Zondag 07/08/2022

'De integratie is niet mislukt. Wij zijn minder verdraagzaam geworden'

In Genk zijn de grote scheuringen van deze tijd duidelijk zichtbaar. De armste stad van Vlaanderen krijgt 27 jaar na de mijnsluitingen af te rekenen met de sluiting van Ford Genk. Koerden en Turken vechten er hun ruzies uit met brandbommen. Toch is burgemeester Wim Dries (40) een onverbeterlijke optimist. Is hij het geheime wapen van CD&V voor de moeder van alle verkiezingen? 'CD&V is geen pariapartij'.

"Ik heb mijn sleutels terug", zegt Wim Dries wanneer hij het prachtige C-Minecomplex in Winterslag binnenkomt. In deze prachtig gemoderniseerde mijnsite vinden media, kunst, design, toerisme, ontspanning en innovatie elkaar. Een prachtig decor voor een leerrijk gesprek. Ook in Genk is carnaval voorbij en prins Bert III heeft drie dagen lang de sleutels van zijn stad in handen gehad. Het was een ingetogen feest. Veel ambiance en veel bier, zoals altijd. Maar met één man werd er niet gelachen: Stephen Odell van Ford Genk. "De sluiting van Ford is een drama. Daar lach je niet mee", zegt een voil janet in de krant.

Wim Dries is een eloquente advocaat van zijn stad. Wie de statistieken bekijkt wordt nochtans niet vrolijk: Genk is de armste centrumstad van Vlaanderen, de werkloosheid en de schoolachterstand liggen er hoger dan elders en er zijn grote milieuproblemen. Bovendien is de helft van de 65.000 Genkenaren van vreemde origine.

Half januari leek het uit de hand te zullen lopen. Aan de poorten van Ford Genk stonden honderden stakers aan hun piketten. De vakbonden hadden alle controle verloren. In het centrum werd een brandbom gegooid naar een Koerdisch lokaal. Een betoging die daarop volgde, liep uit de hand. Even moest Wim Dries alle zeilen bijzetten.

Dit interview is geen vorm van oorlogsverslaggeving. Zelfs een blinde ziet dat er in Genk veel gebeurt. Na de gemeenteraadsverkiezingen lijkt het nochtans alsof iedereen met een Antwerpse of Gentse bril naar Vlaanderen (en België) kijkt. Maar misschien wordt de toekomst van Vlaanderen wel in Genk uitgetekend. Hier wordt ijverig gewerkt aan een overgang van de industriële naar de creatieve economie. Het leverde Genk nog de titel Slimste stad van Vlaanderen op van Agoria.

De groeipijnen van de multiculturele samenleving slaan hier niet om in een grote politieke polarisering zoals elders in Vlaanderen. CD&V verloor op 14 oktober in Genk wel zijn absolute meerderheid, maar met 41 procent haalde de partij toch nog een vooroorlogse score. N-VA bleef op 18 procent steken, enkel Siegfried Bracke in Gent deed het slechter.

Is Genk het lab voor Vlaanderen of is het de frontlinie?

Wim Dries: "Natuurlijk zijn er problemen in Genk. Anderzijds is dit een stad van 65.000 inwoners. Dat is behapbaar. Ik zeg niet dat ik alle Genkenaren persoonlijk ken, maar ik kom vaak onder de mensen. En ja, ik ga ook naar het front, als het moet. Toen de sluiting van Ford Genk werd aangekondigd, stond ik om 9 uur 's morgens aan de poort. Ik vond dat ik tussen de arbeiders moest staan."

Had u die sluiting zien aankomen?

"Ik heb al in 2009 gezegd dat we rekening moesten houden met de sluiting van Ford Genk. Ik heb toen veel kritiek gekregen. Nadien heeft de stad Genk, samen met de vakbonden, de federale en de Vlaamse overheid gevochten om de fabriek zo lang mogelijk open te houden. De grootste inspanning kwam van de arbeiders: ze leverden 12 procent van hun loon in.

"Ford heeft een cao afgesloten waarin werkzekerheid werd gegarandeerd tot 2014. In een toekomstplan dat tegelijkertijd werd ondertekend stond dat er drie nieuwe modellen zouden komen. Die zouden dan werk garanderen tot 2020. Ford Genk heeft zich aan de cao gehouden, maar niet aan het toekomstplan. Ik voel me bedrogen. Je kunt dit moeilijk iets anders noemen dan woordbreuk."

Toen de rechter de stakers een dwangsom oplegde, weigerde u de politie mee te sturen met de deurwaarder om het vonnis te betekenen. Waarom?

"Ik wilde geen oorlog in de stad. Een hoge baas van Ford vroeg me om de politie in te zetten en de stakers uiteen te drijven. Ik heb die man toen gevraagd om zelf eens naar de poorten van Ford te komen. Wat er met die arbeiders gebeurt, is niet niks. Later, toen er weer onderhandelingen waren, heeft de deurwaarder het vonnis kunnen betekenen. Dit conflict is nog niet ten einde en het verdient nog steeds onze grootste aandacht. De uitdaging wordt nu de gelijkberechtiging van alle arbeiders: zowel die van Ford als die van de toeleveranciers."

Net toen de spanning hoog opliep voor de poorten van Ford, waaide het Turks-Koerdische conflict over naar Genk: een brandbom, een betoging die uit de hand liep. Waarom hebt u die optocht niet verboden?

"Ik heb die beslissing in eer en geweten genomen. Die Koerdische vereniging wilde precies betogen tégen het gebruik van geweld. Er zijn toch rellen geweest omdat sommigen zich niet aan de afspraken hebben gehouden. Ik betreur dat en wanneer die vereniging mij nog eens iets vraagt, zal ik twee keer nadenken. Maar een optocht verbieden is een drastische beslissing. Genk heeft trouwens veel ervaring met dit soort zaken. Met de Genkse samenleving haal je de wereld in huis."

Het Centrum voor Gelijkheid van Kansen zegt dat de integratie mislukt is. En in Genk? In de mijnen was iedereen zwart, maar nu groeien de gemeenschappen uit elkaar.

"Ik vind niet dat de integratie mislukt is. We moeten opletten welk standpunt we innemen en we moeten vooral zien hoe we stappen in de juiste richting kunnen zetten.

"Laat ons eerlijk blijven: we moeten toch toegeven dat we nu veel minder verdraagzaam zijn dan vroeger? Het begon op 9/11 toen George Bush jr. een toespraak hield waarin hij de landen van de axis of evil een voor een opsomde. Die uitspraak had gevolgen voor de hele wereld, ook voor de Genkenaren die zich verbonden voelen met deze mensen."

U gebruikt het woord allochtoon niet?

"De Morgen en Gent hebben goed naar ons gekeken (lacht). Genk heeft het woord vier jaar geleden al geweerd uit alle officiële communicatie. Wij spreken van Italiaanse Genkenaren, Spaanse Genkenaren of Marokkaanse Genkenaren."

Kunnen nieuwe woorden ook zorgen voor een nieuwe

realiteit?

"Vroeger hadden we misschien een te idyllisch beeld van de multiculturele samenleving: het witte kinderhandje in het zwarte. We vinden het vervelend wanneer gemeenschappen hun culturele waarden behouden. Waarom? In New York gaan we op bezoek in Chinatown of Little Italy en hier moet het allemaal één Vlaamse eenheidsworst zijn. De integratie gaat verder, stap voor stap. We moeten bruggen bouwen tussen de eilanden. En uiteraard is dat ook een verhaal van rechten en plichten.

"Ik was twee jaar geleden op het Turkse kinderfeest. Daar werd uitsluitend Turks gesproken en ik kreeg daar van iemand een negatieve opmerking over. Later was ik op een Italiaans concert waar ook iedereen zijn moedertaal sprak. Diezelfde persoon vond het toen geweldig dat de Italianen hun cultuur hadden behouden. Dát is het gladde ijs waarop we ons bevinden. Wat we bij de ene gemeenschap bewonderen, kunnen we van de andere niet verdragen. Ik heb beide verenigingen wel aangeraden om de volgende keer ook iets in het Nederlands te zeggen."

Vlaanderen is op zoek naar zijn identiteit. Limburg heeft die allang gevonden.

"Inderdaad. Wij zijn fier en trots Limburger én Genkenaar te zijn. Deze stad is voor ons iets speciaals, of we nu Vlaming, Turk, Marokkaan of Pool zijn. We moeten met z'n allen gestalte geven aan die identiteit. Daarom is onze slogan ook Iedereen Genkt: iedereen bouwt mee aan deze stad.

"Genk is altijd een gastvrije stad geweest. Toen hier in 1901 steenkool werd gevonden, wist men dat er te weinig arbeiders waren om die naar boven te halen. Daarom werden er gastarbeiders uitgenodigd. Dat zijn allemaal Genkenaren geworden."

Limburg heeft de mijnsluitingen nog maar pas verteerd of Ford Genk sluit. Toch is er al snel grote eensgezindheid. Het Limburgplan ligt al op tafel bij de Vlaamse regering.

"Als Vlaanderen alle regio's op hetzelfde niveau wil tillen, moet iedereen erkennen dat Limburg nog een grote achterstand heeft. Trouwens, het nieuwe Strategisch Actieplan Limburg Kwadraat (SALK) heeft de ambitie om die achterstand de komende vijf jaar niet te doen oplopen.

"Limburg heeft een groot saamhorigheidsgevoel. Als er problemen zijn, sluiten we de rangen, over de partijgrenzen heen. Toen de mijnen sloten waren er hier 25 procent werklozen. In 2007, vlak voor de crisis, waren er dat 8 à 9 procent. Dat wil zeggen dat het reconversiebeleid wel succesvol is geweest. De sluiting van Ford Genk, in volle crisis, is echter een enorme klap."

Met het verdwijnen van Steve Stevaert en andere Limburgse excellenties op Vlaams niveau, daalt wel het soortelijk gewicht van de provincie in Brussel.

"Is dat zo? Met mijn stadsgenoot Jo Vandeurzen en Ingrid Lieten hebben we twee zwaargewichten in het kabinet Peeters II. Maar we willen geen voorkeursbehandeling, we willen op een objectieve manier bekeken worden. Er is hier veel werkloosheid, er is hier een braindrain, het inkomen is hier lager dan elders in Vlaanderen. Maar wil dat zeggen dat we hier een potje moeten zitten huilen?

"Limburg zoekt aansluiting met Maastricht, met Aken, met Eindhoven en Luik. Deze regio heeft de potentie om een van de meest creatieve en innovatieve van Europa te worden. Wat in Bilbao kon, kan hier ook. Charles Landry, die de Creative City Index uitwerkte en aan de slag was in Bilbao, heeft ons nu al een score van 5,3 op 10 gegeven. Dat lijkt matig, maar hij zag enorm veel potentieel in de stad. We staan nog maar aan het begin van de transitie."

Met toerisme en een incubator voor creatieve industrieën alleen haal je het toch niet?

"Er wordt vaak lacherig gedaan over de vrijetijdseconomie. Na de sluiting van de mijnen heeft Limburg volop ingezet op toerisme. Wij zijn nu de tweede belangrijkste Vlaamse toeristische bestemming; alleen de kust doet beter. Het Nationaal Park Hoge Kempen is niet alleen goed nieuws voor de natuur, het is ook een hard economisch verhaal. Veertig procent van de oppervlakte van deze stad is groen. Dat is een enorme troef. Genk is een erg aantrekkelijke woonstad voor jonge gezinnen."

Genk is ook op politiek vlak atypisch voor Vlaanderen. CD&V verloor bijna alle centrumsteden, maar hier bleef de partij overeind.

(lacht) Het klopt natuurlijk. Alleen in Roeselare en Genk leveren we nog de burgemeester. In Kortrijk, Turnhout, Aalst en Brugge moesten we de duimen leggen. In 2006 had het kartel CD&V- N-VA hier twintig zetels: 18 voor ons en 2 voor N-VA. Op 14 oktober hebben we onze achttien zetels behouden. Voor het eerst in de geschiedenis haalden we te weinig stemmen voor een absolute meerderheid. We hebben dan gekozen voor een coalitie met PROgenk (sp.a, Groen en onafhankelijken, KVDB). Dat was even wennen, maar de ploeg draait goed. In Brussel worden we welwillend ontvangen als we onze dossiers komen verdedigen."

U bent wel erg bescheiden. U haalde 8.500 voorkeurstemmen. Dat is evenveel als uw voorganger Jef Gabriëls, die 23 jaar lang burgemeester was. Een op de vijf Genkenaren heeft voor u gestemd.

"Ik heb veel aan Jef Gabriëls te danken. Ik ben al achttien jaar actief in de gemeentepolitiek. Eerst als gemeenteraadslid en nadien als schepen. Na 2006 wist ik dat ik halverwege de legislatuur de fakkel zou overnemen van Jef. Hij heeft me de tijd gegeven om me in te werken en te groeien. Dat was cruciaal. In andere steden, zoals Vilvoorde en Turnhout, is gebleken dat het erg belangrijk is voor zwaargewichten om hun opvolging goed voor te bereiden.

"Aanvankelijk had ik de reputatie een saaie manager te zijn - ik heb gewerkt bij DAF Trucks in Westerlo. Ik heb geleerd om me onder de mensen te begeven. Ik doe veel representatie, ga naar buurtfeesten, op café. Ik ben ook erg bereikbaar via sociale media. Toen er in 2011 rellen waren na de wedstrijd tegen Standard heb ik de politie laten ingrijpen. Dat leverde me op Facebook veel kritiek op. Toen heb ik die jongeren via mijn pagina uitgenodigd op café. Dertig van hen kwamen opdagen en ik heb hen haarfijn uitgelegd waarom ik zo kordaat was geweest."

Uw partij zit in Vlaanderen in de hoek waar de klappen vallen. Kunnen Wouter Beke en Kris Peeters iets leren van u?

"We moeten geloven in onze eigen kracht en onze eigen mensen. Ons project is goed en de waarden die wij uitdragen zijn nog steeds waardevol. Trouwens, Kris Peeters slaagt er toch in om economische impulsen te geven en - onder meer - het vergunningenbeleid te verbeteren.

"Sommigen hebben het moeite met het tsjeverige enerzijds/anderzijds, maar de werkelijkheid is niet zwart-wit, ze bestaat uit meer dan vijftig tinten grijs. Let op: zodra een beslissing genomen is, moet je die met kracht verdedigen en uitleggen aan de mensen. Dat is iets anders dan polariseren."

Zit CD&V in de val in een regering met PS, zonder N-VA?

"De federale regering neemt moedige beslissingen. Neem het migratiedossier. De snelbelgwet is verstrengd en gezinshereniging is moeilijker gemaakt. Dat zijn feiten. Ik kreeg hier vaak Turkse moeders over de vloer die me vroegen om iets te doen aan die gezinshereniging. 'De integratie begint hier elk jaar opnieuw met die instroom van nieuwkomers', zeiden ze. Welnu, deze regering heeft er iets aan gedaan.

"De financiële aanpak was moedig en doortastend en de pensioenhervorming is ook een gigantische stap voorwaarts. Dit was twee jaar geleden onmogelijk geweest."

U verdedigt uw zaak met verve, maar hebt de perceptie tegen.

"Dat kan zijn, maar dan moet de pers ook eens in eigen boezem kijken. Met cijfers in de hand kun je zeggen dat Genk een arme stad is met veel problemen. Met diezelfde cijfers in de hand kun je zeggen dat het hier gewéldig zal worden. Maar journalisten zouden een correct beeld moeten geven.

"We leven al sinds 2008 in een crisis. Is dit land kapotgesaneerd? Is iedereen hier in opstand gekomen? CD&V is geen pariapartij, wij doen wat we moeten doen in de gemeenten, in de Vlaamse en de federale regering. Ik ben niet bang voor de 'moeder van alle verkiezingen'."

Zult u daarna nog in Genk zitten of wordt u voor het 'hogere' naar Brussel geroepen?

"Ik ben beschikbaar om de lijst van CD&V te versterken, maar ik wil wel burgemeester van Genk blijven. Dit is de mooiste job die er bestaat. Het is keihard werken, maar een burgemeester kan nog écht iets realiseren. Ik ben bang dat ik dat zou missen als ik ooit naar Brussel zou gaan."

Jeugdvrienden van u beweren dat u toen al een politiek beest was. Uw moeder voorspelde dat u ooit burgemeester zou worden.

(ingetogen) "Mijn moeder was een straffe madame. Ze trouwde toen ze 35 was en vond zichzelf toen nog te jong. Ze reisde heel Europa rond met haar duim, al liftend. Zij was de dochter van de burgemeester van Ravels en de politiek interesseerde haar enorm. Ze heeft het nooit meegemaakt dat ik burgemeester werd, maar mijn eedaflegging als schepen (denkt even na) op 28 november 2002, nog wel. Ze zat stil op een bankje in de gemeenteraad en is daarna nog mee een pint gaan drinken. (stil) Twee weken later was ze dood, 72 jaar.

"Ik kom uit geen enkele zuil, maar ik heb goede contacten met onder meer ACW, Unizo, VKW en Voka. Het middenveld is enorm belangrijk. Ons land heeft na de oorlog een economisch mirakel gekend dankzij een goede samenwerking tussen vakbonden, patroons en overheid. Ook dát mag nog eens gezegd worden."

Laatste vraag. Racing Genk kan doorstoten naar de achtste finales van de Europa League. In Stuttgart werd het donderdag 1 - 1. Pronostiekje voor de terugmatch?

"1-0."

Een zuinige zege.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234