht, zo vinden vele plattelandsscholen, al zijn er ook die het filosofische opnemen. “Mochten ze in een stad naar school gaan dan zouden er meer culturele uitstappen zijn. Nu heeft dat een limiet. Maar een dorpsschool heeft dan andere voordelen”, aldus een basisschool uit Lovendegem.

Net zoals de schoolbesturen vaak beslissen het extra geld aan te wenden voor andere doeleinden, zien ook de directeurs die het geld wel in handen krijgen zich soms genoodzaakt om keuzes te maken. Vooral vrije scholen zitten nogal in hun maag met de kosten aan hun gebouwen. “Het geld van de congregaties, die vroeger veel hebben gedaan voor de scholen, is aan het opdrogen”, stelt Luc Vercammen van basisschool Pulhof in Berchem. “Het geld moet nu van ergens anders komen. Bepaalde zaken kunnen niet wachten tot het licht op groen wordt gezet voor subsidiëringswerken. De wachttijd bedraagt daar bijna tien jaar. Bijgevolg moeten we wel dingen uit eigen zak betalen.”En zo zijn er nog wel wat onkosten: sommige scholen zitten nog steeds in hun maag met de verplichting om alle schoolmateriaal zelf aan te kopen, anderen zien de personeelskosten de pan uitrijzen. “Tot nu toe geven wij de mensen die ’s middags komen oppassen een contract van september tot en met juni”, vertelt Anne-Mie Van Doninck van De Toren in Mol. “Binnenkort mag dat niet meer en wij moeten wij een jaarcontract geven. Dat betekent extra personeelskosten die uit eigen zak moeten komen in juli en augustus.”Ook de aanpassingen aan de eindtermen kosten handenvol geld. “Door de nieuwe leerplannen en gewijzigde eindtermen komen er nieuwe leermethodes waar je ook in moet investeren. De complete nieuwe leesmethode voor mijn vier eerste leerjaren kost 15.000 euro”, stelt Vercammen.“De werkingstoelage is voor ons met 35 euro per kind toegenomen maar de aanpassingen in kader van allerlei nieuwe wetgeving die allemaal geld kosten, zorgen dat deze verhogen kan vergeleken worden met indexverhoging”, zo besluit een directeur.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234