Zondag 02/10/2022

AchtergrondVerenigde Staten

De lange en hobbelige weg naar de klimaatwet van Biden

Joe Biden bezoekt dinsdag Kentucky, dat door hevige regenval te maken kreeg met de ergste overstromingen in de geschiedenis van de staat. Zeker 37 mensen kwamen om het leven. Het extreme weer is volgens wetenschappers het gevolg van klimaatverandering. Beeld AP
Joe Biden bezoekt dinsdag Kentucky, dat door hevige regenval te maken kreeg met de ergste overstromingen in de geschiedenis van de staat. Zeker 37 mensen kwamen om het leven. Het extreme weer is volgens wetenschappers het gevolg van klimaatverandering.Beeld AP

De Amerikaanse president Joe Biden wordt nu al ‘een van de succesvolste presidenten op het vlak van wetgeving’ genoemd. Na de infrastructuurwet is nu ook zijn klimaatwet aangenomen. Maar dat ging niet zonder slag of stoot. Een reconstructie.

Maral Noshad Sharifi

Joe Biden had bij zijn aantreden als president revolutionaire economische ambities om de Verenigde Staten socialer te maken. Het zogeheten ‘Build Back Better’-pakket moest zijn versie worden van de befaamde New Deal, het herstelplan waarmee president Franklin D. Roosevelt de VS in de jaren dertig uit de Grote Depressie trok. “Dit gaat het leven van miljoenen Amerikanen fundamenteel verbeteren”, zei Biden toen hij zijn plannen presenteerde.

Het plan had twee componenten: verbetering van de krakkemikkige Amerikaanse infrastructuur en van het karige sociale stelsel. Vernieuwing van bruggen, wegen, vliegvelden, watervoorziening en internet zouden hand in hand gaan met versterking van de positie van de lagere en middenklassen. De onderliggende wens van Biden bij al die plannen was bovendien de klimaatverandering drastisch aan te pakken. De pakketten zouden ongeveer 4.000 miljard dollar gaan kosten: 1.000 miljard voor de fysieke infrastructuur, en 3.000 miljard voor het sociale vangnet.

Veel economen prezen de plannen. De vrijemarkteconomie heeft in de VS geleid tot grote ongelijkheid; 20 procent van de Amerikaanse kinderen groeit op in armoede. Sociale hervormingen zouden dat kunnen tegengaan. De Republikeinen zien dit anders en al snel wordt duidelijk dat Biden voor sociale hervormingen of klimaat geen steun hoeft te verwachten. Dat maakt de uitvoering van Build Back Better onmogelijk. De Democraten hebben in de Senaat vijftig zetels, terwijl er zestig stemmen nodig zijn om een ‘filibuster’-blokkade van de Republikeinen te doorbreken.

Bijstelling van ambities

Daarop stelt Biden zijn ambities bij. Hij scheidt de plannen voor de infrastructuur, waarover wel enige overeenstemming bestaat, van de rest van het pakket. Zeven maanden na zijn aantreden loodst Biden de infrastructuurwet door het Congres, met steun van een aantal Republikeinen. “Bipartisan!” jubelt de president in een toespraak, “het bewijs dat Washington werkt!” Dat onderdeel van Build Back Better is binnen.

Voor het overgebleven deel van Build Back Better verzint het Witte Huis een andere strategie. Dat wordt zodanig herschreven dat ze door het parlement kunnen worden behandeld als begrotingsvoorstellen. Een begrotingsvoorstel heeft, in tegenstelling tot een wet, slechts een kleine meerderheid in de Senaat nodig. De vijftig zetels van de Democraten zijn, aangevuld met de extra stem van vice-president Kamala Harris, daarvoor genoeg.

Maar dan dient zich een nieuw obstakel aan, dit keer vanuit de eigen gelederen: de Democratische senatoren Joe Manchin (West Virginia) en Kyrsten Sinema (Arizona) zijn niet blij met Bidens plannen. Manchin keert zich tegen de miljardairsbelasting, die een deel van de uitvoer moet bekostigen. Diens kiezers worden platgegooid met advertenties waarin wordt beweerd dat de “Democraten met hun hoge overheidsuitgaven het land failliet zullen laten gaan”. Eind 2021 trekt Manchin de stekker uit de onderhandelingen. Build Back Better, Bidens paradepaardje, is ten dode opgeschreven.

Nog kleinere stukjes

Na wat zelfreflectie realiseren de Democraten zich dat Build Back Better over te veel uiteenlopende onderwerpen gaat. Het is ingewikkeld, niemand kan het de kiezers goed kan uitleggen. In januari belooft de president om het pakket in nog kleinere stukjes op te breken.

De partij probeert met Manchin overeenstemming te vinden. Half juli staakt de senator opnieuw de onderhandelingen. Hij zegt bang te zijn dat een enorme overheidsinvestering de inflatie, van 9,1 procent, verder opstuwt. Veel partijgenoten zijn woest op hem. Bernie Sanders, de progressieve senator uit Vermont, fulmineert dat Manchin “opzettelijk de agenda van de president torpedeert”.

President Biden heeft de infrastructuurplannen vorig jaar al door het Congres geloodst. Daarvoor kreeg hij ook steun van enkele Republikeinse senatoren.  Beeld EPA
President Biden heeft de infrastructuurplannen vorig jaar al door het Congres geloodst. Daarvoor kreeg hij ook steun van enkele Republikeinse senatoren.Beeld EPA

De tijd dringt. Komende november zijn de tussentijdse verkiezingen. De kans is aanzienlijk dat de Democraten het daarna met minder senatoren moeten doen. Maar dan gaat Manchin op 27 juli akkoord. Het nieuwe investeringspakket – van 430 miljard dollar – heet: de Inflation Reduction Act. De kiezers hebben al die tijd het doemscenario gehoord dat het eerder voorgestelde pakket de inflatie verder zou opjagen. In het uiteindelijke voorstel wordt de klimaatinvestering betaald met geld dat vrijkomt na een reeks wijzigingen in de belastingwet, waarmee bedrijven en zeer rijke Amerikanen hoger zullen worden belast. De komende tien jaar zal dit de overheid meer dan 700 miljard dollar opleveren.

Het leeuwendeel van de Inflation Reduction Act gaat naar het klimaat, de rest naar goedkopere medicijnen die Amerikaanse burgers moeten ontlasten. Van het grote sociale plan, de derde poot van het oorspronkelijke Build Back Better is weinig meer over. Omdat het om zo’n gigantisch bedrag gaat, en omdat Biden vorig jaar ook al zijn handtekening onder de infrastructuurwet kon zetten, noemt nieuwssite Politico hem “op het vlak van wetgeving een van de succesvolste presidenten van de moderne geschiedenis”.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234