Dinsdag 28/06/2022

De Jekyll & Hyde in Theo Francken

Is staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) een extreemrechtse zak? Wie hem kent geeft toe: hij is grofgebekt en onversneden rechts. Maar hem daarom verslijten voor homohater en racist? De man die onder vrienden aangebrande uitspraken doet over homo's en kut-Marokkaantjes, is meer dan een ruwe bolster.

Theo was 'ne stoere'. Maar, zodra je hem kende, ook 'ne coole'. Dat was zo eind jaren negentig in Lubbeek, toen de staatssecretaris van nu nog een student pedagogie was met witte krulletjes. Een van de twee zoons van de dokter in de Dorpsstraat, tegenover de school.

Op een sportkamp had monitor Theo veruit de grootste mond. En je wilde hem zeker niet tegen je krijgen. Maar tegelijk was hij de man die iedereen in de lucht stak tot bij de basketring, zodat de kleintjes zoals Michael Jordan konden dunken. Was hij het die colaflesjes kon ontkurken met zijn blote handen. Geleerd bij de scouts, vertelde hij dan.

Is Francken zo hard veranderd, de afgelopen vijftien jaar? Niet als je even rondhoort. Voor- en tegenstanders van Francken zeggen het: achter de stoere politicus gaat een warme en geëngageerde mens schuil, die onder meer een aantal kinderen in armoede ondersteunt als peter.

Het doet denken aan de klassieker Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde van de Schot Robert Louis Stevenson. In tegenstelling tot het hoofdpersonage in het boek komt bij Francken wel eerst zijn harde kant naar voren, niet zijn vriendelijke alter ego. Dat heeft te maken met zijn looks. Hij is groot, scheert zijn krullen intussen, ziet eruit als een hooligan en is bezig met thema's zoals asiel, migratie en defensie en de monarchie. Los van wat hij ooit gezegd of geschreven heeft, is het niet moeilijk om hem neer te zetten als fout figuur.

Francken doet ook niet veel moeite om zijn imago wat te verzachten. Sinds zijn intrede in het parlement speelt hij graag de paracommando. Geen gezever, de beuk erin, alles moet vooruit gaan. Die directe stijl doet hem soms forser overkomen dan zijn standpunten zijn. Zo was hij tegen de uitwijzing van Scott Manyo en Parwais Sangari, de jongens die zijn voorgangster Maggie De Block (Open Vld) zonder pardon en ondanks veel tegenkanting het land uitzette.

Stoer statement

En toch, meestal stuurt Francken voluit naar rechts. Terwijl iedereen applaudiseert voor de aanpak van Super-Maggie, ging die voor Francken lang niet ver genoeg. In zijn allereerste interview in functie afgelopen maandag zegt hij meteen stoer: ik ga duizend sans-papiers extra terugsturen. Het statement ligt goed in de mond, het pleziert zijn achterban. Maar de gevolgen? Oei, niet aan gedacht.

De interviewquote bleek de eerste van een hele reeks relletjes deze week, het ene al zwaarwichtiger dan het andere. Onder druk van zijn coalitiepartners moet hij zich excuseren in het parlement. Zijn vel is gered, maar de twijfel blijft. Is hij wel geschikt voor een gevoelig departement als asiel en migratie? Over zijn dossierkennis bestaat geen twijfel. Over zijn licht ontvlambare karakter wel.

"Hij heeft zijn temperament", kan vicepremier Jan Jambon alleen antwoorden. Wie zijn tweets, Facebookposts en blogs doorneemt, kan zich daar snel iets bij voorstellen. Vooral op zijn oude website, die sinds 2008 inactief is, staan een aantal typische quotes. Een korte bloemlezing.

Over de Franstalige media: "Bart De Wever is niet meer uit de actualiteit weg te slaan. En dat zint de Franstaligen allerminst, de Vlamingenhaters van Le Soir leiden de inquisitie. Bart moet hangen en de N-VA moet voor de Bloedraad." Niet mis voor een zelfverklaarde Brusselliefhebber en de zoon van een Franstalige moeder.

Over Forza Flandria, een samenwerking met Vlaams Belang en LDD: "De N-VA moet hierover durven nadenken. Zeker indien het VB zijn vreemdelingenstandpunt herbekijkt."

Over Jean-Jacques De Gucht (Open Vld): "Le petit Jean-Jacques is verkozen tot senator onder andere met behulp van het volledige adressenbestand van de VUB, ook van de oud-leerlingen, een adressenbestand dat normaliter NIET publiek beschikbaar is. Maar ja, logevrienden onder elkaar."

Een vriend verklaart: Francken wordt gedreven door een afkeer tegen de gevestigde orde, het establishment. Dat komt het duidelijkst naar voren in zijn constante kritiek op het koningshuis. Maar het gaat veel breder dan de politiek. Neem het voetbal, zijn hobby. Francken is supporter van Oud-Heverlee Leuven. Hij ging jaren met een twaalftal maten in een grote Jeep ook mee op verplaatsing.

In 2005, na een overwinning in Walhain, blijft de groep lang plakken in de versleten kantine. Zijn broer gaat plots een weddenschap aan: als OHL promoveert, zal hij een supportersclub beginnen. OHL speelt kampioen en de supportersclub Den Bakkaree, met een stamcafé op de Oude Markt is geboren. Theo Francken wordt voorzitter en pikt sindsdien zoveel mogelijk wedstrijden mee, hoewel het steeds moeilijker wordt. Maar als hij gaat, zingt, roept en trommelt hij zich te pletter op de kleine tribune achter het doel. Niet op de hoofdtribune waar Leuvens burgemeester Louis Tobback (sp.a), eurocommissaris Marianne Thyssen en justitieminister Koen Geens (beiden CD&V) plaatsnemen. Dat is hem te chique. Liever warm bier en koude tenen, dan omgekeerd.

Wij-tegen-zij-gevoel

Het is het soort wij-tegen-zij-gevoel dat er bij veel N-VA'ers van het eerste uur ingebakken zit. Veel heeft te maken met de eerste jaren van de partij. Een tijd waarin N-VA amper boven de kiesdrempel uitkomt en er in de marge strijd geleverd wordt. Dat creëert automatisch een band. Het is ook in die periode dat Francken, die overkomt van de VolksunieJongeren, zich in Leuven ontpopt tot de plakkoning.

Terwijl zijn kompanen, onder wie huidig partijwoordvoerder Joachim Pohlmann, aan de toog blijven doorbomen over ideologische kwesties, doorkruist Francken de hele studentenstad met zwart-gele affiches, een emmer en een papborstel in de hand. "Het leek alsof hij heel zijn tour deed in een halfuur tijd", lacht Pohlmann vandaag. "Maar misschien ging de tijd zo snel omdat we te veel pinten dronken."

Het vriendengroepje rond Francken vormt al snel een aparte kern binnen N-VA. Ze noemen zichzelf de VNV, Vlaams-nationalistische vrienden. Al roept die afkorting ook bedenkelijke associaties op met het historische VNV (Vlaamsch Nationaal Verbond), de Vlaamsgezinde partij die zich tijdens de oorlog verbrand heeft aan de collaboratie met het naziregime. De leden, onder wie Pohlmann, huidig Vlaams Parlementslid Karl Vanlouwe en voormalig medewerker Bas Luyten, mailen bijna dagelijks naar elkaar en organiseren aparte feestjes. Francken werpt zich op als 'waarnemend VNV-leider'.

Als het bestaan van het clubje aan het licht komt, moet hij alle zeilen bijzetten om de negatieve commentaar te counteren. De aangebrande mails die gelekt worden door Luyten, blijven hem echter tot vandaag achtervolgen.

Net als heel wat belangrijke N-VA'ers leert Francken in die jaren de politieke stiel op het kabinet van Geert Bourgeois. Francken, Ben Weyts, Vanlouwe en Bert Wollants worden niet voor niets wel eens 'de klas van Geert Bourgeois' genoemd. Net als hun leermeester komen ze nooit onvoorbereid op het ijs, kennen ze hun dossiers en zullen ze nooit de principiële lijn uit het oog verliezen.

Hoezeer de stijl van een Bourgeois ook verschilt van die van Francken, getwijfeld aan de Lubbekenaar heeft de partij nooit. Zodra de onderhandelingen van start gingen, was snel duidelijk dat hij een portefeuille zou krijgen. Het grootste vraagteken dat de afgelopen maanden achter zijn naam stond, had te maken met de bevoegdheid. Asiel en Migratie kon wel eens een risico vormen, dachten sommige vooruitziende geesten. Zou Defensie geen veiliger optie zijn? Het werd toch het eerste.

Franckens uitdaging is nu nog groter dan ze een week geleden leek: hij is niet alleen staatssecretaris van een aartsmoeilijk departement, hij zal nog een onberispelijk parcours moeten rijden ook. Wie nog voor de regering het vertrouwen van het parlement heeft, door het stof moet, heeft zijn krediet voor de komende vijf jaar al verspeeld.

(De auteur van dit stuk was een tienjarige deelnemer aan het sportkamp.)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234