Vrijdag 19/08/2022

De romance van de eeuw

Miet Smet (65) en Wilfried Martens (72) in het huwelijk getreden

Het heette een hardnekkige roddel uit het verleden van de christendemocratie, maar zaterdag zijn ex-premier Wilfried Martens en Vlaams volksvertegenwoordiger Miet Smet in Lokeren getrouwd. Voor Martens is het zijn derde huwelijk, voor Smet haar eerste. Zij: 'Zeg toch dat we een schoon koppel zijn.' Hij: 'Ik zie dit huwelijk als een hoopvol teken voor de toekomst.'

door Walter Pauli en Liesbeth Van Impe

Het huwelijk tussen Martens en Smet is niet alleen dé trouw van de Wetstraat, maar ook het best bewaarde 'geheim' sinds tijden. Zelfs in de nochtans goed geïnformeerde Wetstraatpers was er de voorbije weken geen suggestie, geen toespeling, geen allusie op het huwelijk tussen twee christendemocratische ministers van staat. De Lokerse burgemeester Filip Anthuenis (Open Vld) heeft dan ook het onmogelijke gedaan: in deze gemediatiseerde tijden hield hij dit zo te mediatiseren huwelijk volkomen uit de pers "uit respect voor de privacy van het koppel".

Zelfs op het CD&V-congres zaterdag vielen de meeste aanwezigen volledig uit de lucht. Congresvoorzitter Wouter Beke opende de vergadering met de mededeling dat hij twee leden moest verontschuldigen voor hun afwezigheid, "de jonggehuwden" Smet en Martens. Het applaus ging gepaard met de nodige verbazing en hilariteit. "Een nieuw en beter kartel", zei de voormalige woordvoerster van Jean-Luc Dehaene, staatssecretaris Etienne Schouppe zag er een bewijs in dat relaties ook grote stormen kunnen doorstaan. "Misschien is er dan ook voor het kartel nog hoop." Volgens voormalig voorzitter Stefaan De Clerck komt het huwelijk "veertig jaar te laat".

De bloemen zouden later verstuurd worden, huidig voorzitster Marianne Thyssen stuurde beiden wel een sms'je, om te merken dat ze van Wilfried Martens blijkbaar een verkeerd nummer in de gsm had zitten. Tot op de receptie na het congres bleven echter CD&V'ers die nog van niets wisten denken dat het om een grapje ging.

Privacy, daar ontbrak het nogal eens aan toen Martens en Smet - officieel - nog géén koppel waren. De al dan niet vermeende romance leek af en toe zelfs een hardnekkige urban legend: iedereen vertelde erover, iedereen 'wist ervan', en af en toe pikte een (Hollands) roddelblad de oude liefde weer eens op.

Maar zelfs het politieke schaakspel wint het blijkbaar niet van echte liefde. Wilfried Martens en Miet Smet leerden elkaar in de late jaren zestig kennen bij de CVP-Jongeren, het zogenaamde wonderbureau. Behalve Martens en Smet waren dat Jean-Luc Dehaene, Jan Huyghebaert (later sterke man van de KB), topambtenaar Georges Monard plus een aantal personen die later naar SP of Agalev overstaken: Paul Pataer, Ward Bosmans en Rita Mulier. Ook Herman Van Rompuy sloot zich aan, even, maar de mentaliteit van die generatie lag hem absoluut niet. Want deze groep CVP-Jongeren was merkwaardig progressief. Ze wilden meer samenwerken met socialisten en zelfs het katholieke onderwijs laten opgaan in een pluralistische gemeenschapsschool.

Smet en Martens waren beiden afkomstig uit Oost-Vlaanderen. Smet uit het Waasland, waar haar vader Albert ACW-parlementslid was; Martens uit het Meetjesland, van eenvoudige komaf. Binnen de toenmalige CVP moet Miet Smet ongeveer het meest feministische zijn wat ze in huis hebben. Smet was toen nog wars van mantelpakjes, droeg haar zwarte haren lang en stond haar mannetje op vrouwendagen allerhande. Wilfried Martens gold, samen met de wat oudere Leo Tindemans, als het absolute talent in het christendemocratische kamp. Hij zou van jongerenvoorzitter in 1972 ongeveer rechtstreeks gekatapulteerd worden tot partijvoorzitter (van een CVP die toen meer dan 40 procent van de Vlaamse stemmen binnenhaalde!).

En Wilfried Martens was al getrouwd. Met de Antwerpse Lieve Verschroeven, die hij in zijn studententijd had leren kennen. Toen Hugo De Ridder in 1991 zijn biografie Omtrent Wilfried Martens publiceerde, hield dat huwelijk nog stand. Achteraf gezien zijn de pagina's over zijn privéleven redelijk onthullend. Lieve Verschroeven beschrijft haar man als volgt: "Hij was zeker niet de leukste vrijer, noch de plezantste, noch de lolligste".Ernstig, dat wel. Wilfried Martens was uitermate veeleisend voor wie al snel zijn verloofde is. Als zij in 1959 een seminarie volgt in Zürich stuurt hij haar een boek achterna over het Vlaams-nationalisme: "Bij haar terugkomst zal hij haar daarover kritisch ondervragen en zich publiekelijk ergeren als zij iets verkeerd inschat."

Ze huwen in 1962, in Assisi nog wel, en er komen twee kinderen: zoon Kris (1965) en dochter An (1969). Martens zal later toegeven dat dit huwelijk lijdt onder zijn voortdurende uithuizigheid. Op het ogenblik dat Martens in volle Egmontonderhandelingen zit, krijgt zijn zoon Kris een zwaar ongeluk op vakantie in Spanje. André Cools moet Martens zowat de Mystère induwen, naar zijn familie.

Niet dat Lieve Verschroeven er nooit bij is. Zij is één van de acht Poupehangangers. Poupehan was een dorpje aan de Semois waar, in volstrekt vertrouwelijke sfeer, een premier (Wilfried Martens), een vakbondsleider (Jef Houthuys), een bankier (Hubert Detremmerie) en een kabinetschef, later gouverneur van de nationale bank (Fons Verplaetse), samenkomen om het herstelbeleid te bespreken - bijvoorbeeld de noodzaak van een devaluatie. De vier mannen worden vergezeld door hun echtgenotes. Het logies is op het primitieve af: drie koppels slapen in kleine kamertjes, één "op de sofa in de living". In zijn beroemde afscheidsinterview, kort voor zijn dood, vertelde Houthuys hoe de mannen al stappend door de wouden hun plannen en afspraken maakten, "en onze vrouwen maakten hun eigen tochtjes". Ze aten samen en gingen in groep naar de mis.

Vele jaren later, in zijn eigen memoires, zou Wilfried Martens zelfs schrijven over de verwijdering tussen hem en zijn echtgenote, en hoe zijn geloof de zaken niet eenvoudiger maakte. "Na een langdurige en pijnlijke verwijdering tussen Lieve en tussen mij ging ik in 1993 alleen wonen in het Brusselse Sint-Gillis. Dat was voor mij niet vanzelfsprekend. Om te beginnen moest ik een enorme morele hindernis overwinnen. Ik kom uit een zeer katholiek milieu en had zelf ook uitermate orthodoxe opvattingen over het huwelijk. Ik trouwde met mijn eerste lief. (...) Ik ben blij ik dat ik de moed heb gehad om die stap te zetten. De CVP werd er vroeger van beschuldigd de partij van de schijnheiligheid te zijn. Men scheidt niet uit de echt, men hertrouwt niet, men heeft geen vriendin."

Natuurlijk had Wilfried Martens wel een vriendin. Miet Smet was altijd en overal aan zijn zijde. In een geschiedenisboek over de CVP-Jongeren (Het levend geweten) vertelt Smet hoe ze in dat wonderbureau terechtkwam. "Ik twijfel er niet aan dat het bureau zelf bepaalde wie lid was. Men heeft mij bewust gekozen." Als Martens de jongeren verlaat, stelt Miet Smet zich kandidaat-voorzitter. Ze wordt niet verkozen, maar Martens - die dan CVP-voorzitter is - benoemt zijn vriendin tot directeur van Ipovo, het vormingsinstituut van de partij. En toen hij in de jaren tachtig helemaal zelf kon bepalen wie minister in zijn regeringen werd, was Miet Smet steevast van de partij, als staatssecretaris. Samen met Wivina Demeester zou zij vanaf halfweg de jaren tachtig de vaste vrouwelijke vertegenwoordiging in de regering zijn, ter aflossing van de generatie-Rika Debacker. Ze had toen al de soepjurken ingewisseld voor een eindeloze rij mantelpakjes. Die deux-pièces zou haar handelsmerk worden.

Van in de jaren zeventig al dateren alle verhalen over de relatie tussen Wilfried Martens en Miet Smet. In weerwil van het rigide mensbeeld uit hun partijprogramma leefden ook de christendemocratische politici volgens de zeden van hun tijd. Frans Verleyen, dan nog een boezemvriend en vertrouweling van Wilfried Martens, is berucht om de feesten die hij gaf: "Je kon er naast nymfomane vrouwen, anarchistische vrouwen en hun aanhang ook een christendemocratische eerste minister, een progressieve socialist en een in Argentinië ondergedoken collaborateur ontmoeten. Sus zong, dirigeerde, droeg romantische verzen voor, speechte en koppelde cabinetards in driedelig herenpak aan laat bloeiende flowerpowermeisjes", zo observeerde een deelnemer. Wilfried Martens wist er alles van.

Al die jaren heeft Miet Smet evenwel niet één keer willen ingaan op vragen naar een eventuele relatie. Gisteren deed ze dat misschien een beetje: "Dit huwelijk is een droom die uitkomt." Martens zelf, grappig toch, loog lustig door. Correctie: hij draaide de waarheid wat bij: "Dit is een bevestiging van een jarenlange samenwerking die uitgemond is in een huwelijk."

Nochtans was die 'samenwerking' ook op een lager pitje komen te staan toen zijn eerste huwelijk op zijn einde liep. In de terzake onmisbare boeken van Hugo De Ridder staat een uiterst pijnlijke scène beschreven waarin Lieve Verschroeven op een feest zit, zonder echtgenoot. Iedereen wacht op de premier, zij belt herhaalde malen naar de Zestien. Maar Wilfried Martens zit bij Chez Léon, "met een kabinetsmedewerker mosselen te eten".

Het waren discrete tijden, want Hugo De Ridder had natuurlijk 'medewerkster' moeten schrijven. Het gaat om Ilse Schouteden, die na de geboorte van hun tweeling zijn tweede vrouw zou worden. Met Schouteden krijgt Martens drie kinderen: de tweeling Sarah en Sophie en een zoon, Simon.

De Wetstraat reageerde rauw, soms op het onbeschofte af. Toen in 1997 het onverwachte nieuws van de geboorte uitlekte, zorgde dat voor zogenaamd hilarische taferelen in het Vlaams Parlement. Met name Eric Van Rompuy en Luc Van den Bossche meenden zich publiek vrolijk te moeten maken over Martens - Van Rompuy, die zelf op niet bepaald jeugdige leeftijd in het huwelijksbootje stapte; Van den Bossche, die wel de laatste is om anderen te mogen jennen met een wat minder klassiek patroon in hun persoonlijke leven. Later zou Jean-Luc Dehaene op tv het optreden van dit duo als bijzonder ongepast afdoen.

Het verhaal krijgt namelijk een forse staart wanneer Martens in 1999 het lijsttrekkerschap bij de Europese verkiezingen door zijn neus geboord ziet. De trojka Herman Van Rompuy, Marc Van Peel en Jean-Luc Dehaene vraagt aan Miet Smet om lijsttrekker te worden voor de Europese verkiezingen. Smet aanvaardt. Martens vindt dat die plaats hem toekomt, als ex-premier en voorzitter van de Europese Volkspartij. De tweede plaats is hem te min, ook - vooral - omdat hij achter die 'degradatie' een vileine constructie ziet die alleen maar uit de koker van Herman Van Rompuy kan komen. En hij zegt dat zijn privéleven gebruikt wordt om hem politiek te liquideren.

Die uitleg overtuigt niet iedereen. Journalisten houden het op de slepende animositeit tussen Smet en Schouteden, die volgens Knack als kabinetsmedewerkster "de hovelingen rond haar latere echtgenoot liquideerde". Als Martens dan dreigt dat hij "met onthullingen" zal uitpakken, zit de schrik er goed in bij de CVP. Echo's daarvan komen in Gazet van Antwerpen: "Binnen de CVP houdt men er rekening mee dat Martens met smeuïge verhalen uit het privéleven van partijgenoten zal uitpakken. Zoals er over hem de laatste dagen de ronde doen in de Wetstraat. Er wordt dan onder meer steevast verwezen naar zijn relatie met Miet Smet. Vroeger een bijzonder fervente medestandster, nu zijn eerste tegenstandster."

Smet heeft in die merkwaardige dagen haar voor- en tegenstanders. Bij de eerste groep hoort Hugo Camps: "Reeds in de barre jaren tachtig was zij dé geëmancipeerde tante in de kabinetten van Wilfried Martens. Wat zo leuk is aan Miet is dat zij, toch in mijn herinnering, de eerste publieke vrouw was zonder schoudervullinkjes, mantelpakjes en parelsnoeren. Niet eens Pradaenkeltjes. De krachtige mond deed het werk."

Tot het tweede kamp die andere coryfee, Jan Wauters: "Onderschat het mannetje in het mietje niet. Van thuis uit drong ze het politieke milieu binnen, en zo kwam ze al heel jong ook in het zogenaamde wonderbureau van de CVP-jongeren terecht. Voor haar was dat meer het 'bewonder'-bureau en geen wonder dat ze vooral achter de dappere Wilfried Martens aanging, vier of vijf jaar ouder dan zijn slimme maar slonzige maat Jean-Luc Dehaene. Meisje, meisje. Ik vergeet niet wat je tussen toen en nu nog allemaal gedaan hebt voor vrouw en maatschappij, voor een zekere emancipatie en dies meer. Het is waar, je kreeg echt een stem in het kapittel. Maar meer en meer kwam ook de baard in de keel, je werd een van de 'hunnen', tenminste in politiek bedrijven en machtsdenken. De kip die een haan wou zijn, zo ging je kraaien."

Miet Smet haalde het, Wilfried Martens verzaakte zijn mandaat, maar kreeg zijn gram toen de CVP een van de smadelijkste nederlagen uit haar geschiedenis opliep. Sindsdien werd er een stuk minder gealludeerd op de relatie tussen Miet Smet, inmiddels van Europa verhuisd naar het Vlaams Parlement, en Wilfried Martens, nog immer en altijd EVP-voorzitter. In tijden waarin zelfs de Duitse christendemocraten met Angela Merkel een gescheiden vrouw als bondskanselier hebben, zou dat ook geen pas meer geven.

Toch kwam Wilfried Martens nog even in het nieuws, toen in 2007 bekend raakte dat ook het huwelijk met Ilse Schouteden op de klippen was gelopen. Het leek de zoveelste episode in wat wel een erg treurig en eenzaam leven aan het worden was.

Quod non. Met hun huwelijk, zaterdagnamiddag in Lokeren, pikken Martens en Smet de draad op van een oude vriendschap en liefde die zelfs de felste politieke rivaliteit heeft doorstaan. Ze gaan in Lokeren wonen (bij Smet) en burgemeester Anthuenis "hoopt dat Wilfried Martens zich niet in de gemeentepolitiek zal engageren".

Het 'jonge paar' verliet het stadshuis van Lokeren door de achterdeur, maar stapt door de grote poort een leven in waarin 'het slechtst bewaarde Wetstraatgeheim' eindelijk tot het verleden behoort. Martens en Smet? De paardenfluisteraars van de Wetstraat hebben er geen pret meer aan.

Zelfs het politieke schaakspel wint het blijkbaar niet van echte liefde

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234