Donderdag 06/10/2022

De krimpende aanwezigheid van een schrijver

Regisseur Olivier Assayas over 'Fin août, début septembre'

Olivier Assayas wierp zich de laatste jaren op als een vernieuwend filmmaker die vooral door de critici gesmaakt wordt. Na het vormelijk uitbundige experiment van Irma Vep levert hij nu met Fin août, début septembre een opmerkelijk sobere en sterke film af. Met beredeneerde eenvoud en met een schoudercamera tracht hij in een onbewaakt ogenblik de werkelijkheid van leven en sterven te verschalken.

Die eenvoud is het resultaat van een zoekproces, vertelt Assayas: "Op een bepaalde manier keer ik terug naar de stijl van mijn eerste films. De vorige films, L'eau froide en Irma Vep, gaven mij ook het gevoel van een tabula rasa, maar achteraf schat ik ze in als overgangsfilms. Het waren vormen van hommages, een zoektocht naar mijn eigen plaats en stijl. Dit keer kon ik mezelf beter in de hand houden, veel meer franjes achterwege laten. Hier liet ik de ideeën vaak spontaan toe, in samenspel met de acteurs. Ik had het gevoel dichter op de huid van de werkelijkheid te zitten."

Het verhaal is de kroniek van een stervensproces, de spirituele en fysieke verdwijning van schrijver Adrien Willer, rol van François Cluzet. Zijn vriend Gabriel, gespeeld door Mathieu Amalric, is een van de bevoorrechte getuigen van de aftakeling. Maar ook de andere personages krijgen op hun manier met de krimpende aanwezigheid van een stervend schrijver te maken. Door die opzet verraadt de film wel een theoretische premisse. "Elke artistieke daad bevat een theoretische component," zo verdedigt Assayas zich. "Als je je tegen de theorie afzet, is precies dat theoretisch. Je baseert je altijd op de ideeën waarin je gelooft, je kunt de theorie niet omzeilen.

"Het basisidee van deze film is dat van een fragmentarische representatie. Het stervensproces van Adrien leek me niet te reconstrueren door enkel hemzelf te volgen. Wat hij doormaakt is haast onzichtbaar, in elk geval onoverdraagbaar. Daarom toon ik de relaties die hij heeft en de manier waarop ze veranderen. Ik laat zien hoe de anderen omspringen met zijn aanwezigheid en zijn groeiende afwezigheid."

Het personage Gabriel stelt de vraag of men nog verhalen kan vertellen. In hoeverre geldt dat voor Assayas zelf? "Gabriel stelt die vraag veeleer schertsend. Maar tegelijkertijd heb ik ook de indruk dat onze wereld gefragmenteerd is. De lineariteit van het klassieke verhaal, die vandaag nog steeds gebruikt wordt door de televisie, is volgens mij achterhaald. Wat me het meest interesseert, zijn regisseurs die het caleidoscopische van de werkelijkheid proberen vast te leggen. Ik denk aan mensen als Atom Egoyan, Hou Hsiao-Hsien en André Téchiné. Zij tonen de ambivalentie, de gelijktijdigheid van hoog en laag die een mens op cruciale ogenblikken ervaart. Het vastpinnen van een personage op een aantal karaktereigenschappen, zoals dat in het klassieke drama vaak gebeurt, betekent een enorme reductie."

Het personage Gabriel vraagt zich af in hoeverre een auteur onsterfelijk kan zijn; in hoeverre bekommert Assayas zich daarom? "Het heeft geen enkele waarde om iets voor het nageslacht te maken. Dat zijn immers totaal andere mensen die in een totaal andere wereld zullen leven. Ik hou er in elk geval geen rekening mee. Als men zich in de toekomst al voor mijn werk zou interesseren, bestaat er immers een grote kans dat men dat om de verkeerde redenen doet.

"Ik ben juist een groot voorstander om films te maken voor het moment, geworteld in het collectieve ogenblik. Films bieden de mogelijkheid om te communiceren met een ander, in het heden en op een directe manier. Zo stelt een film ook vragen aan mezelf en aan mijn generatie. De vraag is eigenlijk: wat als men dingen maakt voor het heden, als men kunst maakt voor zijn tijdgenoten, als men tracht de wereld voor te stellen - zoals Gabriel ook zegt - maar men kan het niet delen met anderen? Waartoe dient het dan?"

'Zijn generatie' is een wat diffuus begrip bij Assayas, omdat hij vooral werkt met mensen die een stuk jonger zijn dan hijzelf: "Het is een feit dat ik het veel beter met de jongere lichting acteurs kan vinden. Virginie, Mathieu en Jeanne zijn gewoon ontdekkingen geweest die me nieuwe zuurstof gaven. Ze vormen met andere woorden een enorme buitenkans voor mij." (LW)

TITEL: Fin août, début septembre. REGIE en SCENARIO: Olivier Assayas. FOTOGRAFIE: Denis Lenoir. MUZIEK: Ali Sarka Touré. PRODUCTIE: Georges Benayoun en Philippe Carcassonne. VERTOLKING: Mathieu Amalric, Virginie Ledoyen, François Cluzet, Jeanne Balibar e.a. Frankrijk, 1998, kleur, 112 min. Gedistribueerd door Les Films de l'Elysée.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234