Donderdag 06/10/2022

AchtergrondEnergiebevoorrading

De perfecte energiestorm raast over Europa: ‘Ook België moet rekening houden met afschakelingen’

Een opslagplaats voor steenkool in Tsjechië. Beeld ANP / EPA
Een opslagplaats voor steenkool in Tsjechië.Beeld ANP / EPA

Er wacht ons een buitengewoon moeilijke winter. In buurlanden Duitsland en Frankrijk lijken de energieproblemen zich alleen maar op te stapelen. En in België? ‘In extreme omstandigheden moeten ook wij rekening houden met afschakelingen.’

Jeroen Van Horenbeek

Over één ding leken specialisten in binnen- en buitenland het eens: op energievlak zouden de zomermaanden best meevallen. Veel zon, wat wind en minder vraag: de ideale combinatie om de prijzen van gas en elektriciteit terug naar beneden te halen – voor de start van de winter.

Niet dus. Helaas. Het kurkdroge zomerweer zorgt net voor extra kopzorgen in Europa. De Duitse steenkoolcentrales kunnen moeilijk bevoorraad worden door de lage waterstand van de Rijn. De Franse kerncentrales dreigen oververhit te raken en Noorse waterkrachtcentrales leveren minder stroom dan verwacht. Alsof de grote onzekerheid over de Russische gasleveringen niet volstaat.

Europa lijkt zo in een perfecte energiestorm beland. Het resultaat zijn angstwekkend hoge prijzen (voor gas nu 230 euro per megawattuur op de toonaangevende TTF-beurs) en knikkende knieën in alle hoofdsteden: wat zal dat geven als het verwarmingsseizoen straks begint? 1 oktober, zo veraf is dat niet meer. In Duitsland is men intussen op het punt beland waar mensen massaal via Google op zoek gaan brandhout en waar specialisten zich bezighouden met de vraag wat er gebeurt als iedereen straks zijn oven gebruikt als verwarmingstoestel. Het antwoord? Een stroomtekort.

Winterplan

In België heeft federaal minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) midden juli haar ‘winterplan’ gepresenteerd. De conclusie in dat plan: zelfs als het de stenen uit de grond vriest de komende maanden, zal de energiebevoorrading verzekerd blijven (tot -11 graden Celsius). Daar zijn meerdere verklaringen voor, maar veruit de belangrijkste is dat België zich door de jaren heen heeft ontwikkeld tot een draaischijf voor gas in Europa, met een grote invoerterminal voor vloeibaar gas (lng) in de haven van Zeebrugge en aansluitingen op Britse en Noorse gaspijpleidingen.

De vraag nu: blijft de conclusie in het winterplan een dikke maand later overeind? Is België het dorp van Asterix waar de boze buitenwereld geen vat op krijgt? Thijs Van de Graaf, professor internationale politiek aan de UGent en auteur van Global Energy Politics, is er niet gerust op. “We zitten geprangd tussen Duitsland, de grootste gasverbruiker in Europa die in de problemen zit met zijn bevoorrading, en Frankrijk, waar kerncentrales en masse uitvallen en de elektriciteitsprijzen daarom door het dak gaan. Alles wat in die landen gebeurt, geeft rimpelingen tot bij ons.”

In de eerste plaats gaat het dan over hoge energieprijzen voor consumenten: gezinnen, bedrijven, de industrie. Volgens de recentste cijfers van de energieregulator VREG betaalt wie nu een nieuw contract ondertekent gemiddeld 6.000 euro per jaar voor gas en elektriciteit. Een onwezenlijke som voor veel gezinnen. Voor de chemische industrie in Antwerpen is betaalbare energie cruciaal. Maar het gaat volgens Van de Graaf ook om dreigende tekorten aan gas en elektriciteit. “Ik heb nog geen wetenschappelijke analyse gezien op basis waarvan je kan zeggen: afschakelingen zijn onmogelijk in België. In extreme omstandigheden moeten we daar ook hier rekening mee houden.”

Van de Graaf verwijst onder meer naar de alarmsignalen van over het Kanaal. Het VK heeft al gewaarschuwd dat het in geval van een noodtoestand eerst aan zichzelf wil denken. Europa zal niet voorzien worden van gas. “Veel zal afhangen van het weer. De vorige winter was heel zacht. Wat het straks wordt, dat weet niemand. Wat wel zeker is: toen in 2018 een koudegolf over het VK trok – het zogenaamde Beast from the East – kwam het land in de problemen met zijn gasbevoorrading.”

Verbruik

Waar zijn de lichtpuntjes? Ze zijn schaars, maar ze zijn er. Zo lijkt het erop dat de Europese lidstaten hun doel zullen halen om tegen 1 november hun gasreserves voor 80 procent te vullen. Dit biedt enige houvast voor de winter (al zijn die opslagplaatsen te klein om de winter zonder Russische gas te doorstaan). En het lijkt er op dat Europese consumenten hun energieverbruik gevoelig aan het verminderen zijn. ‘Geholpen’ door de hoge prijzen gaat het vandaag om een verlaging van zowat 17 procent gemeten over heel Europa. Duitsland zou al richting 25 procent gaan.

“We zien in Duitsland nu dat de fabrikanten van kunstmeststoffen, metaalwaren en petrochemische producten hun fabrieken zelf stilleggen door de hoge prijzen”, zegt Mathieu Blondeel, als specialist energiepolitiek verbonden aan de Britse Warwick Business School. “Of ze switchen van energiebron – naar elektriciteit of olie. Gascentrales kan je relatief makkelijk op olie laten draaien. Al heeft dit een keerzijde: het is minder efficiënt en vervuilender voor het klimaat. Zo blijf je bezig.”

Versta: er zijn geen gemakkelijke oplossingen. We zitten echt in de perfecte energiestorm. “Er middenin”, beaamt Blondeel. “En hij kan nog aanwakkeren. Zo lijkt de financiële concurrentiestrijd met Zuid-Korea en Japan om de beperkte lng-voorraden stilaan los te barsten. Intussen kampt China in belangrijke industriële regio’s ook met droogte (Chinese vliegtuigen verspreiden er zilverjodide in de lucht om meer regen te laten vallen, JVH). Hierdoor vallen waterkrachtcentrales stil en bijgevolg fabrieken. De vrees is dat ook China zich op lng zal storten. Dan dreigen de prijzen nog meer te stijgen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234