Maandag 04/07/2022

De mosterd van de meesterverteller

Lambik in een opera van Wagner, Tante Sidonia als bruid van Blauwbaard of Jerom als een breed uitgevallen Superman. Geen sprookje, televisiereeks of literaire klassieker ontsnapte aan de verbeelding van Willy Vandersteen, toont een expo in het Stripmuseum.

Lambik is de ultieme antiheld, met zijn buikje, een kaal hoofd en ego om u tegen te zeggen. Maar dat hield zijn geestelijke vader Willy Vandersteen (1913-1990) niet tegen om hem als iconische personages op te voeren. Don Quichote, Ambiorix, Robin Hood en James Bond, Lambik beheerst ze allemaal. In de ruim 1.800 albums die Vandersteen samen met zijn studio tekende en schreef, zitten hier en daar verwijzingen naar sprookjes of grote literatuurklassiekers. Het Brusselse stripmuseum wijdt een tentoonstelling aan de inspiratiebronnen van Vlaanderens beroemdste stripauteur, die dit jaar precies honderd jaar geleden geboren is.

Vandersteen deconstrueert verhaallijnen van bekende parabels of romans, houdt elementen over die hij interessant vindt en verwerkt ze in zijn fantasierijk universum. "Romans waren lang niet de enige inspiratiebronnen van Vandersteen", zegt David Steenhuyse, hoofdredacteur van het Belgische magazine Stripspeciaalzaak. "In zijn jonge jaren was de bedenker van Suske en Wiske een echte spons. Hij sloeg alles op. Krantenartikels, boeken en televisiereeksen gaven hem ideeën voor nieuwe verhalen." Zo bewerkte hij De drie musketiers van Alexandre Dumas tot het Suske en Wiske-album De dolle musketiers. Ook de romanreeks De rode ridder van Leopold Vermeiren krijgt een stripbewerking. Aan de klassieker Tijl Uilenspiegel van Charles De Coster wijdt hij een album, dat later met Fort Amsterdam een zelfverzonnen vervolg krijgt. Ook de klassieke gruwelroman The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde van R.L. Stevenson zet Vandersteen om naar een album.

Vrije interpretatie

Toch was Vandersteen niet zo'n auteur die grote mappen documentatie verzamelde. Zijn fantasie is steeds belangrijker dan historische correctheid. Peter Van Hooydonck, auteur van De Brueghel van het beeldverhaal: "Toen hij het Suske en Wiske-verhaal De junglebloem bedacht, keek hij naar de Disneyfilm Jungle Book en niet naar de roman van Rudyard Kipling. Zijn Suske en Wiske-strip Ringelingschap is een adaptatie op Der Ring des Nibelungen van Richard Wagner. Vandersteen was niet te beroerd om Lambik hoofdpersonage Siegfried te laten vertolken, die Bikfried heet."

Die vrije interpretatie vond de tekenaar erg belangrijk. Hij doopte Lassie om tot Bessie zodat hij vrij met de avonturen van de beroemde filmhond kon spelen. Vandersteen surfte mee op het succes van de populaire collie en herhaalde het kunstje nog een paar keren. Veel van zijn albums verwijzen trouwens naar populaire films en televisieseries. Hij gaf de pilotenreeks Biggles een papieren versie, waagde zich aan de eigenzinnige (en succesvolle) verstripping van de Karl May-westerns (met Winnetou en Old Shatterhand). De serie Texas Rangers dook dan weer op in moederstrip Suske en Wiske als De Texasrakkers.

Cliffhangers

Vandersteen nam de geromantiseerde vertelstijl over van zijn voorbeelden van buiten de stripwereld. "Zijn reeks Robert en Bertrand ging over landlopers", vertelt Toon Horsten, hoofdredacteur van Stripgids. "Ik heb net een boek geschreven over landloperij en Vandersteens personages waren in het echt arme lieden zonder werk. Wanneer ik mijn bevindingen naast de verhalen van Robert en Bertrand leg, valt op hoe hij de grimmige werkelijkheid omvormde tot een vrolijk avonturenverhaal." Ook voor deze personages haalde Vandersteen inspiratie uit de populaire cultuur van zijn jeugd, en niet uit de grauwere realiteit.

"Er wordt steeds gezegd dat de reeks is gebaseerd op een theaterstuk van de 19de eeuw", zegt Horsten. "Maar in de praktijk leerde de tekenaar de personages kennen in een feuilleton. Robert en Bertand waren hoofdpersonages in een reeks van schrijver Ralf Verhulst. Elke week verscheen er een pagina tekst over hen in 't Mannekesblad, een magazine met cartoons en verhalen. De jonge Vandersteen verslond die feuilletons, die vaak gepopulariseerde versies van klassieke romans bevatten. Vandersteen deed niet aan intellectuele reflectie in zijn strips, maar bracht de helden uit zijn jeugdlectuur naar zijn lezers." Generatiegenoot Georges Simenon gebruikte volgens Horsten dezelfde feuiltonstructuur.

"Vandersteen zal altijd een feuilletonman blijven", vindt Horsten. "Zijn verhalen verschenen dagelijks in de krant en dat merk je ook aan de structuur. Ook bij zijn leerling Merho, die Kiekeboe tekent, komt die feuilletonbasis terug in zijn eerste albums. Elke halve pagina bevat een cliffhanger." De dagelijkse strippagina's werkten volgens Horsten net als soaps. "Toen Vandersteen na de oorlog van de Nieuwe Standaard naar De Standaard overstapte, volgden 10 tot zelfs 20.000 lezers, zo belangrijk was die dagelijkse strip destijds."

Willy Vandersteen vertelt loopt nog tot 1 september in het Belgisch Stripcentrum. www.stripmuseum.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234