Donderdag 07/07/2022

PortretHamzah bin Hoessein

De Jordaanse prins die geen prins meer wil zijn

De Jordaanse prins Hamzah bin Hoessein die afstand wil doen van zijn koninklijke titel. Beeld Penelope Deltour
De Jordaanse prins Hamzah bin Hoessein die afstand wil doen van zijn koninklijke titel.Beeld Penelope Deltour

Hamzah bin Hoessein, prins van Jordanië, doet afstand van zijn koninklijke titel. Dat staat in een verklaring die afgelopen week op Twitter werd geplaatst. Gaat het hier om een ordinaire familieruzie of zorgen ­stokkende hervormingen voor een schisma in het Jordaanse koninkrijk?

Jenne Jan Holtland

Voor miljoenen inwoners van Jordanië begon de ramadan dit jaar met een kleine aardschok: de 42-jarige prins Hamzah bin Hoessein maakte via Twitter bekend dat hij per direct afstand doet van zijn koninklijke titel. Niet omdat hij meer tijd met zijn gezin wil doorbrengen (hij heeft vijf dochters en twee zonen), maar omdat zijn “persoonlijke opvattingen en principes” niet overeenkomen met “het pad, de ­regels en de moderne methoden van onze ­instituties”. “Ik heb geen keuze”, voegde de zoon van wijlen koning Hoessein en halfbroer van de huidige Jordaanse koning Abdoellah er nog aan toe.

In het doorgaans zo kalme koninkrijk was dat een kanonskogel. Wat ging er vooraf aan deze opmerkelijke stap, die doet denken aan de beslissing van prins Harry om samen met zijn vrouw Meghan Markle te breken met het Britse koningshuis?

HUISARREST

Het korte antwoord voert terug tot april vorig jaar, om precies te zijn 3 april 2021, op de dag af een jaar voor zijn geruchtmakende tweet.

De ordediensten plaatsten prins Hamzah die dag onder huisarrest, nadat de regering in de hoofdstad Amman een ‘kwaadaardig plan’ had ontdekt dat de ‘veiligheid en stabiliteit’ van het land in gevaar dreigde te brengen. Een coup­poging, in gewone mensentaal, zo werd het ‘complot’ beschouwd dat aan het licht zou zijn gekomen.

Twee verdachten – beiden met goede banden met het oostelijke buurland Saudi-Arabië – verdwenen voor vijftien jaar in de cel.

Een van de twee mannen die gevangen werden gezet – de spilfiguur in het veronderstelde complot – is Bassem Awadallah, een Jordaniër die in 2007 even leiding gaf aan de koninklijke hofhouding maar daarna uit de gratie viel. Hij zou de coupplannen hebben besproken in geheime chatgesprekken met de Saudische kroonprins Mohammed bin Salman.

De Saudi’s ontkenden iedere vorm van betrokkenheid. In Jordanië ging het deksel op de zaak toen justitie de media verbood om over de affaire te berichten.

Wel deed de prins verwoede pogingen om zijn zaak te bepleiten. In een filmpje dat hij de BBC vanuit zijn isolement wist toe te spelen, was een nerveuze man in burgerkleding te zien. Hij ontkende de aantijgingen, maar gaf tegelijkertijd het regime van zijn halfbroer, koning Abdoellah II, er hard van langs: “Ik ben niet degene die verantwoordelijk is voor de ineenstorting van de regering, de corruptie en de incompetentie van de laatste twintig jaar die overigens nog erger is geworden de laatste tijd.”

Zelfs de kleinste kritiek op regeringsbeleid, zei prins Hamzah, kan critici in Jordanië de kop kosten. “Het heeft een punt bereikt waarop niemand nog langer zijn mening kan geven zonder getreiterd, gearresteerd, geïntimideerd en bedreigd te worden.”

De weg naar een veilige terugkeer in de ­familie was daarmee afgesneden. Sinds zijn huisarrest is de prins maar één keer in het openbaar gezien.

Het is verleidelijk de zaak-Hamzah af te doen als een ordinaire familieruzie, naar het voorbeeld van prins Harry. Volg je die lezing, dan kun je bijvoorbeeld verwijzen naar 2004, toen koning Abdoellah II zijn halfbroer de titel van troonopvolger ontnam, om die vervolgens aan zijn eigen zoon te geven. Tussen de ­halfbroers heeft het dan ook nooit geboterd. “Ik blijf – zoals ik altijd deed – trouw aan ons geliefde Jordanië”, meldde Hamzah nog op Twitter, in plaats van het gebruikelijke ‘trouw aan de ­koning’.

Hamzahs moeder, voormalig koningin Noor, is al net zo actief op Twitter en sprak van een ‘karaktermoord’ op haar zoon. Sommigen zien in haar zelfs de genius achter de plannen voor een coup. De in Amerika geboren Noor was de vierde (en laatste) vrouw van koning Hoessein, die in 1999 overleed. Het echtpaar beschouwde Hamzah als hun oogappel, maar sloeg hem over voor de troonopvolging omdat hij toen nog veel te jong was om het stokje over te ­nemen.

STAMHOOFDEN

Er is ook een tweede, meer gevoelige lezing, die te maken heeft met de politieke onvrede in Jordanië. De hervormingen die de koning herhaaldelijk beloofde, zijn er nooit gekomen en de corruptie is wijdverbreid. Het land gaat ook gebukt onder de toestroom en de opvang van honderdduizenden Syrische en Palestijnse vluchtelingen. Bovendien is vooral het minder gegoede deel van de bevolking niet te spreken over de houding van koningin Rania, die op sociale media gretig haar glamoureuze leventje etaleert.

Prins Hamzah staat bekend als vroom en ­populair bij met name de stammen in het oostelijke woestijngebied. Voor de dynastie van de Hasjemieten – sinds honderd jaar aan de macht – is steun van die stammen cruciaal; ze zijn de ruggengraat van onder meer het leger en de geheime diensten.

De wortels van de koninklijke familie in ­Jordanië gaan vele eeuwen terug. Ze zegt af te stammen van Hasjim ibn Abd Manaf, een voor­aan­staand lid van een stam in het tegenwoordige Saudi-Arabië en de overgrootvader van de islamitische profeet Mohammed.

De voorbije jaren liet prins Hamzah zich ­geregeld zien op tribale vergaderingen, waar kritiek te beluisteren viel aan het adres van koning Abdoellah. Steeds vaker presenteerden de stamhoofden Hamzah als het boegbeeld van hun onvrede.

EXCUUSBRIEF

Riskant werd het toen de coronapandemie uitbrak en er door een gebrek aan zuurstofflessen tien doden vielen in een nieuw gebouwd zieken­huis. Demonstraties naar aanleiding van de corrupte praktijken werden met een hard optreden van de ordetroepen, inclusief de inzet van traangas, neergeslagen.

De koning legde een bezoek aan het ziekenhuis af om de onvrede te sussen, maar moest daarna toezien hoe prins Hamzah hem de loef probeerde af te steken door de nabestaanden van de gestorven covidpatiënten bij hen thuis te gaan condoleren. Het schisma binnen de koninklijke familie lag daarmee op straat.

Koning Abdoellah II, een bondgenoot van het Westen, kwam overigens voor in de zogeheten Pandora Papers: hij blijkt voor ruim 83 miljoen euro aan vastgoed te bezitten in onder meer Malibu en Londen, dat hij heeft aangeschaft via verschillende offshorebedrijven.

Hoe moet het nu verder? Prins Hamzah maakt sinds het begin van de rel een wispel­turige indruk; hij lijkt zelf niet precies te weten wat hij wil. Een maand geleden tekende hij nog een excuusbrief en vroeg hij de koning om vergiffenis. “Ik heb me vergist, Uwe Majesteit, en vergissen is menselijk.” Hij zei ‘de bladzijde’ te willen omslaan.

Nu kiest hij de vlucht vooruit door met de familie te breken. Zover is het overigens nog niet helemaal: het is namelijk de koning zelf die het laatste woord heeft over het afgezegde lidmaatschap.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234