Donderdag 07/07/2022

FactcheckOorlog in Oekraïne

De Russen zouden door hun oorlogsmaterieel heen zijn. Wat klopt daarvan?

Op TikTok-beelden is te zien hoe gewone bestel- en vrachtwagens per trein worden vervoerd. Maar wil dat zeggen dat het Russische leger door zijn militair materieel zit? Beeld rv
Op TikTok-beelden is te zien hoe gewone bestel- en vrachtwagens per trein worden vervoerd. Maar wil dat zeggen dat het Russische leger door zijn militair materieel zit?Beeld rv

De Russische legerleiding zou oude vrachtwagens en gammele pick-up-trucks naar het front in Oekraïne sturen, omdat de militairen door hun gewone oorlogsmaterieel heen zijn, twee weken na het begin van de oorlog. Maar is dat ook echt zo?

Pieter Sabel en Willem Feenstra en Erik Verwiel

Welke beelden gaan er rond?

Was de Russische militaire colonne eind februari nog indrukwekkend – volgens deskundigen zou 60 procent van de landmacht nabij de grens met Oekraïne zijn geposteerd – nu gaan online volop beelden rond van oude civiele voertuigen die vanuit Rusland richting het front zouden bewegen. Zo staan op Twitter en TikTok video’s van treinen volgeladen met oude vrachtwagens, rammelende pick-uptrucks, oude bestelbusjes en een enkele personenwagen. Op de voertuigen is de letter Z geschilderd, een teken dat de voertuigen het Russische leger steunen en mogelijk zelfs tot het materieel van de krijgsmacht behoren.

Volgens de Oekraïners wijzen de beelden erop dat de Russen door hun materieel heen zijn en nu busjes sturen in plaats van tanks. Maar is dat wel zo?

Beide kanten zetten continu beelden in om de publieke opinie te beïnvloeden. Om te beginnen is het daarom belangrijk om ze op echtheid te controleren.

Twee video’s van treinen die met de letter Z beschilderde, civiele voertuigen vervoeren doen volop de ronde op internet. Bij de eerste video, die 14 seconden duurt en op TikTok is gezet, is door bestudering van de omgeving de exacte locatie te achterhalen: het Russische plaatsje Tarasovski, hemelsbreed zo’n vijftig kilometer van de Oekraïense grens. Een pand van matrassenwinkel Lazio blijkt ook op Google Street View zichtbaar, al zat er ten tijde van de Street View-opname in 2016 nog een ander bedrijf in. De trein rijdt naar het noorden. De volgende grote stad op de route is Millerovo, waar een legerbasis is gevestigd. Van hieruit is het via de weg 150 kilometer naar Loehansk, de Oekraïense stad die al zeven jaar in handen is van de separatisten.

De maker van de TikTok-video is Denis Penfilov, een Russische jongen die al eerder video’s van legermaterieel heeft gepost. Een dag voor de Russische invasie plaatste hij een video van een opstijgende helikopter, ook opgenomen in Tarasovski. Pogingen om met hem in contact te komen mislukken.

Op de tweede video, van 27 seconden, zijn geen herkenbare locaties te ontdekken. Van de maker, Ivan Oesatsjov zijn wel meer video’s en gegevens te achterhalen. Ivan blijkt woonachtig in Gloeboki en rijdt rond in een auto met een Russische vlag. Deze stad ligt aan dezelfde spoorlijn als Tarasovski en is eveneens hemelsbreed zo’n 50 kilometer verwijderd van de twee separatistische republieken.

Pogingen om via TikTok, het Russische Facebook-equivalent Vkontakte en een mobiel telefoonnummer met de maker in contact te komen, slagen niet. Wel zijn de reacties te zien die andere Russen onder het filmpje plaatsen. Ook zij zijn verbaasd over de oude vrachtwagens. ‘Binnenkort komen er fietsen aan...’, grapt iemand. Gebruikers suggereren ook dat er geen Russische tanks meer over zijn in Oekraïne.

Is het aannemelijk dat het Russische leger gewone vrachtwagens en auto’s inzet?

Of deze lading vrachtwagens aan het front aankomt, valt niet te achterhalen. Er is wel een andere aanwijzing dat de Russen de voertuigen inzetten in oorlogsgebied. Die komt nota bene van de Russen zelf, via de staatszender RT. Die is sinds kort in Europa door de Europese Commissie verboden, maar valt via een omweg op het TOR-netwerk alsnog te zien.

Een video van RT toont de inval van het Russische leger in Oekraïne bij de rivier Severski ten westen van Loehansk, de grens tussen het gebied van de separatisten in Oost-Oekraïne en de rest van Oekraïne. Russische tanks steken via een vlonder de rivier over. Even later verschijnen er ineens vijf gewone vrachtwagens, een bus en een personenauto. Op de motorkappen en deuren staat een grote witte Z.

Wat zegt de expert?

Oud-commandant van de Nederlandse landmacht Mart de Kruif heeft de treinen vol civiele, met de letter Z beschilderde voertuigen ook voorbij zien komen. Al probeert hij “een beetje weg te blijven” bij al die online-beelden, die toch “je opinie beïnvloeden zonder dat je weet of ze kloppen”.

De logistiek van de Russische operatie in Oekraïne is volgens De Kruif niet eenvoudig. Met meerdere aanvalsfronten zijn er verschillende assen nodig voor de aanvoer van bijvoorbeeld munitie, brandstof en voedsel. Bovendien maken de Russen gebruik van – in militaire termen – een push-systeem in plaats van een pull-systeem. “Ze brengen standaard pakketten met voorraden naar voren en werken dus niet vraaggestuurd. Daardoor zou er bijvoorbeeld wel veel munitie kunnen aankomen, maar minder brandstof.”

Het zou een verklaring kunnen zijn voor de aanwezigheid van de civiele vrachtwagens, die mogelijk zijn opgetrommeld om te helpen bij de bevoorrading. Maar dat betekent volgens De Kruif niet dat de Russen door hun materieel heen aan het raken zijn.

“De Oekraïners maken propaganda door net te doen alsof de Russen hun logistiek niet meer in de hand hebben”, zegt hij. “Ze willen het moreel van hun eigen troepen hoog houden, door te laten zien dat de Russische krijgsmacht op instorten staat. Maar dat is zeker niet zo.”

Dat de Russen niet zoveel haast lijken te maken, wil volgens De Kruif niet zeggen dat ze worden afgeremd door logistieke problemen. “Zo zijn ze momenteel bezig om eenheden af te lossen.” Bovendien zijn de Russen volgens hem “als geen ander” gewend om met weinig luxe te werken. “Ze zijn goed in improviseren. Tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben ze geleerd om slim met logistieke uitdagingen om te gaan. Het motto is: als het werkt, dan werkt het.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234