Woensdag 06/07/2022

De nacht van de levende doden

'Op een podium staan en liedjes zingen is voor een volwassene een tamelijk domme en gênante manier om zijn brood te verdienen', verklaarde leadzanger Andrew Eldritch van The Sisters of Mercy ooit. 'Op een podium vraag ik me altijd af wat ik daar in godsnaam sta te doen. Het is tegen mijn natuur.' Het zal maandagavond weer een beetje sterven zijn voor hem, als de groep in de Brusselse Ancienne Belgique voor tweeduizend hardcore-fans concerteert. Maar er is meer: volgens welingelichte bronnen bereiden de Sisters een heuse comeback voor.

Jean-Paul Mulders

Wie nog geen kaartjes heeft, hoeft niet meer te bellen, want je komt er alleen op uitnodiging in, of met een van de kaartjes die via diverse media werden weggegeven. Dit zeldzame Sisters-concert is namelijk geheel en al gratis. "Het idee komt van de groep zelf", zegt Marc Decock van de Ancienne Belgique. "Beschouw het als een soort dankbetuiging aan de Belgische fans. In hun beginjaren sloegen de Sisters in België bijzonder goed aan. Eigenlijk hebben ze hier zo'n beetje overleefd. Ook nu was de respons trouwens weer overweldigend. Het leek wel of iedereen kaartjes wilde voor dit optreden. Sommige fans dreigden zelfs met wandaden als we voor hen geen plekje meer vrij konden maken. We waren er zelf een beetje door verrast. Opvallend was ook dat de mensen die ik aan de lijn kreeg zo jong klonken. Het Sisters-publiek bestaat echt niet alleen uit nostalgische veertigers die een stukje van hun jeugd willen overdoen. Gothic leeft, zoveel is duidelijk, en niet alleen binnen de grenzen van zijn eigen catacomben. Ik kreeg fanzines toegestuurd waarvan ik het bestaan niet eens vermoedde."

Een cultgroep als The Sisters of Mercy krijg je maar moeilijk dood, zoveel is duidelijk. Hoewel de formatie al bijna een decennium geen nieuwe nummers meer uitbrengt, trekt ze nog uitverkochte zalen. Vaak gaat het om secret gigs, optredens op obscure locaties die pas de dag zelf worden aangekondigd.

De Sisters leiden al jaren een schaduwbestaan in de marge van de muziekindustrie. Hun fans zijn haast een sekte geworden, een geheim zwartgerokt legertje dat trouw op een teken van zijn goeroe wacht. Maar het gaat niet alleen om de oude garde. Door de tijdloosheid van de thema's danst steeds weer een nieuwe generatie zestienjarigen somber mee op nummers die net zo oud zijn als zijzelf. De Sisters zijn ook een van de meest gebootlegde groepen ter wereld.

Alleen zilveren kogels helpen tegen dit soort boegbeelden van sombere New Wave, zo werpen notoire vleermuishaters op. Ook het besprenkelen met wijwater kan vrucht afwerpen, mits vakkundig uitgevoerd. Je kan ervoor of ertegen zijn, maar voor mij mogen de Sisters gerust alive and kicking het derde millennium in. Deze van oorsprong Leedse groep is geen muzikale Stephen King maar staat op de eenzame hoogte van een Borges of een Lovecraft.

Debuteren deden de Sisters haast bij toeval, in 1980, toen de nog volslagen onbekende Eldritch in Leeds Chinees ging studeren en een drumstel opviste uit de kelder van het huis. "Ik was tenminste de enige drummer van wie je zeker wist dat hij zich niks ingewikkelds in het hoofd zou halen", relativeert hij de oerknal van de Sisters achteraf.

Samen met de intussen tegen het lijf gelopen gitarist Gary Marx neemt hij een plaatje op, "omdat we onszelf op de radio wilden horen". Superdepri klinkende singles als 'Home of the Hitmen' en 'The Damage Done' zijn het resultaat van zoveel huisvlijt. Ze sluiten naadloos aan bij de doemtraditie van groepen als Bauhaus, Joy Division en Siouxsie and the Banshees, maar dragen ook al meteen de donkere bastoon in zich die later het handelsmerk van de Sisters zal worden. Eldritch omschrijft die eerste singles nu als "moeilijk te vinden en nog moeilijker te beluisteren".

Het aanvankelijk dilettantische groepje uit Leeds overstijgt het genre pas wanneer Eldritch zijn drumstel aan de wilgen hangt en het vuile werk aan een drumcomputer overlaat. Samen met gitarist Ben Gunn en bassist Craig Adams beitelt hij zichzelf stevig in de annalen van de popgeschiedenis. In nog geen jaar tijd zetten de Sisters twee onsterfelijke songs op vinyl: 'Alice' (november 1982) en 'Temple of Love' (oktober 1983). IJzersterke nummers, die na vijftien jaar nog niets van hun kracht hebben verloren en al jaren in de top-honderd aller tijden van Studio Brussel genoteerd staan. "Ik denk natuurlijk graag dat het de sóngs waren die deze band groot hebben gemaakt", schrijft Eldritch jaren later met valse bescheidenheid in zijn voorwoord bij de compilatie-cd Some Girls Wander by Mistake, "maar ik weet dat het niet zo was. We gebruikten veel rook, waren spaarzaam met licht en creëerden een ruimte waarin je jezelf kon verliezen in een vloedgolf van kleur en geluid. Het klinkt misschien simpel, maar niemand die echt een rock-'n-roll-ster wou zijn, kon zoiets verzinnen."

In de daaropvolgende jaren kende de groep bijna net zoveel bezettingen als ze songs afleverde: maar liefst acht verschillende line-ups tussen 1980 en 1993. In 1985 levert de groep, na een reeks succesvolle singles, het state of the art-album First and Last and Always af. Een bijzonder toepasselijke titel, want dat debuut vormt meteen ook de zwanenzang van de originele Sisters. We schrijven juni 1985. Na een concert in de Londense Royal Albert Hall verlaat Eldritch het podium niet met zijn gebruikelijke 'Goodnight', maar met het fermere 'Goodbye'. De mot zit in de zwarte gewaden, ook al door het legendarische drugsgebruik van de oppersister - die tijdens de opnames van First and Last and Always zelfs bijna het hoekje om gaat.

De groep is nog niet goed en wel gesplit of er ontstaat een onverkwikkelijke vete over de vraag wie de naam Sisters of Mercy mag gebruiken. Eldritch wint na veel juridisch getouwtrek de strijd en de afvalligen richten dan maar The Mission op, een formatie die door veel kenners al meteen een 'scherts-rockgroep' wordt genoemd maar nog jaren vrolijk voortborduurt op het bekende patroon.

De stamhoofden houden aan die hele heisa rond de groepsnamen in elk geval flink wat reclame over. "Heel vervelend voor buitenstaanders maar zelf beleefde ik er wel plezier aan", zegt Eldritch monkelend over de juridische oorlog. "Af en toe hou ik wel van een juridische rel. Beschouw het als privé-vermaak. Ik begin niet graag een oorlog maar als er een is, kan ik er wel van genieten."

Met wisselende artiesten brengt Eldritch nog twee nieuwe albums uit: Floodland (1987) en Vision Thing (1990). Daarna worden nog een paar singles en compilatiealbums op de wereld losgelaten, maar in 1993 is de band voorgoed uitgezongen. De Sisters of Mercy staken, wegens verregaande en onoplosbare meningsverschillen met hun platenmaatschappij East West, een onderdeel van gigant Warner. Vijf jaar lang komt er geen plaat, geen track, geen riff.

Maar onkruid vergaat niet. Volgens een recent bericht op het Internet vond Eldritch onlangs een uitweg uit de impasse. Hij wordt van zijn contractuele verplichtingen met East West ontslagen als hij 75.000 pond laat liggen en nog één nieuw album aflevert, dat niet onder het Sisters-label maar onder de gelegenheidsnaam SSV het levenslicht zal zien.

U raadt het al: de omstandigheden waarin dit album tot stand komt, laten de geboorte van een gemuteerd draakje vermoeden. Volgens de onofficiële Sisters-homepage is dit Go Figure-album dan ook een absolute miskleun geworden. Het is als een gehaktbal ineengedraaid, in nauwelijks een paar weken tijd, en bevat songs met stompzinnige titels als 'Nice', 'Two in the Nose' en 'Feel No Pain'.

Toppunt van subversiviteit jegens de platenmaatschappij is wel dat het hele album nu al, volledig gratis, van het Internet geplukt kan worden. Van moderne guerrillatechnieken gesproken. "We hebben deze songs op het net gezet om te verhinderen dat je geld zou verspillen aan een waardeloze cd, die de marketingmachine van East West wil opblazen tot een hype", staat op de site in kwestie te lezen. "Ze oogsten nu wat ze gezaaid hebben. Laat je dit album niet in je strot rammen en je van je goede geld beroven. Het is niet omdat zij een belachelijke fout hebben gemaakt, dat jij dat ook moet doen. Koop dat ding niet, het is z'n geld niet waard. Bewaar die centen liever voor The Real Thing, dat er volgend jaar aankomt..."

Inderdaad. Zodra hun contract met Warner officieel verlopen is (in mei of juni van dit jaar), willen de Sisters uitpakken met een nieuwe single - als ouverture voor een album waarop wel het Sisters-label kleeft. Met andere woorden: dit zou wel eens de langverwachte comeback kunnen worden.

Vraag is natuurlijk wie de bewuste informatie op het net heeft gezet. Het zou nauwelijks verwondering wekken mocht de oppersister zelve hierachter zitten. Eldritch is immers een ware computerfreak, die zich in advanced computing verliest en in het fanzine Underneath the Rock uitvoerig de loftrompet stak over gewelddadige computerspelletjes als Raptor en Doom. Al vergelijkt hij het Internet dan met "een bibliotheek waar twintig miljoen mensen naar elkaar zitten te schreeuwen... Mensen die nog nooit seks hebben gehad en dat waarschijnlijk ook nooit zullen hebben", toch zijn de Sisters er manifest op aanwezig. Recente toerinformatie, een schat aan fotomateriaal, curricula vitae van al wie ooit tot de groep heeft behoord: het zit allemaal wel ergens in de donkere diepten van cyberspace verborgen. Zelfs het fameuze Caslon Antique-lettertype, dat de Sisters sinds mensenheugenis gebruiken en dat nog het meest doet denken aan een vat dat te lang in gepekeld water heeft gelegen, kun je zomaar van het net plukken. En, last but not least, de teksten van al hun songs.

Pure stukjes poëzie zijn het, die lyrics van de Sisters. Ze barsten bijna uit hun voegen van bijbelse symboliek, onvertaalbare oneliners en verrassende, aan Aleister Crowley of de tarot ontleende metaforen. Wat is de functie van geweld en macht in het werk van de Sisters? Wie is de mysterieuze Lucretia in de gelijknamige song: de dichter Lucretius of de vrouw van Tarquinius Collatinus? Of wordt soms Lucretia Borgia bedoeld? Of de drie samen, als symbool van macht en verval?

Over deze en andere halskwesties zijn diepgravende artikels verschenen. Songs van de Sisters lenen zich nu eenmaal tot het soort exegese dat je normaal bij Proudhon, Proust of Prediker verwacht. "In 'Neverland' wordt niet alleen het Zelf losgelaten maar ook de symbolen van kracht die ermee samenhangen: het geweer, geld, macht. De ultieme erkenning van de futiliteit van het leven", lees ik in een oud nummer van Underneath the Rock. Of wat dacht u van deze: "In 'Floorshow' wordt de religie opnieuw uitgevonden, maar dan veeleer in heidense dan in christelijke betekenis. Deze song ontleent beelden aan T.S. Eliot en beschrijft hoe dode ideeën weer tot leven komen, hoe het ritueel van de wedergeboorte zelf herboren wordt." Geen wonder dat Eldritch zich er enkele jaren geleden in een interview met een Nederlands rockblad over beklaagde dat zijn fans hem niet begrijpen. "Ik denk dat ze niet intelligent genoeg zijn om de ironie in mijn teksten te vatten."

Geen alledaagse jongen, dat is wel het minste wat je van deze op 15 mei 1959 geboren Brit kunt zeggen. Vroeger verscheen hij doorgaans met lang, vet en gitzwart geverfd haar annex bakkebaarden, gekleed in een zwart overhemd, in flarden getrokken jeans en een zwart leren jack. Een forse zonnebril met spiegelglazen moest ogen verbergen die sporen toonden van overmatig speedgebruik. Maar zelfs een lizard king wordt milder met de jaren. De laatste tijd zie je Eldritch vaker met blondgeverfd haar en nemen de donkere glazen in zijn zonnebril al eens de vorm van hartjes aan.

Het vleesgeworden rock-'n-roll-cliché, zou je haast denken. Toch past deze man met zijn achtergrond van kostscholen en Oxford net zo goed in het rockwereldje als een vis in een bokaal met kolkend zwavelzuur. "Het is nooit mijn bedoeling geweest in een rockgroep te zitten", vertelde hij ooit in een openhartige bui. "Ik ben er op mijn eenentwintigste domweg in gerold en er nooit meer uit weggeraakt. Ik had een universitair diploma. Ik dacht dat ik op de BBC zou gaan werken, of bij de staat: een leuke, rustige baan aan een eikenhouten bureau. Ik heb veel respect voor mensen als T.S. Eliot, die nog bij een bank heeft gewerkt. Zo'n baan brengt rust en stabiliteit in je leven."

Deze ongebruikelijke rockster drukt zich behalve in het Engels ook vlot uit in het Frans, het Duits, het Spaans en het Portugees. Hij gelooft in grote literatuur en goede omgangsvormen, en spreekt met enthousiasme over slome dingen als schermen en cricket. Achter het rockcliché verschuilt zich blijkbaar een huiselijkere Eldritch: een grijzende en gevoelige intellectueel, die nooit zijn stem verheft en grote koppen thee drinkt met veel melk erin. Een man ook die over alles wel een mening heeft te ventileren, van de missie van de Hezbollah tot de kleur die tandpasta behoort te hebben. Een greep uit de gevatte antwoorden die hij ijverige vragenbedenkers de afgelopen twee decennia schonk, levert een verrassende kakofonie op:

"Waar heb je meest spijt van?"

"Ik had een kortere groepsnaam gewild. Op affiches staat onze naam altijd in zo'n klein lettertype."

"Wat of wie is je grootste liefde?"

"Katten."

"Wat is voor jou perfect geluk?"

"Typisch voor de menselijke (en dus mijn) geest is dat ze niet in staat is perfectie te vatten, evenmin als bijvoorbeeld oneindigheid. Maar uitzinnig geluk heeft volgens mij iets te maken met katten die spelen in het zomerse gras, terwijl wolken lui voorbijdrijven boven een eindeloze boomgaard met kersenbomen."

"Je favoriete geur?"

"Pas gemaaid gras en cornflakes in hete melk."

"Je grootste angst?"

"Ik kan moeilijk in een vliegtuig stappen zonder dat er allerlei rampscenario's in me opkomen. Voorts vind ik ongedierte en insecten absoluut weerzinwekkend. Volgens mij wordt de hel door kakkerlakken geregeerd."

"Wat houdt je 's nachts wakker?"

"Slapen overdag."

"Welke karaktertrek verafschuw je het meest in jezelf?"

"Verwaandheid."

Bescheidenheid is inderdaad niet Eldritch' grootste deugd. "Leonard Cohen is net als ik een onbegrepen genie", zei hij ooit over de man aan wiens gelijknamige song de Sisters of Mercy hun groepsnaam ontleenden. Een personeelslid van Warner, de platenfirma waarmee Eldritch sinds jaar en dag overhoop ligt, omschrijft hem als "de arrogantie zelve". En voor het journaille is de King of Gothic niet veel minder dan een reïncarnatie van Attila de Hun. Zowat elke reporter die hem ooit ontmoet heeft, huivert nog na van 's mans norsheid.

"Ooit was ik een fan van de Sisters en verzamelde ik elke single van hen", zegt Bart Steenhaut, popjournalist bij deze krant. "Maar toen ik hen voor het eerst ontmoette, was de liefde vlug over. Ik denk dat het het tweede interview was dat ik ooit afnam. En dan meteen zo'n klepper... Natuurlijk had ik het gesprek extra goed voorbereid. Maar mijn lijst met zestig vragen, waar je normaal een halve dag zoet mee bent, raffelde Eldritch in nauwelijks tien minuten af. 'Yes', 'no' en 'no comment' waren zowat de enige antwoorden die ik van hem kreeg. Om de haverklap viel een ijzige stilte. Ik had er meteen mijn bekomst van."

Momenteel geldt voor de Sisters zelfs een belachelijk 'wereldwijd interviewverbod', wat verdacht ruikt naar het koortsachtig in stand willen houden van een mythe. Wie een vraaggesprekje wil, kan zich netjes aanmelden en hopen dat de muts van de meester die dag toevallig goed zal staan.

Eldritch is in het verleden door de Britse pers blijkbaar zo zwaar op zijn ziel getrapt dat het nooit meer goed komt. Ooit sloeg hij een journalist tot bloedens toe. "Maar dat was zijn schuld", doet hij verontwaardigd. "Alles hebben ze gedaan om mij en mijn songs belachelijk te maken, terwijl het net erg gevoelige en persoonlijke muziek is. Dat doet nog altijd pijn. Wie mijn woorden verdraait, komt op het lijstje met mensen die ik allemaal nog wil vermoorden. Dat lijstje bestaat bijna helemaal uit journalisten. De enige reden waarom ik die mensen niet echt zal vermoorden, is dat ik er niet goed genoeg in ben."

Een misantroop pur sang, deze Andrew Eldritch, die de mensheid haat en de wereld nog het liefst met een reptile house vergelijkt. "Dood is mijn favoriete kleur", liet hij zich ooit ontvallen. Niet bepaald een man dus om gezellig een weekendje mee naar Center Parks te gaan. Maar wie de wereld 'Alice' schonk, wordt veel vergeven.

De 101% onofficiële website van The Sisters of Mercy: http://www.cm.cf.ac.uk:/Sisters.Of.Mercy/

De hyperlink http://members.xoom.com/ssv leidt naar het bewuste Go Figure-album.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234