Maandag 24/01/2022

De schat van Pukkila

Hoe een Fins dorp schatrijk werd

Onni Nirmi, geboren in Pukkila, bedacht zijn dorpje met een gigantische erfenis: een pakket aandelen van Nokia. Op twee voorwaarden: de dividenden moesten ten goede komen aan de bewoners van het rusthuis van Pukkila, en ze mochten nooit worden verkocht. Zolang de koers van Nokia op een redelijk peil bleef, was er geen vuiltje aan de lucht. Maar dat veranderde toen in het midden van de jaren tachtig Nokia een wereldwijde doorbraak maakte. Opeens zat het kleine Pukkila op een fortuin.

Olivier Truc

Eiva-Sisko Jokinen werkt in een klein rusthuis in Pukkila, een heuvelachtig dorpje, tachtig kilometer ten noorden van Helsinki. Elke ochtend, om een uur of negen, verzamelt ze haar getrouwen - zes of zeven bewoners, met een gemiddelde leeftijd in de buurt van vijfentachtig jaar - en gaat ze over tot de rituele lezing van de beurspagina's van de regionale krant. Om precies te zijn, ze kijkt naar de koers van Nokia, de Finse gsm-reus, en vertelt haar aandachtige publiek of het aandeel in waarde gestegen of gedaald is.

"Een koersschommeling van 1 euro betekent voor het rusthuis een verlies of winst van 1 miljoen markka (ongeveer 7 miljoen frank)", vertelt Eiva-Sisko rustig. In Pukkila wonen namelijk de virtueel rijkste gepensioneerden van Finland, nadat de gemeente veertig jaar geleden wat aandelen van Nokia heeft geërfd.

Het portret van de weldoener van het rusthuis, die nu in het hele land beroemd is, troont in de eetzaal. Onni Nirmi, een man met een kaalgeschoren schedel en grote, ronde ogen achter een ovaal brilletje, werd in 1885 in Pukkila geboren en woonde er tot hij ergens tussen de twee wereldoorlogen failliet ging. Beladen met schulden emigreerde hij naar de Verenigde Staten, waar hij fortuin maakte. Vijftien jaar later keerde hij terug om zijn schulden te betalen. Hij vestigde zich in Helsinki, waar hij in 1962 overleed. Veel weet men niet over hem, maar in zijn testament maakte hij een pakket Nokia-aandelen aan zijn geboorteplaats over. Op twee voorwaarden: de dividenden moesten ten goede komen aan de bewoners van het rusthuis van Pukkila, en de aandelen mochten nooit worden verkocht. Die twee clausules hebben verdeeldheid geschapen in het dorp.

Gemeentesecretaris Mirja Riihiluoma verontschuldigt zich omdat ze de koers van het aandeel nog niet heeft nagekeken - alsof dat een verplichting is in dit dorpje met 1.890 inwoners, voornamelijk boeren. Ze weet echter wel dat de 760 aandelen die in 1962 werden geërfd, indertijd zo'n 6 miljoen frank waard waren, en dat ze veel kleintjes hebben gemaakt. Vorige week vertegenwoordigden ze "ongeveer 256 miljoen markka (1,7 miljard frank). Dat is veel geld, niet? In een dorp als dat van ons kunnen de mensen dat moeilijk begrijpen."

Enkele weken geleden ging het Nokia-aandeel op en neer. Pukkila verloor in twee dagen tijd 180 miljoen frank op de beurs, het equivalent van de jaarlijkse begroting van de gemeente. "Het is te riskant om alles te laten afhangen van de aandelen van Nokia. Het testament is veertig jaar geleden opgesteld", vindt Mirja Riihiluoma. "De tijden zijn veranderd. Als Nurmi had geweten wat er zou gebeuren, had hij vast en zeker andere voorwaarden gesteld."

Veera Rentola, 87, een bewoonster van het rusthuis, is het daarmee eens. Elke dag volgt ze de koers van Nokia vanaf zeven uur 's ochtends op de televisie. Ze vindt dat er verkocht moet worden. "Maar het geld mag alleen naar de bejaarden gaan, ze mogen er geen lonen mee betalen..."

In het kroegje aan de overkant van de straat lopen de discussies hoog op. "Niet iedereen is het ermee eens", zegt Henry Takal, een jonge boer. "Sommige mensen zouden graag een zwembad hebben." Tja, waarom zou men niet denken aan de mensen die over tien of twintig jaar oud zullen zijn? "Ik vind het goed dat het geld naar de bejaarden gaat", zegt Soile Käkonen, die bij een verwarmingsbedrijfje werkt. "Meestal krijgen de kinderen alles en worden de oude mensen een beetje vergeten."

Zolang de koers van Nokia op een redelijk peil bleef, was er in Pukkila geen vuiltje aan de lucht. De gemeente besteedde de bescheiden dividenden van de eerste jaren vooral aan de aankoop van nog meer aandelen van Nokia. Alles veranderde in het midden van de jaren 80, toen Nokia samen met de mobilofonie een wereldwijde doorbraak maakte. Opeens zat het kleine Pukkila op een fortuin. En het werd onzeker. In het voorjaar van 1997 besliste de gemeenteraad om een derde van de aandelen te verkopen. Pukkila bezat toen 56.000 aandelen, met een waarde van 30 miljoen markka, voor de 25 gepensioneerden van het rusthuis. Wat moest er met al dat geld gebeuren? En wat als de koers van Nokia opeens zou instorten?

De discussies zetten het dorpje in rep en roer. De bewoners, die opeens allemaal beursexperts waren geworden, liepen over van de projecten. Met de dividenden van het jaar voordien - een slordige zes miljoen - kocht Pukkila een auto voor het vervoer van het gemeentepersoneel en hun materieel, en organiseerde zes uitstapjes voor de bejaarden. De gemeente nam ook Evia-Sisko in dienst, die zich nu voltijds bezighoudt met de ontspanning van de bejaarden. Geruchten deden de ronde over de bouw van een nieuwe turnzaal, een opknapbeurt voor de school. Maar Matti Rentole, een kleine aannemer in Kantele, een gehucht van Pukkila, deed niet mee. "Ik wil dat men de wet en de moraal respecteert", vindt hij. "Het testament moet tot op de letter worden geëerbiedigd, en dus mag er niets worden verkocht." Rentole stapte naar de rechtbank, die twee jaar nodig had om tot een uitspraak te komen. Twee jaar lang volgden de mensen van Pukkila zenuwachtig de koers van Nokia... die razendsnel bleef stijgen.

Tijdens de procedure klom de koers met een factor zeven. "En niemand in het dorp heeft mij bedankt", moppert Matti Rentole, de man die een stokje stak voor de verkoop. Uiteindelijk verklaarde de administratieve rechtbank zich onbevoegd. Na maanden discussies heeft Merita Nordbanken, de bank die de portefeuille beheert, de gemeente aangeraden om de zaak voor een burgerlijk tribunaal te brengen. "Dan is er geen betwisting mogelijk", zegt burgemeester Piritta Nurmi ("jammer genoeg geen familie van Onni Nurmi").

De zaak zal ongetwijfeld nog enkele maanden aanslepen. Wanneer alles geregeld is, zal de gemeente eindelijk een derde van de belegging (inmiddels een pakket van 2.287.488 aandelen) kunnen verkopen. Tegen de huidige koers moet dat 550 miljoen frank opleveren. Twaalf miljoen is voorbestemd voor de bouw van een nieuw rusthuis, waar alle bewoners hun eigen kamer zullen hebben. Momenteel zijn de kamers aan de kleine kant en worden ze gedeeld door twee, soms drie kostgangers. "En er zullen drie extra personeelsleden nodig zijn", zegt Pirgit Silvas-Aikas, de directrice. De rest van de 550 miljoen zal in een obligatiefonds worden belegd. "Dat is minder riskant", zegt Mirja Riihiluoma. De dividenden, ongeveer 30 miljoen per jaar, zullen naar de bejaarden gaan. "Zo respecteren we toch nog de geest van het testament."

© Libération

Vertaling: Bart Holsters

De 760 aandelen die in 1962 werden geërfd, waren indertijd zo'n 6 miljoen frank waard, en hebben nu veel kleintjes gemaakt

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234