Maandag 26/09/2022

DE JETSONS

Futuristische architectuur

uit tekenfilmserie maakt furore

leven nog

De Jetsons hadden het goed voor elkaar. Ze konden hun skypad appartement hydraulisch van hoogte veranderen, al naargelang het weer: bij slecht weer tilden ze het ronde, vliegendeschotelachtige huis eenvoudig boven de wolken uit. Ook binnen was het van alle modernistische gemakken voorzien: via een interne tube gleed zoonlief Elroy elke dag naar school, en vader George gebruikte zijn binnen geparkeerde atomische bubble car om naar zijn werk te gaan. Rosie de butlerrobot had alle huishoudelijke benodigdheden - stofzuiger, strijkijzer - als ingewanden bij zich hangen, zodat moeder Jane zich kon bezighouden met de leuke dingen des levens: het serveren van cocktails in de ronde zitkamer, het hangen op de halfronde bank, het kijken naar de verrijdbare satelliettelevisie.

Jammer dat ze niet echt waren, maar een tekenfilm. Tussen 1962 en 1988 was het een van de meeste populaire televisieprogramma's van Amerika. Nu zijn ze qua populariteit weer helemaal terug. Niet zozeer als serie, maar als voorbeeld van het moderne wonen. Een van de nieuwe woontrends (in de categorie retro) is namelijk de terugkeer naar het toekomstbeeld dat de Jetsons toen vertegenwoordigden: zo zouden we in het jaar 2000 leven. Niet, natuurlijk, de tijd wees iets anders uit, maar het romantische beeld dat men toen van de toekomst had, speelt nu weer helemaal. Ronde vormen, glazen koepels, ijle materialen, alles licht en luchtig en modernistisch, op een bijna kinderlijke manier. Het vertegenwoordigt een stroming, een soort futuristische mythologie die het midden houdt tussen werkelijkheid en fantasie met een stevige knipoog. Zie het wereldberoemde helikopterplatform dat aan het Burj Al Arab-hotel in Dubai hangt: straight from the Jetsons.

Ontwerpers en architecten als Zaha Hadid, Ron Arad, de Belg Danny Venlet (die met zijn optisch zwevende Dish Sofa furore maakt), Arne Quinze, Tom Dixon, Marc Newson, Jean-Marie Massaud (voor Cassina), Satyendra Pakhalè (voor Cappellini) en vele anderen laten zich in hun recente interieurcollecties duidelijk inspireren door de leefwijze van de familie Jetson. Op zich is dat niet geheel onlogisch; door de nieuwste technische ontwikkelingen en de schier onbegrensde mogelijkheden van het computertijdperk is het eigenlijk nu pas mogelijk om zulke vormen daadwerkelijk uit te voeren. Moderne materialen kunnen tegenwoordig tegelijkertijd flinterdun en ijzersterk zijn (zie de Dish Sofa) en elke denkbare glooiende vorm kan moeiteloos worden uitgevoerd. Misschien was Frank Gehry met zijn ongebreideld golvend Guggenheim-museum in Bilbao wel de eerste die de deze sfeer herschiep in de echte eenentwintigste eeuw. Hoewel zijn hoogbejaarde collega Oscar Niemeyer een paar jaar eerder, in 1991, wellicht het startschot gaf met de bouw van het Museu de Arte Contemporãnea in het Braziliaanse Niterói, dat bijna een exacte kopie is van het Jetsons-huis. Deze futuristische architectonische trend is uitgegroeid tot de zogenaamde Blob-architectuur die we nu hebben: ronde en ovale gebouwen die eerder als een ruimtevaartuig lijken te zijn neergestreken dan te zijn gebouwd.

De Jetsons waren Amerikaans. Zo ook bijna alle designers die in de jaren vijftig en zestig deze Atomic Age-stijl in praktijk brachten. Niet dat ze in die tijd echt serieus werden genomen - het ironische begrip 'camp' bestond nog niet -, of op z'n minst enige vorm van waardering kregen. Dat zou pas later met terugwerkende kracht gaan spelen. Namen als Morris Lapidus (beroemd geworden door zijn hotels - Eden Roc, Fontainebleau - in Miami Beach), William F. Cody (nu geroemd als de uitvinder van het zogenaamde Desert Modernism) en John Lautner werden toen vooral gezien als charlatans. Hun stijl werd als te anekdotisch en te onrealistisch afgedaan om echt invloed te hebben. Lautners huizen werden dan ook gebruikt als decor in veel James Bond-films (in Diamonds Are Forever uit 1971 rolden de atletische vechtersdames Bambi en Thumper 2 over het meubilair in zijn Elrod House), en de glazen visies van Cody zijn bijna allemaal vernietigd. Om over Lapidus maar te zwijgen: "society kitsch", "pornography of architecture", "not belle époque" en "alleen voor blinden niet schadelijk" zijn slechts enkele citaten uit de toenmalige pers die zijn werk massaal neersabelde. Ook zijn interieurs waren alleen goed genoeg voor de allesbehalve serieuze toekomstvisies uit de James Bond-films. Terwijl nu iedereen Lapidus' halo's van licht roemt (stralen die de ruimte verlichten zonder dat de armaturen zichtbaar zijn), zijn amoebeachtig gevormde meubels (hij bedacht er zelf het woord woggles voor), de plexiglazen transparantie van zijn interieurs.

De Fins-Russische architect Antti Lovag was een van de weinige niet-Amerikanen die het Jetson-modernisme aanhing. Hij bouwde in 1968 zijn beroemdste huis, het Maison Bulle aan de Zuid-Franse kust, dat tot op de dag van vandaag misschien wel het beste voorbeeld is van de Jetsons-stijl. Het is een organisch complex van tunnels en tientallen molshopen en oogbollen die uit het landschap naar boven lijken te komen. Rechte lijnen zijn taboe. "Recht is niet natuurlijk", meende Lovag. "Een huis moet als een schelp om de mens passen." Een en al glooiing dus, met ronde patrijspoortachtige ramen en meubels die met alle rondingen meelopen. Het is alsof George Jetson elk moment kan uitvliegen met zijn supersonische spaceshuttle. Jarenlang was het huis van de Franse modetycoon Pierre Cardin, maar vanwege zijn hoge leeftijd staat het nu te koop. Voor 6 miljoen euro. Maar kopers, ho maar. Vandaar dat het per dag te huur is voor feesten en allerhande meetings. En daaruit blijkt hoe populair het lang verwaarloosde huis ineens weer is. Bedrijven staan in de rij om het te gebruiken voor hun hipste producten: Microsoft, Apple, Sony en MTV lanceerden er al tijdens uitbundige partijen hun nieuwste videogames, clips, gadgets en andere trendy dingen, gericht op de jongste generatie. Designacademies uit de hele wereld houden er seminars en geven er rondleidingen. En of het nu het spiksplinternieuwe baObab-bureau is van Philippe Starck, de hybride chaise longue met aanpalende computermonitor van Poltrona Frau, de Aqua-tafel van Zaha Hadid, de MT-stoel van Ron Arad of de YUU 60-lamp van Ingo Maurer, ze zouden er allemaal naadloos in passen. n

Futuristische mythologie

die het midden houdt tussen werkelijkheid en fantasie

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234